Dioqeza Rashkë-Prizren e ka kundërshtuar dhe ka kërkuar ndryshime para miratimit në lexim të dytë të Projektligjit për Inspektoratin e Trashëgimisë Kulturore. Në një deklaratë të publikuar në faqen zyrtare, Dioqeza ka thënë se nuk është konsultuar gjatë hartimit të projektligjit dhe ka shprehur shqetësim për kompetencat “e zgjeruara” që, sipas saj, do t’i jepen Inspektoratit. Dioqezës nuk i ka bërë përshtypje deklarimi i ministres së Kulturës, Saranda Bogujevci, e cila në seancën e Kuvendit kur prezantoi projektligjin u shpreh se funksioni i Inspektoratit mbetet i njëjtë, “vetëm se nga një departament bëhet agjenci”.
Kuvendi i Kosovës, pas mesnatës të së enjtes, e kishte miratuar në lexim të parë Projektligjin për Inspektoratin e Trashëgimisë Kulturore. Projektligji qe kundërshtuar në seancë nga deputetët e Listës Serbe.
E në reagimin e saj të shtunën (sot), Dioqeza ka thënë se me projektligjin e ri, Inspektorati do të ketë kompetenca për të mbikëqyrur punimet në asetet e trashëgimisë kulturore, për t’i ndaluar ato në rrethana të caktuara dhe për të shqyrtuar drejtpërdrejt ligjshmërinë e aktiviteteve ndërtimore në zonat e mbrojtura.
Dioqeza ka shprehur shqetësimin se këto kompetenca mund të përdoren për të anashkaluar garancitë që, sipas saj, i gëzon Kisha përmes Ligjit për Zonat e Veçanta të Mbrojtura dhe Ligjit për Lirinë e Fesë.
“Projektligji nuk e përmend as Ligjin për Zonat e Veçanta të Mbrojtura dhe as Këshillin për Zbatim dhe Monitorim”, thuhet në deklaratë.
Sipas Dioqezës, kjo lë të hapur mundësinë që një institucion me kompetenca të gjera të marrë vendime që prekin drejtpërdrejt vendet e shenjta, ndonëse, sipas saj, Ligji për Zonat e Veçanta të Mbrojtura nuk i jep këtij institucioni autoritet të drejtpërdrejtë brenda këtyre zonave.
Dioqeza ka theksuar se e mbështet mbikëqyrjen profesionale të trashëgimisë kulturore, por ka paralajmëruar se ndalimi i riparimeve ose punimeve të nevojshme mund të ketë pasoja serioze për manastiret dhe komunitetet fetare që jetojnë aty.
Në reagimin e saj, Dioqeza i është referuar edhe Raportit të Komisionit Evropian për Kosovën për vitin 2026, ku, sipas saj, thuhet se interpretimi jo i njëtrajtshëm i ligjit ka çuar në shkelje të Ligjit për Zonat e Veçanta të Mbrojtura.
also
Serbian List misdirects the strengthening of the Cultural Heritage Inspectorate
Sipas deklaratës, Komisioni Evropian ka bërë thirrje për një kornizë gjithëpërfshirëse ligjore për mbrojtjen e Kishës dhe që Këshilli për Zbatim dhe Monitorim të jetë në gjendje ta përmbushë plotësisht rolin e tij.
Në fund, Dioqeza ka kërkuar që projektligji të rikthehet për konsultime ose të ndryshohet para miratimit përfundimtar. Ajo kërkon që të përcaktohet qartë se masat e inspektimit nuk mund të kufizojnë të drejtat që, sipas saj, tashmë i garantohen Kishës me ligj dhe as të përdoren për të anashkaluar Këshillin për Zbatim dhe Monitorim.
The state aims to elevate the Inspectorate for Cultural Heritage, which operates within the Ministry of Culture and Tourism, to a new level, both in terms of institutional ranking and competences. In accordance with the provisions of the Law on Cultural Heritage, adopted in 2006, the Ministry of Culture established the Inspectorate in February 2018. The Inspectorate, headquartered in Pristina, continues to have competences for inspecting the legality of interventions in cultural heritage assets. It prohibits works that, without permission, interfere in protected areas or in the perimeter of monuments, as well as works that do not comply with permits issued by cultural heritage institutions.
The draft law on the Central Inspectorate of Cultural Heritage, drafted in 2024, stipulates that the IQTK is established as an Executive Agency within the Ministry, exercises jurisdiction over the entire territory of the Republic of Kosovo and is organized at the central level and in local branches. It is responsible for controlling and assessing the conditions and state of preservation of cultural heritage and, if necessary, takes appropriate measures for the preservation and protection of cultural heritage. The primary task of the Inspectorate remains the supervision and implementation of the legislation in force on cultural heritage. The Agency will have a mandate to immediately stop any unauthorized work on cultural heritage assets, to order the stoppage of conservation and restoration works in case of identifying irregularities during their implementation, and also to take concrete actions against persons in cases of unauthorized works that damage cultural heritage assets.
When it was established within the MCYS in 2018, the Cultural Heritage Inspectorate began work with two inspectors, Labëri Dakaj and Pajtim Zogaj. They continue to be the only inspectors who have all the municipalities of the country under their supervision. The Draft Law foresees expansion, but until then it still awaits a vote in the Assembly.