Dioqeza Rashkë-Prizren e ka kundërshtuar dhe ka kërkuar ndryshime para miratimit në lexim të dytë të Projektligjit për Inspektoratin e Trashëgimisë Kulturore. Në një deklaratë të publikuar në faqen zyrtare, Dioqeza ka thënë se nuk është konsultuar gjatë hartimit të projektligjit dhe ka shprehur shqetësim për kompetencat “e zgjeruara” që, sipas saj, do t’i jepen Inspektoratit. Dioqezës nuk i ka bërë përshtypje deklarimi i ministres së Kulturës, Saranda Bogujevci, e cila në seancën e Kuvendit kur prezantoi projektligjin u shpreh se funksioni i Inspektoratit mbetet i njëjtë, “vetëm se nga një departament bëhet agjenci”.
Kuvendi i Kosovës, pas mesnatës të së enjtes, e kishte miratuar në lexim të parë Projektligjin për Inspektoratin e Trashëgimisë Kulturore. Projektligji qe kundërshtuar në seancë nga deputetët e Listës Serbe.
E në reagimin e saj të shtunën (sot), Dioqeza ka thënë se me projektligjin e ri, Inspektorati do të ketë kompetenca për të mbikëqyrur punimet në asetet e trashëgimisë kulturore, për t’i ndaluar ato në rrethana të caktuara dhe për të shqyrtuar drejtpërdrejt ligjshmërinë e aktiviteteve ndërtimore në zonat e mbrojtura.
Dioqeza ka shprehur shqetësimin se këto kompetenca mund të përdoren për të anashkaluar garancitë që, sipas saj, i gëzon Kisha përmes Ligjit për Zonat e Veçanta të Mbrojtura dhe Ligjit për Lirinë e Fesë.
“Projektligji nuk e përmend as Ligjin për Zonat e Veçanta të Mbrojtura dhe as Këshillin për Zbatim dhe Monitorim”, thuhet në deklaratë.
Sipas Dioqezës, kjo lë të hapur mundësinë që një institucion me kompetenca të gjera të marrë vendime që prekin drejtpërdrejt vendet e shenjta, ndonëse, sipas saj, Ligji për Zonat e Veçanta të Mbrojtura nuk i jep këtij institucioni autoritet të drejtpërdrejtë brenda këtyre zonave.
Dioqeza ka theksuar se e mbështet mbikëqyrjen profesionale të trashëgimisë kulturore, por ka paralajmëruar se ndalimi i riparimeve ose punimeve të nevojshme mund të ketë pasoja serioze për manastiret dhe komunitetet fetare që jetojnë aty.
Në reagimin e saj, Dioqeza i është referuar edhe Raportit të Komisionit Evropian për Kosovën për vitin 2026, ku, sipas saj, thuhet se interpretimi jo i njëtrajtshëm i ligjit ka çuar në shkelje të Ligjit për Zonat e Veçanta të Mbrojtura.
такође
Српска листа погрешно усмерава јачање Инспектората за културно наслеђе
Sipas deklaratës, Komisioni Evropian ka bërë thirrje për një kornizë gjithëpërfshirëse ligjore për mbrojtjen e Kishës dhe që Këshilli për Zbatim dhe Monitorim të jetë në gjendje ta përmbushë plotësisht rolin e tij.
Në fund, Dioqeza ka kërkuar që projektligji të rikthehet për konsultime ose të ndryshohet para miratimit përfundimtar. Ajo kërkon që të përcaktohet qartë se masat e inspektimit nuk mund të kufizojnë të drejtat që, sipas saj, tashmë i garantohen Kishës me ligj dhe as të përdoren për të anashkaluar Këshillin për Zbatim dhe Monitorim.
Држава има за циљ да подигне Инспекторат за културну баштину, који делује у оквиру Министарства културе и туризма, на нови ниво, како у погледу институционалног ранга, тако и у погледу надлежности. У складу са одредбама Закона о културној баштини, усвојеног 2006. године, Министарство културе основало је Инспекторат у фебруару 2018. године. Инспекторат, са седиштем у Приштини, и даље има надлежности за инспекцију законитости интервенција на добрима културне баштине. Забрањује радове који, без дозволе, задиру у заштићена подручја или у обод споменика, као и радове који нису у складу са дозволама које издају институције културне баштине.
Нацрт закона о Централном инспекторату културне баштине, израђен 2024. године, предвиђа да се ИККТК оснива као извршна агенција у оквиру Министарства, врши надлежност над целом територијом Републике Косово и организован је на централном нивоу и у локалним огранцима. Одговоран је за контролу и процену услова и стања очувања културне баштине и, ако је потребно, предузима одговарајуће мере за очување и заштиту културне баштине. Примарни задатак Инспектората остаје надзор и спровођење важећих прописа о културној баштини. Агенција ће имати мандат да одмах заустави сваки неовлашћени рад на добрима културне баштине, да наложи обуставу радова на конзервацији и рестаурацији у случају утврђивања неправилности током њиховог спровођења, а такође и да предузме конкретне мере против лица у случајевима неовлашћених радова који оштећују добра културне баштине.
Када је основан у оквиру МКОС-а 2018. године, Инспекторат за културно наслеђе је почео са радом са два инспектора, Лаберијем Дакајем и Пајтимом Зогајем. Они су и даље једини инспектори који под својим надзором имају све општине у земљи. Нацрт закона предвиђа проширење, али до тада још увек чека гласање у Скупштини.