TIME'ı destekleyin. Gerçeği koruyun.
Kültür

Raška-Prizren Piskoposluğu, Kültürel Miras Denetleme Kurumu Hakkındaki Kanun Taslağında değişiklikler yapılmasını talep etmektedir.

Raskë-Prizren Piskoposluğu

Raskë-Prizren Piskoposluğu

Dioqeza Rashkë-Prizren e ka kundërshtuar dhe ka kërkuar ndryshime para miratimit në lexim të dytë të Projektligjit për Inspektoratin e Trashëgimisë Kulturore. Në një deklaratë të publikuar në faqen zyrtare, Dioqeza ka thënë se nuk është konsultuar gjatë hartimit të projektligjit dhe ka shprehur shqetësim për kompetencat “e zgjeruara” që, sipas saj, do t’i jepen Inspektoratit. Dioqezës nuk i ka bërë përshtypje deklarimi i ministres së Kulturës, Saranda Bogujevci, e cila në seancën e Kuvendit kur prezantoi projektligjin u shpreh se funksioni i Inspektoratit mbetet i njëjtë, “vetëm se nga një departament bëhet agjenci”. 

Kuvendi i Kosovës, pas mesnatës të së enjtes, e kishte miratuar në lexim të parë Projektligjin për Inspektoratin e Trashëgimisë Kulturore. Projektligji qe kundërshtuar në seancë nga deputetët e Listës Serbe.

E në reagimin e saj të shtunën (sot), Dioqeza ka thënë se me projektligjin e ri, Inspektorati do të ketë kompetenca për të mbikëqyrur punimet në asetet e trashëgimisë kulturore, për t’i ndaluar ato në rrethana të caktuara dhe për të shqyrtuar drejtpërdrejt ligjshmërinë e aktiviteteve ndërtimore në zonat e mbrojtura.

Dioqeza ka shprehur shqetësimin se këto kompetenca mund të përdoren për të anashkaluar garancitë që, sipas saj, i gëzon Kisha përmes Ligjit për Zonat e Veçanta të Mbrojtura dhe Ligjit për Lirinë e Fesë.

“Projektligji nuk e përmend as Ligjin për Zonat e Veçanta të Mbrojtura dhe as Këshillin për Zbatim dhe Monitorim”, thuhet në deklaratë.

Sipas Dioqezës, kjo lë të hapur mundësinë që një institucion me kompetenca të gjera të marrë vendime që prekin drejtpërdrejt vendet e shenjta, ndonëse, sipas saj, Ligji për Zonat e Veçanta të Mbrojtura nuk i jep këtij institucioni autoritet të drejtpërdrejtë brenda këtyre zonave.

Dioqeza ka theksuar se e mbështet mbikëqyrjen profesionale të trashëgimisë kulturore, por ka paralajmëruar se ndalimi i riparimeve ose punimeve të nevojshme mund të ketë pasoja serioze për manastiret dhe komunitetet fetare që jetojnë aty.

Në reagimin e saj, Dioqeza i është referuar edhe Raportit të Komisionit Evropian për Kosovën për vitin 2026, ku, sipas saj, thuhet se interpretimi jo i njëtrajtshëm i ligjit ka çuar në shkelje të Ligjit për Zonat e Veçanta të Mbrojtura.

Ayrıca Sırp Listesi, Kültürel Miras Denetleme Kurumu'nun güçlendirilmesini yanlış yönlendiriyor. Kültür Sırp Listesi, Kültürel Miras Denetleme Kurumu'nun güçlendirilmesini yanlış yönlendiriyor.

Sipas deklaratës, Komisioni Evropian ka bërë thirrje për një kornizë gjithëpërfshirëse ligjore për mbrojtjen e Kishës dhe që Këshilli për Zbatim dhe Monitorim të jetë në gjendje ta përmbushë plotësisht rolin e tij.

Në fund, Dioqeza ka kërkuar që projektligji të rikthehet për konsultime ose të ndryshohet para miratimit përfundimtar. Ajo kërkon që të përcaktohet qartë se masat e inspektimit nuk mund të kufizojnë të drejtat që, sipas saj, tashmë i garantohen Kishës me ligj dhe as të përdoren për të anashkaluar Këshillin për Zbatim dhe Monitorim.

Devlet, Kültür ve Turizm Bakanlığı bünyesinde faaliyet gösteren Kültürel Miras Denetleme Kurumu'nu hem kurumsal sıralama hem de yetkinlikler açısından yeni bir seviyeye yükseltmeyi hedefliyor. 2006 yılında kabul edilen Kültürel Miras Kanunu hükümleri uyarınca, Kültür Bakanlığı Şubat 2018'de Denetleme Kurumu'nu kurdu. Merkezi Priştine'de bulunan Denetleme Kurumu, kültürel miras varlıklarına yapılan müdahalelerin yasallığını denetleme yetkisine sahip olmaya devam ediyor. Koruma altındaki alanlara veya anıtların çevresine izinsiz müdahale eden çalışmaları ve kültürel miras kurumları tarafından verilen izinlere uymayan çalışmaları yasaklıyor. 

2024 yılında hazırlanan Kültürel Miras Merkezi Müfettişliği hakkındaki yasa tasarısı, IQTK'nın Bakanlık bünyesinde bir Yürütme Ajansı olarak kurulmasını, Kosova Cumhuriyeti'nin tüm topraklarında yetki sahibi olmasını ve merkezi düzeyde ve yerel şubelerde örgütlenmesini öngörmektedir. Kültürel mirasın durumunu ve korunma halini kontrol etmek ve değerlendirmekten ve gerekirse kültürel mirasın korunması ve muhafaza edilmesi için uygun önlemleri almaktan sorumludur. Müfettişliğin birincil görevi, kültürel mirasla ilgili yürürlükteki mevzuatın denetimi ve uygulanmasıdır. Ajans, kültürel miras varlıkları üzerinde izinsiz yapılan her türlü çalışmayı derhal durdurma, uygulama sırasında usulsüzlük tespit edilmesi durumunda koruma ve restorasyon çalışmalarının durdurulmasını emretme ve kültürel miras varlıklarına zarar veren izinsiz çalışmalar durumunda kişilere karşı somut adımlar atma yetkisine sahip olacaktır. 

2018 yılında MCYS bünyesinde kurulan Kültürel Miras Müfettişliği, Labëri Dakaj ve Pajtim Zogaj adlı iki müfettişle çalışmalarına başladı. Ülkenin tüm belediyelerini denetleyen tek müfettişler olmaya devam ediyorlar. Taslak Kanun, genişlemeyi öngörüyor ancak o zamana kadar Meclis'te oylamayı bekliyor.