Dioqeza Rashkë-Prizren e ka kundërshtuar dhe ka kërkuar ndryshime para miratimit në lexim të dytë të Projektligjit për Inspektoratin e Trashëgimisë Kulturore. Në një deklaratë të publikuar në faqen zyrtare, Dioqeza ka thënë se nuk është konsultuar gjatë hartimit të projektligjit dhe ka shprehur shqetësim për kompetencat “e zgjeruara” që, sipas saj, do t’i jepen Inspektoratit. Dioqezës nuk i ka bërë përshtypje deklarimi i ministres së Kulturës, Saranda Bogujevci, e cila në seancën e Kuvendit kur prezantoi projektligjin u shpreh se funksioni i Inspektoratit mbetet i njëjtë, “vetëm se nga një departament bëhet agjenci”.
Kuvendi i Kosovës, pas mesnatës të së enjtes, e kishte miratuar në lexim të parë Projektligjin për Inspektoratin e Trashëgimisë Kulturore. Projektligji qe kundërshtuar në seancë nga deputetët e Listës Serbe.
E në reagimin e saj të shtunën (sot), Dioqeza ka thënë se me projektligjin e ri, Inspektorati do të ketë kompetenca për të mbikëqyrur punimet në asetet e trashëgimisë kulturore, për t’i ndaluar ato në rrethana të caktuara dhe për të shqyrtuar drejtpërdrejt ligjshmërinë e aktiviteteve ndërtimore në zonat e mbrojtura.
Dioqeza ka shprehur shqetësimin se këto kompetenca mund të përdoren për të anashkaluar garancitë që, sipas saj, i gëzon Kisha përmes Ligjit për Zonat e Veçanta të Mbrojtura dhe Ligjit për Lirinë e Fesë.
“Projektligji nuk e përmend as Ligjin për Zonat e Veçanta të Mbrojtura dhe as Këshillin për Zbatim dhe Monitorim”, thuhet në deklaratë.
Sipas Dioqezës, kjo lë të hapur mundësinë që një institucion me kompetenca të gjera të marrë vendime që prekin drejtpërdrejt vendet e shenjta, ndonëse, sipas saj, Ligji për Zonat e Veçanta të Mbrojtura nuk i jep këtij institucioni autoritet të drejtpërdrejtë brenda këtyre zonave.
Dioqeza ka theksuar se e mbështet mbikëqyrjen profesionale të trashëgimisë kulturore, por ka paralajmëruar se ndalimi i riparimeve ose punimeve të nevojshme mund të ketë pasoja serioze për manastiret dhe komunitetet fetare që jetojnë aty.
Në reagimin e saj, Dioqeza i është referuar edhe Raportit të Komisionit Evropian për Kosovën për vitin 2026, ku, sipas saj, thuhet se interpretimi jo i njëtrajtshëm i ligjit ka çuar në shkelje të Ligjit për Zonat e Veçanta të Mbrojtura.
ebenfalls
Die serbische Liste lenkt die Stärkung der Kulturerbeinspektion in die Irre.
Sipas deklaratës, Komisioni Evropian ka bërë thirrje për një kornizë gjithëpërfshirëse ligjore për mbrojtjen e Kishës dhe që Këshilli për Zbatim dhe Monitorim të jetë në gjendje ta përmbushë plotësisht rolin e tij.
Në fund, Dioqeza ka kërkuar që projektligji të rikthehet për konsultime ose të ndryshohet para miratimit përfundimtar. Ajo kërkon që të përcaktohet qartë se masat e inspektimit nuk mund të kufizojnë të drejtat që, sipas saj, tashmë i garantohen Kishës me ligj dhe as të përdoren për të anashkaluar Këshillin për Zbatim dhe Monitorim.
Der Staat strebt eine Aufwertung der dem Ministerium für Kultur und Tourismus unterstellten Inspektion für Kulturerbe an, sowohl hinsichtlich ihrer institutionellen Stellung als auch ihrer Zuständigkeiten. Gemäß den Bestimmungen des 2006 verabschiedeten Gesetzes über das Kulturerbe wurde die Inspektion im Februar 2018 vom Kulturministerium eingerichtet. Die in Pristina ansässige Inspektion ist weiterhin für die Prüfung der Rechtmäßigkeit von Eingriffen in Kulturgüter zuständig. Sie untersagt Arbeiten, die ohne Genehmigung in Schutzgebiete oder in den Umkreis von Denkmälern eingreifen, sowie Arbeiten, die nicht den von Kulturerbeinstitutionen erteilten Genehmigungen entsprechen.
Der 2024 erstellte Gesetzentwurf zur Zentralen Inspektion des Kulturerbes sieht vor, dass die IQTK als Exekutivagentur innerhalb des Ministeriums eingerichtet wird, für das gesamte Gebiet der Republik Kosovo zuständig ist und sowohl zentral als auch in lokalen Zweigstellen organisiert ist. Sie ist verantwortlich für die Kontrolle und Bewertung des Erhaltungszustands des Kulturerbes und ergreift gegebenenfalls geeignete Maßnahmen zu dessen Schutz und Erhaltung. Die Hauptaufgabe der Inspektion bleibt die Überwachung und Umsetzung der geltenden Gesetzgebung zum Kulturerbe. Die Agentur ist befugt, ungenehmigte Arbeiten an Kulturgütern unverzüglich zu stoppen, die Einstellung von Konservierungs- und Restaurierungsarbeiten bei Feststellung von Unregelmäßigkeiten anzuordnen und gegen Personen vorzugehen, die durch ungenehmigte Arbeiten Kulturgüter beschädigen.
Die 2018 im Ministerium für Kultur, Jugend und Sport (MCYS) gegründete Inspektion für das kulturelle Erbe nahm ihre Arbeit mit den beiden Inspektoren Labëri Dakaj und Pajtim Zogaj auf. Sie sind weiterhin die einzigen Inspektoren, die für alle Gemeinden des Landes zuständig sind. Der Gesetzentwurf sieht eine Erweiterung vor, muss aber noch von der Nationalversammlung verabschiedet werden.