KOHA.net

Поддржете го TIME. Зачувајте ја вистината.
KULTURA

Рашко-призренската епархија бара измени во Предлог-законот за инспекторат за културно наследство

Раско-призренска епархија

Раско-призренска епархија

Dioqeza Rashkë-Prizren e ka kundërshtuar dhe ka kërkuar ndryshime para miratimit në lexim të dytë të Projektligjit për Inspektoratin e Trashëgimisë Kulturore. Në një deklaratë të publikuar në faqen zyrtare, Dioqeza ka thënë se nuk është konsultuar gjatë hartimit të projektligjit dhe ka shprehur shqetësim për kompetencat “e zgjeruara” që, sipas saj, do t’i jepen Inspektoratit. Dioqezës nuk i ka bërë përshtypje deklarimi i ministres së Kulturës, Saranda Bogujevci, e cila në seancën e Kuvendit kur prezantoi projektligjin u shpreh se funksioni i Inspektoratit mbetet i njëjtë, “vetëm se nga një departament bëhet agjenci”. 

Kuvendi i Kosovës, pas mesnatës të së enjtes, e kishte miratuar në lexim të parë Projektligjin për Inspektoratin e Trashëgimisë Kulturore. Projektligji qe kundërshtuar në seancë nga deputetët e Listës Serbe.

E në reagimin e saj të shtunën (sot), Dioqeza ka thënë se me projektligjin e ri, Inspektorati do të ketë kompetenca për të mbikëqyrur punimet në asetet e trashëgimisë kulturore, për t’i ndaluar ato në rrethana të caktuara dhe për të shqyrtuar drejtpërdrejt ligjshmërinë e aktiviteteve ndërtimore në zonat e mbrojtura.

Dioqeza ka shprehur shqetësimin se këto kompetenca mund të përdoren për të anashkaluar garancitë që, sipas saj, i gëzon Kisha përmes Ligjit për Zonat e Veçanta të Mbrojtura dhe Ligjit për Lirinë e Fesë.

“Projektligji nuk e përmend as Ligjin për Zonat e Veçanta të Mbrojtura dhe as Këshillin për Zbatim dhe Monitorim”, thuhet në deklaratë.

Sipas Dioqezës, kjo lë të hapur mundësinë që një institucion me kompetenca të gjera të marrë vendime që prekin drejtpërdrejt vendet e shenjta, ndonëse, sipas saj, Ligji për Zonat e Veçanta të Mbrojtura nuk i jep këtij institucioni autoritet të drejtpërdrejtë brenda këtyre zonave.

Dioqeza ka theksuar se e mbështet mbikëqyrjen profesionale të trashëgimisë kulturore, por ka paralajmëruar se ndalimi i riparimeve ose punimeve të nevojshme mund të ketë pasoja serioze për manastiret dhe komunitetet fetare që jetojnë aty.

Në reagimin e saj, Dioqeza i është referuar edhe Raportit të Komisionit Evropian për Kosovën për vitin 2026, ku, sipas saj, thuhet se interpretimi jo i njëtrajtshëm i ligjit ka çuar në shkelje të Ligjit për Zonat e Veçanta të Mbrojtura.

исто така Српска листа го погрешно насочува зајакнувањето на Инспекторатот за културно наследство KULTURA Српска листа го погрешно насочува зајакнувањето на Инспекторатот за културно наследство

Sipas deklaratës, Komisioni Evropian ka bërë thirrje për një kornizë gjithëpërfshirëse ligjore për mbrojtjen e Kishës dhe që Këshilli për Zbatim dhe Monitorim të jetë në gjendje ta përmbushë plotësisht rolin e tij.

Në fund, Dioqeza ka kërkuar që projektligji të rikthehet për konsultime ose të ndryshohet para miratimit përfundimtar. Ajo kërkon që të përcaktohet qartë se masat e inspektimit nuk mund të kufizojnë të drejtat që, sipas saj, tashmë i garantohen Kishës me ligj dhe as të përdoren për të anashkaluar Këshillin për Zbatim dhe Monitorim.

Државата има за цел да го подигне Инспекторатот за културно наследство, кој работи во рамките на Министерството за култура и туризам, на ново ниво, како во однос на институционалното рангирање, така и во однос на надлежностите. Во согласност со одредбите од Законот за културно наследство, донесен во 2006 година, Министерството за култура го основа Инспекторатот во февруари 2018 година. Инспекторатот, со седиште во Приштина, продолжува да има надлежности за проверка на законитоста на интервенциите во средствата од културното наследство. Забранува работи што, без дозвола, се мешаат во заштитени подрачја или во периметарот на спомениците, како и работи што не се во согласност со дозволите издадени од институциите за културно наследство. 

Предлог-законот за Централниот инспекторат за културно наследство, изготвен во 2024 година, предвидува дека IQTK се основа како Извршна агенција во рамките на Министерството, врши надлежност на целата територија на Република Косово и е организиран на централно ниво и во локални ограноци. Тој е одговорен за контрола и проценка на условите и состојбата на зачувување на културното наследство и, доколку е потребно, презема соодветни мерки за зачувување и заштита на културното наследство. Примарна задача на Инспекторатот останува надзор и спроведување на важечкото законодавство за културното наследство. Агенцијата ќе има мандат веднаш да ги запре сите неовластени работи врз средствата од културното наследство, да нареди запирање на конзерваторските и реставраторски работи во случај на утврдување неправилности за време на нивното спроведување, како и да преземе конкретни мерки против лица во случаи на неовластени работи што ги оштетуваат средствата од културното наследство. 

Кога беше основан во рамките на МЦМС во 2018 година, Инспекторатот за културно наследство започна со работа со двајца инспектори, Лабери Дакај и Пајтим Зогај. Тие продолжуваат да бидат единствените инспектори кои ги имаат сите општини во земјата под свој надзор. Предлог-законот предвидува проширување, но дотогаш сè уште чека гласање во Собранието.