-
Përgatiti:
Vita Abrashi-Kajtazi
- 1 janar 2026 10:00
- Shpërndaje në:
Përgjatë dekadave, “Hollywoodi” ka qenë sinonim i yjësisë. Emra të mëdhenj, fytyra ikonike dhe zëra të dallueshëm kanë ndërtuar jo vetëm filma, por edhe mite kulturore. Ylli i filmit ka qenë zemra e industrisë, një aktor i famshëm ka pasur fuqinë të garantojë suksesin financiar të një projekti dhe të tërheqë audienca globale. Por në vitet e fundit, ky model i njohur po vihet në pikëpyetje nga një forcë e re dhe e paparashikueshme: inteligjenca artificiale (AI).
Në botën e yjeve të showbizit apo siç njihet më gjerësisht “Hollywoodi”, ndryshimet e fundit kanë qenë aq të shpejta dhe të thella, sa jo vetëm fansat dhe vetë aktorët, por ndoshta edhe arkitektët e inteligjencës artificiale janë habitur nga drejtimi që ka marrë industria.
Revista prestigjioze “TIME”, kur e shpalli inteligjencën artificiale “personazhi i vitit 2025”, e përshkroi atë si një forcë që tashmë nuk qëndron më në prapaskenë, por po ndikon drejtpërdrejt në mënyrën se si krijohet, prodhohet dhe konsumohet kultura.
AI-ja ka filluar gradualisht të trokasë në derën e çdo departamenti të filmit, nga fazat e hershme të produksionit e deri te post-produksioni.
Ajo po përdoret për t’i ulur kostot e krijimit të filmave, për t’i përshpejtuar proceset teknike dhe për t’i zgjeruar mundësitë në efektet vizuale, duke bërë të mundur skena që më parë kërkonin buxhete marramendëse.
Mjete të bazuara në inteligjencën artificiale për përmirësimin dhe përforcimin e zërit janë përdorur edhe në filma që janë nominuar për çmimet më prestigjioze të industrisë, përfshirë “Oscarët”.
Filma si “The Brutalist” dhe “Emilia Perez” janë përmendur gjerësisht në këtë kontekst.
Në rastin e “The Brutalist”, teknologjia e AI-së është përdorur për ta përmirësuar theksin hungarez të aktorit Adrien Brody, ndërhyrje që i ndihmoi performancës së tij të perceptohej si më autentike.
Brody fitoi çmimin “Aktori më i mirë”, fakt që ndezi debat të fortë mbi pyetjen: Ku mbaron aftësia njerëzore dhe ku fillon ndihma teknologjike?
Në zemër të “Hollywoodit” që nga epoka e artë e kinemasë, ideja e yllit të filmit ka qenë jo vetëm një simbol kulture, por edhe themeli ekonomik i industrisë.
Studio të mëdha kanë investuar shuma marramendëse në projekte të ndërtuara rreth një emri të vetëm, ndërsa sistemi promocional e ka bërë famën personale të aktorit thuajse të barabartë me suksesin e filmit.
Por sot, kjo formulë po përballet me një sfidë që rrezikon ta ndryshojë rrënjësisht: inteligjencën artificiale.
Sipas “Los Angeles Times”, ajo që mund të sjellë revolucion, por edhe krizë identiteti për industrinë e filmit, është pikërisht mënyra se si AI-ja po i ndryshon rregullat e lojës.
Nga krijimi i imazheve dhe zërave të personazheve, deri te koncepti i aktorëve të rinj tërësisht digjitalë, “Hollywoodi” po hyn në një territor të panjohur.
Tilly Norwood, “aktorja” që ngjalli frikë në “Hollywood”
Në fund të vitit 2025, një krijim i ri i inteligjencës artificiale, e quajtur Tilly Norwood, u prezantua si “aktore” digjitale me pamje jashtëzakonisht reale.
Aq bindëse ishte paraqitja e saj, sa disa agjenci talentesh në “Hollywood” shprehën interes për ta përfshirë në projekte tradicionale filmike dhe televizive.
Ky moment u pa nga shumë kritikë si një pikëkthese. Për herë të parë, ideja e një aktori pa pasur trup, pa histori personale dhe pa përvojë jetësore po merrej seriozisht si alternativë ndaj aktorëve njerëzorë.
Ngjarja ndezi debat të fortë mes krijuesve të filmave, aktorëve dhe sindikatave, të cilët paralajmëruan se përdorimi i figurave të tilla pa pëlqim ose pa kompensim të drejtë mund të rrezikojë themelin e punës njerëzore në industrinë e filmit.
Kjo çështje kishte qenë prej kohësh në qendër të diskutimeve në “Hollywood” dhe ishte një nga arsyet kryesore që çuan në grevat e mëparshme të sindikatave, përfshirë SAG-AFTRA.
Kritika kryesore është se aktorët sintetikë nuk janë thjesht mjete teknike, por produkte digjitale që mund ta zëvendësojnë yjësinë tradicionale në një kohë kur fama dhe vëmendja publike janë tashmë të shpërndara mes platformave të shumta digjitale.
Frika e humbjes së punës, sindikatat dhe reagimi i aktorëve
Sindikatat kryesore të industrisë, së bashku me aktorë të njohur, kanë ngritur zërin kundër përdorimit të AI-së për të krijuar përfaqësime digjitale që mund ta zëvendësojnë punën njerëzore pa kompensim adekuat.
Sipas “Los Angeles Times”, debati nuk është thjesht teknik, por thellësisht ligjor dhe etik.
Pyetjet kryesore janë të drejtpërdrejta: Kush i zotëron të drejtat mbi imazhin dhe zërin e një aktori? Çfarë ndodh kur këto elemente përdoren nga inteligjenca artificiale pa pëlqimin e tij?
Një nga shqetësimet më të mëdha është se modelet e AI-së trajnohen me sasi të mëdha materialesh nga arkiva filmike dhe media, shpesh pa transparencë dhe pa kompensim për krijuesit origjinalë. Sipas “UnderstandingAI.org”, kjo praktikë po shihet nga shumë profesionistë jo vetëm si joetike, por edhe si një formë e re e “vjedhjes së performancës”.
Krijimi i “Koalicionit të Artistëve për AI”
Përballë këtyre sfidave, një grup i njohur aktorësh, regjisorësh dhe krijuesish filmash ka njoftuar krijimin e “Creators Coalition on AI”. Kjo organizatë synon t’i mbrojë të drejtat e krijuesve në epokën e inteligjencës artificiale dhe të vendosë kufij të qartë mbi përdorimin e teknologjisë.
Sipas “Los Angeles Times”, ky koalicion përfaqëson hap konkret drejt dialogut mes artit dhe teknologjisë, duke kërkuar rregulla të qarta, transparencë dhe mbrojtje ligjore për artistët, pa e ndalur zhvillimin teknologjik.
AI si mjet kreativ, jo domosdoshmërish zëvendësues
Përkundër frikës dhe polemikave, jo të gjithë e shohin AI-në si kërcënim.
Disa ekspertë dhe krijues e konsiderojnë atë si mjet që mund t’i zgjerojë mundësitë kreative.
“Forbes” ka shkruar se inteligjenca artificiale mund të ndihmojë në automatizimin e punëve teknike dhe të lodhshme, si efektet vizuale ose modifikimi i zërit, duke u lënë artistëve njerëzorë më shumë hapësirë për kreativitet.
Në këtë këndvështrim, AI-ja nuk është zëvendësuese e performancës njerëzore, por instrument që mund ta përmirësojë dhe ta thellojë procesin e produksionit, nëse përdoret me përgjegjësi.
“Forbes” ka theksuar se ndjeshmëria dhe përvoja njerëzore, që janë thelbësore për një performancë aktrimi, mbeten elemente që teknologjia ende nuk mund t’i imitojë plotësisht.
Rregullat e reja të lojës, ligji, etika dhe e ardhmja e yjësisë
Teksa “Hollywoodi” përballet me realitetin e inteligjencës artificiale, një nga sfidat kryesore mbetet ndërtimi i një kornize ligjore dhe etike që përcakton qartë se si dhe kur mund të përdoret kjo teknologji.
“UnderstandingAI.org” ka raportuar se sindikatat dhe ligjvënësit në Shtetet e Bashkuara kanë nisur diskutime për rregullore që synojnë t’i mbrojnë artistët nga përdorimi i paautorizuar i imazhit dhe zërit të tyre.
Në të njëjtën kohë, disa studio dhe prodhues kanë filluar të hartojnë politika të brendshme që kërkojnë miratim të qartë nga aktorët për çdo përdorim të AI-së në manipulimin ose rikrijimin e performancave.
Kjo shihet si hap drejt balancimit mes inovacionit teknologjik dhe respektit për krijimtarinë njerëzore.
A po i ndryshon AI-ja rregullat e “Hollywoodit”?
Industria e filmit ndodhet në një pikë kthese historike.
Sipas “Los Angeles Times”, inteligjenca artificiale nuk po sfidon vetëm mjetet teknike të produksionit, por edhe vetë konceptin klasik të yllit të filmit si figurë qendrore e narrativës dhe marketingut.
Pyetjet që ngre AI-ja janë më të thella se sa zëvendësimi i një aktori.
Ato prekin identitetin e artit, të drejtat e individit dhe rolin kulturor të “Hollywoodit” në një botë gjithnjë e më digjitale.
Në thelb të këtij debati qëndron një parim i thjeshtë, audienca lidhet me njerëzit, jo me kodet.
Se si do të formësohet e ardhmja e “Hollywoodit”, me aktorë njerëz, me krijesa digjitale apo me një bashkëpunim mes të dyjave, mbetet çështje diskutimi dhe negociimi.
Ajo që është e sigurt, sipas “Los Angeles Times”, është se AI-ja tashmë po i ndryshon rregullat e lojës dhe “Hollywoodi” duhet të përshtatet me mençuri, jo me nxitim, në këtë epokë të re teknologjike.