Provat e reja tregojnë se kryeministri i Etiopisë, Abiy Ahmed, kishte planifikuar një fushatë ushtarake në rajonin verior të Tigrayt për muaj të tërë përpara se lufta të shpërthente një vit më parë, duke shkaktuar një zinxhir shkatërrimi dhe dhunë etnike që ka përfshirë Etiopinë, vendin e dytë më të populluar në Afrikë
Takime sekrete me një diktator. Lëvizje klandestine të trupave. Muaj përgatitjeje të qetë për një luftë që supozohej të ishte e shpejtë dhe pa gjak.
Provat e reja tregojnë se kryeministri i Etiopisë, Abiy Ahmed, kishte planifikuar një fushatë ushtarake në rajonin verior të Tigrayt për muaj të tërë përpara se lufta të shpërthente një vit më parë, duke shkaktuar një zinxhir shkatërrimi dhe dhunë etnike që ka përfshirë Etiopinë, vendin e dytë më të populluar në Afrikë.
Abiy, laureat i Çmimit Nobel për Paqe, i konsideruar kohët e fundit i lodhur duke komanduar trupat në frontin e betejës, këmbëngul se kundër tij ishte nisur lufta - se luftëtarët etnikë tigrejë shkrepën të shtënat e para në nëntor 2020 kur sulmuan një bazë ushtarake federale në Tigray, duke masakruar ushtarë në shtretërit e tyre. Ai rrëfim është kthyer në bindje të fortë për Abiyn dhe mbështetësit e tij.
Plani për hakmarrje
Në fakt, ishte një luftë për Abiyn – një luftë e nxitur edhe para Çmimit Nobel për Paqe në 2019-n që e ktheu atë, për një kohë, në ikonë globale të jodhunës.
Fitimi i Nobelit erdhi kryesisht nga marrëveshja e pamundur e paqes që Abiy arriti me Isaias Afwerki, liderin autoritar të Eritresë, brenda disa muajsh pas ardhjes në pushtet në 2018-n. Ky pakt u dha fund dy dekadave armiqësie dhe lufte midis rivalëve fqinjë dhe frymëzoi njerëz të lartë për një rajon të transformuar.
Në vend të kësaj, Nobeli inkurajoi Abiyn dhe Isaias që të komplotonin fshehurazi një strategji për luftë kundër armiqve të tyre të ndërsjellë në Tigray, sipas zyrtarëve aktualë dhe të mëparshëm etiopianë që folën në kushte anonimiteti për të shmangur hakmarrjet ose për të mbrojtur anëtarët e familjes brenda Etiopisë.
Në muajt para shpërthimit të luftimeve në nëntor 2020, Abiy lëvizi trupat drejt Tigrayt dhe dërgoi aeroplanë ushtarakë mallrash në Eritre. Pas dyerve të mbyllura, këshilltarët dhe gjeneralët ushtarakë debatuan mbi dobitë e konfliktit. Ata që nuk ishin dakord u pushuan nga puna, u morën në pyetje me armë ose u detyruan të largoheshin.
Ende i mahnitur nga Nobeli i Abiyt, Perëndimi i injoroi ato shenja paralajmëruese. Por në fund ndihmoi për të hapur rrugën drejt luftës. "Që nga ajo ditë, Abiy ndjeu se ishte një nga personalitetet më me ndikim në botë", tha në një intervistë Gebremeskel Kassa, ish-zyrtar i lartë i administratës Abiy, tani në mërgim në Evropë.
“Ai ndjeu se kishte shumë mbështetje ndërkombëtare dhe se nëse do të hynte në luftë në Tigray, asgjë nuk do të ndodhte. Dhe kishte të drejtë”, shtoi ai.
Fitorja e shpejtë dhe e lehtë ushtarake që Abiy premtoi nuk është realizuar. Tigrejasit shpartalluan trupat etiopiane dhe aleatët e tyre eritreanë gjatë verës dhe muajin e kaluar arritën 160 milje larg kryeqytetit, Addis Ababa - duke e shtyrë Abiy të shpallte gjendjen e jashtëzakonshme.
Kthesa e madhe
Kohët e fundit, lavjerrësi është kthyer mbrapsht, me forcat qeveritare që kanë rimarrë dy qytete strategjike që ishin pushtuar nga tigrejasit - kthesa e fundit në një konflikt që tashmë ka kushtuar dhjetëra e mijëra jetë dhe ka shtyrë qindra e mijëra në kushte të ngjashme me urinë.
Analistët thonë se udhëtimi i Abiyt nga paqebërësi te komandanti i fushëbetejës është një rrëfim paralajmërues se si Perëndimi, i dëshpëruar për të gjetur një hero të ri në Afrikë, e gaboi në mënyrë spektakolare këtë lider.
"Perëndimi duhet të kompensojë gabimet e tij në Etiopi”, tha Alex Rondos, dikur kryediplomati i Bashkimit Evropian në Bririn e Afrikës. “Ky e gjykoi gabim Abiyn. Ai e fuqizoi Isainë. Tani çështja është nëse një vend me 110 milionë banorë mund të parandalohet nga shpërbërja”.
Duke pranuar Çmimin Nobel për Paqe në dhjetor 2019, Abiy, ish-ushtar, u bazua në përvojën e tij për të përmbledhur me elokuencë tmerrin e konfliktit.
“I kthyer nga ferri”
"Lufta është mishërimi i ferrit", i tha ai një auditori të shquar në Komunën e Oslos. "E di, sepse kam qenë atje dhe jam kthyer”.
Për admiruesit e tij të huaj, retorika në rritje ishte një provë tjetër e një lideri të jashtëzakonshëm. Në muajt e tij të parë në pushtet, Abiy, në atë kohë 41 vjeç, liroi të burgosurit politikë, mbështeti shtypin e lirë dhe premtoi zgjedhje të lira në Etiopi. Marrëveshja e tij e paqes me Eritrenë, shtet që shkaktonte kokëçarje, ishte një fije shprese për rajonin e shkatërruar nga grindjet e Bririt të Afrikës.
Megjithatë, Komiteti Norvegjez i Nobelit prej pesë anëtarësh e dinte se po i jepte një shans Abiyt, tha Henrik Urdal nga Instituti i Kërkimeve të Paqes në Oslo, i cili analizon vendimet e komitetit.
“Partneri im dhe shoku i paqes”, iu referua Abiyt në Oslo.
Shumë etiopianë gjithashtu donin të besonin në premtimin e Abiyt. Në një darkë gala për kryeministrin e ri në Washington në korrik 2018, dr. Kontie Moussa, etiopian me banim në Suedi, njoftoi duke duartrokitur se po e nominonte Abiyn për Çmimin Nobel për Paqe.
Pasojat e luftës civile
Por Partia e Prosperitetit përmbushi ambiciet e Abiyt, dhe në fund të vitit 2019, përleshjet e dhunshme midis oficerëve të policisë dhe protestuesve shpërthyen në të gjithë rajonin e Oromisë, duke kulmuar me vdekjen në qershor 2020 të një këngëtari të njohur.
Avionët e ngarkesave ushtarake etiopiane filluan të bënin fluturime klandestine natën drejt bazave në Eritre, tha një zyrtar i lartë etiopian.
Ndihmësit kryesorë të Abiyt dhe zyrtarët ushtarakë debatuan privatisht mbi dobitë e një lufte në Tigray, tha ish-zyrtari. Disidentët përfshinin shefin e ushtrisë së Etiopisë, gjeneralin Adem Mohammed.
Në atë kohë, tigrejasit po përgatiteshin gjithashtu për luftë, duke kërkuar aleatë në Komandën Veriore, njësia më e fuqishme ushtarake e Etiopisë, e cila ishte e vendosur në Tigray.
Në shtator, tigrejasit vazhduan me zgjedhje në kundërshtim të hapur ndaj një urdhri të Abiyt. Abiy lëvizi trupat nga rajonet e Somalisë dhe Oromisë drejt Tigrayt.
Në një videokonferencë në mes të tetorit, Abiy u tha zyrtarëve të partisë qeverisëse se do të ndërhynte ushtarakisht në Tigray dhe se do të duheshin vetëm tri deri në pesë ditë për të rrëzuar liderët e rajonit, tha Gebremeskel, ish-zyrtar i lartë, tani në mërgim.
Më 2 nëntor, shefi i politikës së jashtme të Bashkimit Evropian, Josep Borrell Fontelles, u bëri thirrje publikisht të dyja palëve që të ndalonin "vendosjet provokuese ushtarake". Mbrëmjen tjetër, forcat e Tigrayt sulmuan një bazë ushtarake etiopiane, duke e konsideruar sulm parandalues.
Ushtarët eritreanë vërshuan në Tigray nga veriu. Forcat Speciale të Amharas mbërritën nga jugu. Abiy shkarkoi gjeneralin Adem dhe paralajmëroi "operacionin e zbatimit të ligjit" në Tigray.
Lufta civile shkatërruese e Etiopisë ishte duke u zhvilluar.
Përgatiti: Gent Mehmeti