“Patriot” është një sistem raketash i drejtuar tokë-ajër që u vendos për herë të parë në vitet ‘80 dhe mund të synojë avionë, raketa lundrimi dhe raketa balistike me rreze të shkurtër veprimi. Pra, ishte një pikë kthese kritike kur lajmet u publikuan këtë javë se SHBA-ja ka rënë dakord të dërgojë një bateri raketash “Patriot” në Ukrainë – diçka që presidenti ukrainas, Volodymyr Zelenskyy, e ka kërkuar prej muajsh për ta rritur mbrojtjen ajrore të vendit të tij. Zyrtarët amerikanë kanë konfirmuar marrëveshjen dhe së shpejti pritet një njoftim zyrtar
Sistemet e raketave “Patriot” kanë qenë prej kohësh temë e nxehtë për SHBA-në dhe aleatët në zonat e kontestuara të botës si një mburojë e lakmuar kundër raketave në hyrje. Në Evropë, Lindjen e Mesme dhe Paqësor, ato mbrojnë nga sulmet e mundshme nga Irani, Somalia dhe Koreja e Veriut.
Pra, ishte një pikë kthese kritike kur lajmet u publikuan këtë javë se SHBA-ja ka rënë dakord të dërgojë një bateri raketash “Patriot” në Ukrainë – diçka që presidenti ukrainas, Volodymyr Zelenskyy, e ka kërkuar prej muajsh për ta rritur mbrojtjen ajrore të vendit të tij. Zyrtarët amerikanë kanë konfirmuar marrëveshjen dhe së shpejti pritet një njoftim zyrtar. Por ekspertët paralajmërojnë se efektiviteti i sistemit është i kufizuar dhe se mund të mos bëjë ndryshim në fushëbetejë.
Më poshtë, keni një vështrim se çfarë është sistemi dhe funksionet e tij:
Çfarë është sistemi “Patriot”?
“Patriot” është një sistem raketash i drejtuar tokë-ajër që u vendos për herë të parë në vitet ‘80 dhe mund të synojë avionë, raketa lundrimi dhe raketa balistike me rreze të shkurtër veprimi.
Çdo bateri “Patriot” përbëhet nga një sistem lansimi i montuar në kamion me tetë lansues që mund të mbajnë deri në katër interceptorë raketash secili, një radar tokësor, një stacion kontrolli dhe një gjenerator. Ushtria tha se aktualisht ka 16 batalione “Patriot”. Një raport i Institutit Ndërkombëtar për Studime Strategjike të vitit 2018 zbuloi se ato batalione operojnë me 50 bateri, të cilat kanë më shumë se 1.200 përgjues raketash.
Bateritë amerikane shpërndahen rregullisht në mbarë botën. Përveç kësaj, raketat “Patriot” operohen ose blihen gjithashtu nga Holanda, Gjermania, Japonia, Izraeli, Arabia Saudite, Kuvajti, Tajvani, Greqia, Spanja, Koreja e Jugut, Emiratet e Bashkuara Arabe, Katari, Rumania, Suedia, Polonia dhe Bahrejni.
Sistemi “Patriot”, "është një nga sistemet e mbrojtjes raketore ajrore më të operuar, më të besueshme dhe të provuar atje" dhe aftësia e mbrojtjes së raketave balistike të teatrit të luftës mund të ndihmojë në mbrojtjen e Ukrainës kundër raketave balistike të furnizuara nga Irani, tha Tom Karako, drejtor i Projektit të Mbrojtjes Raketore në Qendrën për Studime Strategjike dhe Ndërkombëtare.
Kostoja
Gjatë viteve, sistemi “Patriot” dhe raketat janë modifikuar vazhdimisht. Raketa aktuale interceptore për sistemin “Patriot” kushton afërsisht 4 milionë dollarë dhe lansuesit kushtojnë rreth 10 milionë dollarë secila, raportoi CSIS në raportin e tij të mbrojtjes raketore të korrikut. Me atë çmim, nuk është me kosto efektive apo optimale të përdoret “Patriot” për të rrëzuar dronët iranianë shumë më të vegjël dhe më të lirë që Rusia ka blerë dhe përdorur në Ukrainë.
"Gjuajtja e një rakete miliondollarëshe kundër një droni 50.000 dollarë është një propozim i humbur", tha Mark Cancian, kolonel i pensionuar i Korpusit të Marinës dhe këshilltar i lartë në CSIS.
Shqyrtimi i shpërndarjes
Një bateri “Patriot” mund të ketë nevojë deri në 90 trupa për ta operuar dhe mirëmbajtur, dhe për muaj të tërë SHBA-ja ngurronte të siguronte sistemin kompleks, sepse dërgimi i forcave në Ukrainë për ta operuar nuk është nismë për administratën e Joe Bidenit.
Por kishte gjithashtu shqetësime se vendosja e sistemit do të provokonte Rusinë, ose rrezikonte që një raketë e lëshuar të përfundonte duke goditur brenda Rusisë, gjë që mund ta përshkallëzonte më tej konfliktin. Sipas zyrtarëve, lutjet urgjente të liderëve ukrainas dhe shkatërrimi shkatërrues i infrastrukturës civile të vendit, duke përfshirë humbjen e energjisë elektrike dhe ngrohjes ndërsa dimri zvarritet, përfundimisht kapërceu rezervat e SHBA-së për furnizim me “Patriotë”.
Një pengesë kryesore do të jetë trajnimi. Trupat amerikane do të duhet të trajnojnë forcat ukrainase se si të përdorin dhe mirëmbajnë sistemin. Ushtarët e ushtrisë së caktuar në batalionet “Patriot” mbajnë trajnim të gjerë për të qenë në gjendje të lokalizojnë në mënyrë efektive një objektiv, të kyçen me radar dhe të shkrepin zjarr.
SHBA-ja ka trajnuar trupat ukrainase në sisteme të tjera komplekse të armëve, duke përfshirë sistemet raketore të artilerisë së lartë të lëvizshmërisë, të njohur si HIMARS. Në shumë raste ata kanë qenë në gjendje të shkurtojnë stërvitjen, duke nxjerrë trupat ukrainase në frontin e betejës brenda javësh. Zyrtarët nuk kanë pranuar të japin detaje se sa do të zgjasë trajnimi i “Patriotëve” dhe ku saktësisht do të bëhet.
Kapaciteti i raketave
Ukraina përballet me një sërë kërcënimesh ruse dhe sistemi “Patriot” është i mirë kundër disave dhe jo aq i dobishëm kundër të tjerëve.
Një ish-zyrtar i lartë ushtarak me njohuri për sistemin “Patriot” tha se do të jetë efektiv kundër raketave balistike me rreze të shkurtër dhe përfaqëson një mesazh të fortë të mbështetjes së SHBA-së, por një bateri nuk do të ndryshojë rrjedhën e luftës.
Zyrtari, i cili foli në kushte anonimiteti sepse marrëveshja me Ukrainën nuk është bërë ende publike, vuri në dukje se një bateri “Patriot” ka një rreze të gjatë qitjeje, por mund të mbulojë vetëm një zonë të gjerë të kufizuar. Si shembull, “Patriotët” mund të mbrojnë në mënyrë efektive një bazë të vogël ushtarake, por nuk mund të mbrojnë plotësisht një qytet të madh si Kievi. Ato mund të siguronin mbulim vetëm për një segment të një qyteti.
Patriotët shpesh vendosen si një batalion, i cili përfshin katër bateri. Ky nuk do të jetë rasti me Ukrainën, për të cilën zyrtarët thanë se do të merrte një bateri.
“Patriot” ka një radar më të fuqishëm që është më i mirë në diskriminimin e objektivave sesa sistemi S-300 i epokës sovjetike që kanë përdorur ukrainasit, por ai ka kufizime, thanë Karako dhe Cancian.
Megjithatë, aftësia e “Patriot” për të shënjestruar disa raketa balistike dhe avionë mund të mbrojë potencialisht Kievin nëse presidenti rus, Vladimir Putin, do ta zbatonte kërcënimin e tij të vazhdueshëm për të vendosur një pajisje taktike bërthamore. Por kjo do të varet nga mënyra se si hidhet, tha Karako. Nëse do të ishte një bombë graviteti e hedhur nga një avion luftarak, sistemi mund të synonte avionin; nëse do të ishte një raketë balistike me rreze të shkurtër dhe të mesme, gjithashtu mund të kapte raketën, tha Karako.
Raytheon, që prodhon “Patriot”, thotë se ka qenë i përfshirë në 150 përgjime raketash balistike që nga viti 2015. Megjithatë, shkalla e suksesit të “Patriot” është vënë në pikëpyetje vazhdimisht. Një raport i Zyrës së Përgjegjësive të Qeverisë i vitit 1992 tha se nuk mund të gjente prova për të mbështetur raportet se sistemi kishte arritur një shkallë suksesi prej 70% kundër raketave “Scud” në Luftën e Gjirit. Në vitin 2018, suksesi i Arabisë Saudite në përdorimin e “Patriotëve” kundër raketave të lëshuara nga rebelët huthi në Jemen u vu në pikëpyetje kur u shfaqën video të sistemeve që dështonin.
Por përtej aftësive të “Patriot”, vendosja e tij është një deklaratë e madhe mbështetjeje për Ukrainën.
"Ka shumë simbolikë këtu", tha Cancian.