Mos lejoni që gjeopolitika të vrasë ekonominë botërore

Fuqitë e mëdha (dhe në të vërtetë të gjitha vendet) kujdesen për interesat e tyre dhe mbrojnë sigurinë e tyre kombëtare, duke marrë kundërmasa kundër fuqive të tjera sipas nevojës. Por, siç kemi argumentuar unë dhe Stephen M. Walt, një rend botëror i sigurt, i begatë dhe i qëndrueshëm kërkon që këto përgjigje të kalibrohen mirë

Në Kongresin XX Kombëtar të Partisë Komuniste të Kinës muajin e kaluar, sundimi i vendit nga një person, Xi Jinping, u rrënjos plotësisht. Megjithëse Kina komuniste nuk ka qenë kurrë demokraci, udhëheqësit e saj post-Mao i mbajtën veshët në tokë, u kushtuan vëmendje zërave nga poshtë dhe kështu ishin në gjendje të kthenin politikat e dështuara përpara se ato të bëheshin katastrofike. Centralizimi i pushtetit i Xi-t përfaqëson qasje ndryshe dhe nuk parashikon mirë se si vendi do të përballet me problemet e shumëfishuara – ekonominë e tankeve, politikat e kushtueshme zero-COVID, abuzimet në rritje të të drejtave të njeriut dhe represionin politik.

Presidenti i Shteteve të Bashkuara të Amerikës, Joe Biden, i ka shtuar ndjeshëm këto sfida duke nisur atë që Edward Luce i “Financial Times” e ka quajtur në mënyrë të përshtatshme “luftë e plotë ekonomike kundër Kinës”. Pak përpara Kongresit të Partisë, SHBA-ja njoftoi disa kufizime të reja në shitjen e teknologjive të avancuara për firmat kineze. Siç vë në dukje Luce, Bideni ka shkuar shumë më tej se paraardhësi i tij, Donald Trump, i cili kishte synuar kompani individuale si “Huawei”. Masat e reja janë mahnitëse në ambicien e tyre, duke synuar asgjë më pak se parandalimin e rritjes së Kinës si fuqi e teknologjisë së lartë.

Shtetet e Bashkuara tashmë kontrollojnë disa nga nyjat më kritike të zinxhirit global të furnizimit të gjysmëpërçuesve, duke përfshirë “pikat e mbytjes” të tilla si kërkimi dhe dizajni i avancuar i çipave. Siç thotë Gregory C. Allen i Qendrës për Studime Strategjike dhe Ndërkombëtare, masat e reja përfshijnë “një shkallë të paprecedentë të ndërhyrjes së Qeverisë amerikane jo vetëm për të ruajtur kontrollin e pikës së mbytjes, por edhe për të filluar politikën e re të SHBA-së për të mbytur në mënyrë aktive segmente të mëdha të teknologjisë kineze – mbytje me qëllimin për të vrarë”.

Siç shpjegon Allen, strategjia Biden ka katër pjesë të ndërlidhura, duke synuar të gjitha nivelet e zinxhirit të furnizimit. Qëllimet janë të mohojnë qasjen e industrisë kineze të inteligjencës artificiale në çipa të nivelit të lartë; të parandalojë Kinën nga dizajnimi dhe prodhimi i çipave të inteligjencës artificiale në shtëpi duke kufizuar qasjen në softuerin amerikan të projektimit të çipave dhe pajisjet e prodhimit të gjysmëpërçuesve të ndërtuar në SHBA; dhe të bllokojë prodhimin kinez të pajisjeve të veta të prodhimit të gjysmëpërçuesve duke ndaluar furnizimet me komponentë amerikanë.

Qasja është e motivuar nga pikëpamja e administratës Biden, mbi të cilën ekziston një marrëveshje e gjerë dypartiake, se Kina përbën kërcënim të madh për SHBA-në. Por një kërcënim për çfarë? Ja se si Biden e shpreh atë në parathënien e Strategjisë së tij të Sigurisë Kombëtare të publikuar së fundmi: “Republika Popullore e Kinës ka synimin dhe, gjithnjë e më shumë, kapacitetin për të riformuar rendin ndërkombëtar në favor të atij që anon fushën e lojës globale në dobi të saj”.

Edhe Botë 15 nën 2023 Xi Jinping në SHBA pas gjashtë vjetësh, çfarë dëshiron dhe cilat janë pritshmëritë nga takimi me Bidenin?

Pra, për të qenë i qartë, Kina është kërcënim jo sepse minon çdo interes themelor të sigurisë së SHBA-së, por sepse do të dëshirojë të ushtrojë ndikim mbi rregullat e rendit global politik dhe ekonomik ndërsa bëhet më e pasur dhe më e fuqishme. Ndërkohë, “Shtetet e Bashkuara mbeten të përkushtuara për të menaxhuar konkurrencën mes vendeve tona me përgjegjësi”, që do të thotë realisht se SHBA-ja dëshiron të mbetet forca e pakundërshtueshme në formësimin e rregullave globale në teknologji, siguri kibernetike, tregti dhe ekonomi.

Duke u përgjigjur në këtë mënyrë, administrata Biden po dyfishon përparësinë e SHBA-së në vend që të përshtatet me realitetet e një bote post-unipolare. Siç e bëjnë të qartë kontrollet e reja të eksportit, SHBA-ja ka hequr dorë nga dallimi midis teknologjive që ndihmojnë drejtpërdrejt ushtrinë kineze (dhe për rrjedhojë mund të përbëjnë një kërcënim për aleatët e SHBA) dhe teknologjive komerciale (të cilat mund të prodhojnë përfitime ekonomike jo vetëm për Kinën, por për të tjerët. Gjithashtu, duke përfshirë firmat amerikane). Ata që argumentojnë se është e pamundur të ndahen aplikimet ushtarake nga ato tregtare kanë fituar.

SHBA-ja tani ka kaluar kufirin. Një qasje e tillë e gjerë ngre vetë rreziqe të konsiderueshme – edhe nëse mund të justifikohet pjesërisht nga natyra e ndërthurur e sektorëve tregtarë dhe ushtarakë të Kinës. Duke i parë saktë kufizimet e reja të SHBA-së si një përshkallëzim agresiv, Kina do të gjejë mënyra për t'u hakmarrë, duke rritur tensionet dhe duke rritur më tej frikën reciproke.

Fuqitë e mëdha (dhe në të vërtetë të gjitha vendet) kujdesen për interesat e tyre dhe mbrojnë sigurinë e tyre kombëtare, duke marrë kundërmasa kundër fuqive të tjera sipas nevojës. Por, siç kemi argumentuar unë dhe Stephen M. Walt, një rend botëror i sigurt, i begatë dhe i qëndrueshëm kërkon që këto përgjigje të kalibrohen mirë. Kjo do të thotë se ato duhet të jenë të lidhura qartë me dëmin e shkaktuar nga politikat e palës tjetër dhe synojnë vetëm të zbusin efektet negative të këtyre politikave. Përgjigjet nuk duhet të ndiqen me qëllimin e shprehur për të ndëshkuar palën tjetër ose për ta dobësuar atë në planin afatgjatë. Kontrollet e eksportit të Biden-it për teknologjinë e lartë nuk e kalojnë këtë provë.

Qasja e re e SHBA-së ndaj Kinës krijon gjithashtu pika të tjera të verbra. Strategjia e Sigurisë Kombëtare thekson “sfidat e përbashkëta”, të tilla si ndryshimet klimatike dhe shëndeti publik global, ku bashkëpunimi me Kinën do të jetë kritik. Por ajo nuk e pranon se ndjekja e një lufte ekonomike kundër Kinës minon besimin dhe perspektivat e bashkëpunimit në ato fusha të tjera. Ai gjithashtu shtrembëron agjendën e brendshme ekonomike duke ngritur objektivin për të tejkaluar Kinën mbi qëllimet më të vlefshme. Investimi në zinxhirët e furnizimit me gjysmëpërçues me shumë kapital dhe aftësi – në të cilat fokusohet aktualisht politika industriale e SHBA-së , është pothuajse mënyra më e kushtueshme për të krijuar vende pune të mira në ekonominë amerikane për ata që kanë më shumë nevojë për to.

Sigurisht, Qeveria kineze nuk është viktimë e pafajshme. Ajo është bërë gjithnjë e më agresive në projektimin e fuqisë së saj ekonomike dhe ushtarake, megjithëse veprimet e saj janë kufizuar kryesisht në lagjen e saj. Pavarësisht garancive të mëparshme, Kina ka militarizuar disa nga ishujt artificialë që krijoi në Detin e Kinës Jugore. Ajo vendosi sanksione ekonomike ndaj Australisë kur ai vend bëri thirrje për një hetim mbi origjinën e COVID-19. Dhe shkeljet e saj të të drejtave të njeriut në vend sigurisht që kërkojnë dënim nga vendet demokratike.

Edhe Botë 10 nën 2023 SHBA-ja dhe Kina synojnë t’i stabilizojnë marrëdhëniet

Problemi me hiper-globalizimin ishte se ne i lamë bankat e mëdha dhe korporatat ndërkombëtare të shkruanin rregullat e ekonomisë botërore. Është mirë që tani po largohemi nga kjo qasje, duke pasur parasysh se sa e dëmshme ishte për strukturën tonë shoqërore. Ne kemi mundësinë të formësojmë një globalizim më të mirë. Fatkeqësisht, fuqitë e mëdha duket se kanë zgjedhur një rrugë tjetër, edhe më të keqe. Ata tani po ua dorëzojnë çelësat e ekonomisë globale institucioneve të tyre të sigurisë kombëtare, duke vënë në rrezik paqen dhe prosperitetin global.

(Dani Rodrik, profesor i ekonomisë politike ndërkombëtare në Shkollën e Harvardit Kennedy, është president i Shoqatës Ekonomike Ndërkombëtare dhe autor i librit “Straight Talk on Trade: Ideas for a Sane World Economy” (Princeton University Press, 2017). Vështrimi është shkruar për rrjetin botëror të gazetarisë, “Project Syndicate”, pjesë e të cilit është edhe “Koha Ditore” Përktheu: Gent Mehmeti)