Призренски замак делимично се поново отвара за посетиоце

Rihapja sërish e pjesshme, është episodi i tretë i Kalasë së Prizrenit në katër muajt e fundit. “Ju njoftojmë se, nga data 7 shtator 2026, Kalaja e Prizrenit është e hapur për vizitorë nga ora 12:00. Ju informojmë gjithashtu se punimet në Kala do të vazhdojnë, për këtë arsye disa pjesë të hapësirës do të jenë të mbyllura për vizitorët”, ka njoftuar Ministria e Kulturës të martën. Këto ditë institucioni më i lartë kulturor në vend ka bërë disa ndërhyrje emergjente në Kala por pa zgjidhje të problemeve që janë pasojë e mosmirëmbajtjes

Në një hark kohor prej katër muajsh, Kalaja e Prizrenit është mbyllur pjesërisht për vizitorë, më pas është mbyllur krejtësisht dhe tash është rihapur pjesërisht. Se kur do të hapet plotësisht, nuk dihet. Por një gjë dihet me siguri të plotë: monumenti ku janë investuar mbi një milion euro dhe një prej aseteve më të vizituara në vend ka degraduar me të madhe shkaku i mungesës së mirëmbajtjes viteve të fundit. 

Ministria e Kulturës të martën ka lëshuar njoftimin e radhës në raport me Kalanë e Prizrenit. 

“Ju njoftojmë se, nga data 7 shtator 2026, Kalaja e Prizrenit është e hapur për vizitorë nga ora 12:00. Ju informojmë gjithashtu se punimet në Kala do të vazhdojnë, për këtë arsye disa pjesë të hapësirës do të jenë të mbyllura për vizitorët. Ju lutemi të respektoni shenjat orientuese dhe kufizimet e vendosura gjatë vizitës”, shkruhet në njoftim. 

Këto ditë institucioni më i lartë kulturor në vend ka bërë disa ndërhyrje emergjente në Kala. Problemet janë tejet më të thella, por se kur do të ketë ndërhyrje përmbajtjesore, s’di ta thotë Ministria e Kulturës. E, Instituti Arkeologjik s’thotë gjë pasi komunikimi është centralizuar nga MKT-ja. Tash, arkeologët – shumica doktorë shkencash – presin që politika t’i vizitojë vendpunishtet, t’i komentojë e t’i prezantojë për publik gjetjet, restaurimet apo çfarëdo tjetër. Ata duhet të marrin leje për deklarime dhe ato t’iu miratohen nga eprorët. Në këtë kundërtën, shqiptohen masa disiplinore. 

Ndërhyrja emergjente në Kala ka nisur në fundgushtin e sivjetmë kur edhe u njoftua se Kalaja është mbyllur tërësisht për vizitorë. Tenderi për ndërhyrje është dhënë në fund të korrikut.

“Masat emergjente në Kalanë e Prizrenit dhe Kalanë e Novobërdës” mban titullin thirrja, për të cilën kishte aplikuar vetëm një kompani dhe është zgjedhur që t’i kryejë punimet me 110 mijë e 820 euro. Prej tyre, shumica e mjeteve, mbi 80 mijë euro, investohen në Kalanë e Prizrenit, e intervenimi në Novobërdë është krejt i thjeshtë – çështje tabelash.

Në Kalanë e Prizrenit synohej pastrimi i terrenit, rrethojat mbrojtëse, kamerat e jashtme e të brendshme, centrali i monitorimit, zërimi, lëndët këmbësore për vizitorë, riprodhimi dhe montimi i dyshemeve të shtigjeve të drunjta, rregullimi i tabelave informuese, riprodhimi dhe montimi i karrigeve në amfiteatër dhe zhvendosja e tualeteve nga hapësira brenda mureve rrethuese në atë të jashtme. Sipas MKT-së ndërhyrja vazhdon edhe në ditët e ardhshme. 

Али проблеми замка су много озбиљнији. То је утврдила сама Комисија, на основу чијег извештаја је Министарство одлучило да затвори неке делове за посетиоце. Комисија је препоручила хитну интервенцију.

„Обезбеђивање ослабљених сегмената зида привременим потпорним стубовима; чишћење празних спојева и њихово пуњење оригиналним малтером; тренутно ограничавање приступа посетилаца подручјима која представљају ризик; хитно планирање комплетног програма конзервације и рестаурације; постављање металних ограда као привремених мера за заштиту посетилаца; постављање безбедносних камера, осветљења и ознака опасности“, наводи се у извештају који су саставили запослени у Археолошком институту Косова, Институту за заштиту споменика Косова и Регионалном центру за културно наслеђе у Призрену.

Према извештају који су саставили Верон Тара, Џанер Татар, Елвис Шала, Сара Сулејмани, Јусуф Џибо и Бесар Гражда, дати су подаци да је у високим околним зидовима примећено да је везивни малтер на бази креча у великој мери изгубио стабилност, услед атмосферских утицаја и продора воде у унутрашњост зида са различитих тачака. Као резултат тога, празнине у зидовима су се повећале, дошло је до губитка материјала у унутрашњим испунама, а на неким местима су идентификовани одрони камена. Утврђено је да су настали простори изазвали делимично урушавање у неким сегментима и да је процес деградације у току.

Në pyetjet e KOHËS se përse në Kala s’ka ndërhyrje më përmbajtjesore,  Ministria e Kulturës ka sqaruar se Kalaja e Prizrenit tashmë ka hyrë në fazën e hartimit të detyrës projektuese për përgatitjen e projektit të restaurimit dhe konservimit. Sipas MKT-së, ky projekt do të trajtojë në mënyrë gjithëpërfshirëse tërë hapësirën e Kalasë dhe nuk do të kufizohet vetëm në pjesët që aktualisht paraqesin nevojë për intervenim emergjent.

„С обзиром на то да израда, одобравање и спровођење оваквог пројекта захтева време и мора се спровести у складу са стручним стандардима за очување културне баштине, сматрано је неопходним предузети привремене мере за повећање безбедности посетилаца и побољшање услова посете до његове реализације“, наводи се у одговору. Према МКТ-у, из тог разлога, тренутна процедура набавке предвиђа интервенције заштитне и функционалне природе, као што су постављање заштитних ограда, система безбедносних камера, осветљења, уређење пешачких стаза, санитарних чворова и других елемената неопходних за безбедно управљање локалитетом.

Sa u përket pjesëve ku vërehen dëmtime, sipas përgjigjeve, ato do të trajtohen në kuadër të projektit të restaurimit dhe konservimit, i cili do të ofrojë zgjidhje të plota dhe të qëndrueshme në përputhje me parimet e ruajtjes së monumenteve të trashëgimisë kulturore.

Амбасада Сједињених Држава на Косову, односно Амбасадорски фонд за културно наслеђе, је 2014. године уложила 700 хиљада долара у споменик. Реч је о споменику који током летњих месеци, према институционалним подацима, дневно посети и до 5 хиљада посетилаца. До сада ове године, према Закону о расподели буџетских средстава, тамо је потрошено 1 милион 117 хиљада евра.