Prizren Kalesi ziyaretçilere kısmen yeniden açıldı.

Rihapja sërish e pjesshme, është episodi i tretë i Kalasë së Prizrenit në katër muajt e fundit. “Ju njoftojmë se, nga data 7 shtator 2026, Kalaja e Prizrenit është e hapur për vizitorë nga ora 12:00. Ju informojmë gjithashtu se punimet në Kala do të vazhdojnë, për këtë arsye disa pjesë të hapësirës do të jenë të mbyllura për vizitorët”, ka njoftuar Ministria e Kulturës të martën. Këto ditë institucioni më i lartë kulturor në vend ka bërë disa ndërhyrje emergjente në Kala por pa zgjidhje të problemeve që janë pasojë e mosmirëmbajtjes

Në një hark kohor prej katër muajsh, Kalaja e Prizrenit është mbyllur pjesërisht për vizitorë, më pas është mbyllur krejtësisht dhe tash është rihapur pjesërisht. Se kur do të hapet plotësisht, nuk dihet. Por një gjë dihet me siguri të plotë: monumenti ku janë investuar mbi një milion euro dhe një prej aseteve më të vizituara në vend ka degraduar me të madhe shkaku i mungesës së mirëmbajtjes viteve të fundit. 

Ministria e Kulturës të martën ka lëshuar njoftimin e radhës në raport me Kalanë e Prizrenit. 

“Ju njoftojmë se, nga data 7 shtator 2026, Kalaja e Prizrenit është e hapur për vizitorë nga ora 12:00. Ju informojmë gjithashtu se punimet në Kala do të vazhdojnë, për këtë arsye disa pjesë të hapësirës do të jenë të mbyllura për vizitorët. Ju lutemi të respektoni shenjat orientuese dhe kufizimet e vendosura gjatë vizitës”, shkruhet në njoftim. 

Këto ditë institucioni më i lartë kulturor në vend ka bërë disa ndërhyrje emergjente në Kala. Problemet janë tejet më të thella, por se kur do të ketë ndërhyrje përmbajtjesore, s’di ta thotë Ministria e Kulturës. E, Instituti Arkeologjik s’thotë gjë pasi komunikimi është centralizuar nga MKT-ja. Tash, arkeologët – shumica doktorë shkencash – presin që politika t’i vizitojë vendpunishtet, t’i komentojë e t’i prezantojë për publik gjetjet, restaurimet apo çfarëdo tjetër. Ata duhet të marrin leje për deklarime dhe ato t’iu miratohen nga eprorët. Në këtë kundërtën, shqiptohen masa disiplinore. 

Ndërhyrja emergjente në Kala ka nisur në fundgushtin e sivjetmë kur edhe u njoftua se Kalaja është mbyllur tërësisht për vizitorë. Tenderi për ndërhyrje është dhënë në fund të korrikut.

“Masat emergjente në Kalanë e Prizrenit dhe Kalanë e Novobërdës” mban titullin thirrja, për të cilën kishte aplikuar vetëm një kompani dhe është zgjedhur që t’i kryejë punimet me 110 mijë e 820 euro. Prej tyre, shumica e mjeteve, mbi 80 mijë euro, investohen në Kalanë e Prizrenit, e intervenimi në Novobërdë është krejt i thjeshtë – çështje tabelash.

Në Kalanë e Prizrenit synohej pastrimi i terrenit, rrethojat mbrojtëse, kamerat e jashtme e të brendshme, centrali i monitorimit, zërimi, lëndët këmbësore për vizitorë, riprodhimi dhe montimi i dyshemeve të shtigjeve të drunjta, rregullimi i tabelave informuese, riprodhimi dhe montimi i karrigeve në amfiteatër dhe zhvendosja e tualeteve nga hapësira brenda mureve rrethuese në atë të jashtme. Sipas MKT-së ndërhyrja vazhdon edhe në ditët e ardhshme. 

Ancak kalenin sorunları çok daha ciddi. Bu durum, Komisyonun raporuna dayanarak Bakanlığın bazı bölümleri ziyaretçilere kapatma kararı aldığı bir gerçektir. Komisyon acil müdahale önerisinde bulunmuştur.

Kosova Arkeoloji Enstitüsü, Kosova Anıtlarını Koruma Enstitüsü ve Prizren'deki Bölgesel Kültürel Miras Merkezi çalışanları tarafından hazırlanan raporda şu ifadeler yer alıyor: "Zayıflamış duvar bölümlerinin geçici desteklerle güçlendirilmesi; boş derzlerin temizlenmesi ve orijinal harçla doldurulması; risk oluşturan alanlara ziyaretçi erişiminin derhal kısıtlanması; acilen kapsamlı bir koruma ve restorasyon programının planlanması; ziyaretçileri korumak için geçici önlem olarak metal çitlerin kurulması; güvenlik kameralarının, aydınlatmanın ve tehlike işaretlerinin yerleştirilmesi."

Veron Tara, Caner Tatar, Elvis Shala, Sara Sylejmani, Jusuf Xhibo ve Besar Grazhda tarafından derlenen rapora göre, yüksek çevre duvarlarında kireç esaslı bağlayıcı harcın, atmosferik etkiler ve çeşitli noktalardan duvarın içine su sızması nedeniyle büyük ölçüde stabilitesini kaybettiği gözlemlenmiştir. Sonuç olarak, duvarlardaki boşluklar artmış, iç dolgularda malzeme kayıpları oluşmuş ve bazı bölgelerde taş düşmeleri tespit edilmiştir. Oluşan boşlukların bazı bölümlerde kısmi çökmelere neden olduğu ve bozulma sürecinin devam ettiği belirlenmiştir.

Në pyetjet e KOHËS se përse në Kala s’ka ndërhyrje më përmbajtjesore,  Ministria e Kulturës ka sqaruar se Kalaja e Prizrenit tashmë ka hyrë në fazën e hartimit të detyrës projektuese për përgatitjen e projektit të restaurimit dhe konservimit. Sipas MKT-së, ky projekt do të trajtojë në mënyrë gjithëpërfshirëse tërë hapësirën e Kalasë dhe nuk do të kufizohet vetëm në pjesët që aktualisht paraqesin nevojë për intervenim emergjent.

"Böyle bir projenin taslağının hazırlanması, onaylanması ve uygulanması zaman aldığından ve kültürel mirasın korunmasına ilişkin profesyonel standartlara uygun olarak gerçekleştirilmesi gerektiğinden, uygulamaya geçilene kadar ziyaretçilerin güvenliğini artırmak ve ziyaret koşullarını iyileştirmek için geçici önlemler alınması gerekli görülmüştür," şeklinde yanıt verildi. MKT'ye göre, bu nedenle mevcut ihale prosedürü, koruyucu çitlerin kurulumu, güvenlik kamera sistemi, aydınlatma, yürüyüş yollarının düzenlenmesi, hijyen tesisleri ve alanın güvenli yönetimi için gerekli diğer unsurlar gibi koruyucu ve işlevsel nitelikte müdahaleleri öngörmektedir.

Sa u përket pjesëve ku vërehen dëmtime, sipas përgjigjeve, ato do të trajtohen në kuadër të projektit të restaurimit dhe konservimit, i cili do të ofrojë zgjidhje të plota dhe të qëndrueshme në përputhje me parimet e ruajtjes së monumenteve të trashëgimisë kulturore.

2014 yılında, Kosova'daki Amerika Birleşik Devletleri Büyükelçiliği, özellikle Büyükelçinin Kültürel Miras Fonu, anıta 700 bin dolar yatırım yaptı. Kurum verilerine göre, anıt yaz aylarında günde 5 bine kadar ziyaretçi tarafından ziyaret ediliyor. Bütçe Tahsisleri Kanunu'na göre, bu yıl şimdiye kadar anıt için 1 milyon 117 bin euro harcandı.