Schloss Prizren öffnet teilweise wieder für Besucher

Rihapja sërish e pjesshme, është episodi i tretë i Kalasë së Prizrenit në katër muajt e fundit. “Ju njoftojmë se, nga data 7 shtator 2026, Kalaja e Prizrenit është e hapur për vizitorë nga ora 12:00. Ju informojmë gjithashtu se punimet në Kala do të vazhdojnë, për këtë arsye disa pjesë të hapësirës do të jenë të mbyllura për vizitorët”, ka njoftuar Ministria e Kulturës të martën. Këto ditë institucioni më i lartë kulturor në vend ka bërë disa ndërhyrje emergjente në Kala por pa zgjidhje të problemeve që janë pasojë e mosmirëmbajtjes

Në një hark kohor prej katër muajsh, Kalaja e Prizrenit është mbyllur pjesërisht për vizitorë, më pas është mbyllur krejtësisht dhe tash është rihapur pjesërisht. Se kur do të hapet plotësisht, nuk dihet. Por një gjë dihet me siguri të plotë: monumenti ku janë investuar mbi një milion euro dhe një prej aseteve më të vizituara në vend ka degraduar me të madhe shkaku i mungesës së mirëmbajtjes viteve të fundit. 

Ministria e Kulturës të martën ka lëshuar njoftimin e radhës në raport me Kalanë e Prizrenit. 

“Ju njoftojmë se, nga data 7 shtator 2026, Kalaja e Prizrenit është e hapur për vizitorë nga ora 12:00. Ju informojmë gjithashtu se punimet në Kala do të vazhdojnë, për këtë arsye disa pjesë të hapësirës do të jenë të mbyllura për vizitorët. Ju lutemi të respektoni shenjat orientuese dhe kufizimet e vendosura gjatë vizitës”, shkruhet në njoftim. 

Këto ditë institucioni më i lartë kulturor në vend ka bërë disa ndërhyrje emergjente në Kala. Problemet janë tejet më të thella, por se kur do të ketë ndërhyrje përmbajtjesore, s’di ta thotë Ministria e Kulturës. E, Instituti Arkeologjik s’thotë gjë pasi komunikimi është centralizuar nga MKT-ja. Tash, arkeologët – shumica doktorë shkencash – presin që politika t’i vizitojë vendpunishtet, t’i komentojë e t’i prezantojë për publik gjetjet, restaurimet apo çfarëdo tjetër. Ata duhet të marrin leje për deklarime dhe ato t’iu miratohen nga eprorët. Në këtë kundërtën, shqiptohen masa disiplinore. 

Ndërhyrja emergjente në Kala ka nisur në fundgushtin e sivjetmë kur edhe u njoftua se Kalaja është mbyllur tërësisht për vizitorë. Tenderi për ndërhyrje është dhënë në fund të korrikut.

“Masat emergjente në Kalanë e Prizrenit dhe Kalanë e Novobërdës” mban titullin thirrja, për të cilën kishte aplikuar vetëm një kompani dhe është zgjedhur që t’i kryejë punimet me 110 mijë e 820 euro. Prej tyre, shumica e mjeteve, mbi 80 mijë euro, investohen në Kalanë e Prizrenit, e intervenimi në Novobërdë është krejt i thjeshtë – çështje tabelash.

Në Kalanë e Prizrenit synohej pastrimi i terrenit, rrethojat mbrojtëse, kamerat e jashtme e të brendshme, centrali i monitorimit, zërimi, lëndët këmbësore për vizitorë, riprodhimi dhe montimi i dyshemeve të shtigjeve të drunjta, rregullimi i tabelave informuese, riprodhimi dhe montimi i karrigeve në amfiteatër dhe zhvendosja e tualeteve nga hapësira brenda mureve rrethuese në atë të jashtme. Sipas MKT-së ndërhyrja vazhdon edhe në ditët e ardhshme. 

Doch die Probleme des Schlosses sind weitaus gravierender. Dies wurde von der Kommission selbst festgestellt, auf deren Grundlage das Ministerium beschlossen hat, einige Bereiche für Besucher zu sperren. Die Kommission hat ein dringendes Eingreifen empfohlen.

„Geschwächte Mauerabschnitte durch temporäre Stützen sichern; leere Fugen reinigen und mit Originalmörtel füllen; den Zugang von Besuchern zu gefährdeten Bereichen sofort einschränken; dringend ein umfassendes Konservierungs- und Restaurierungsprogramm planen; Metallzäune als temporäre Maßnahmen zum Schutz der Besucher aufstellen; Sicherheitskameras, Beleuchtung und Gefahrenmarkierungen installieren“, heißt es in dem Bericht, der von Mitarbeitern des Archäologischen Instituts des Kosovo, des Instituts zum Schutz der Denkmäler des Kosovo und des Regionalen Zentrums für Kulturerbe in Prizren verfasst wurde.

Laut dem von Veron Tara, Caner Tatar, Elvis Shala, Sara Sylejmani, Jusuf Xhibo und Besar Grazhda erstellten Bericht wurde festgestellt, dass der Kalkmörtel in den hohen Mauern aufgrund von Witterungseinflüssen und eindringendem Wasser an verschiedenen Stellen seine Stabilität weitgehend verloren hat. Dadurch haben sich die Fugen in den Mauern vergrößert, es kam zu Materialverlusten in den inneren Füllungen, und stellenweise wurden Steinschläge festgestellt. Die entstandenen Hohlräume haben in einigen Abschnitten zu Teileinstürzen geführt, und der Verfallsprozess hält an.

Në pyetjet e KOHËS se përse në Kala s’ka ndërhyrje më përmbajtjesore,  Ministria e Kulturës ka sqaruar se Kalaja e Prizrenit tashmë ka hyrë në fazën e hartimit të detyrës projektuese për përgatitjen e projektit të restaurimit dhe konservimit. Sipas MKT-së, ky projekt do të trajtojë në mënyrë gjithëpërfshirëse tërë hapësirën e Kalasë dhe nuk do të kufizohet vetëm në pjesët që aktualisht paraqesin nevojë për intervenim emergjent.

„Da die Ausarbeitung, Genehmigung und Umsetzung eines solchen Projekts Zeit in Anspruch nimmt und den professionellen Standards für die Erhaltung des kulturellen Erbes entsprechen muss, wurden vorübergehende Maßnahmen zur Erhöhung der Besuchersicherheit und zur Verbesserung der Besuchsbedingungen bis zur Umsetzung des Projekts als notwendig erachtet“, heißt es in der Antwort. Laut MKT sieht das laufende Vergabeverfahren daher Schutz- und Funktionsmaßnahmen vor, wie beispielsweise die Installation von Schutzzäunen, einer Videoüberwachungsanlage, Beleuchtung, die Anlage von Wegen, Sanitäranlagen und weiteren Elementen, die für den sicheren Betrieb des Geländes erforderlich sind.

Sa u përket pjesëve ku vërehen dëmtime, sipas përgjigjeve, ato do të trajtohen në kuadër të projektit të restaurimit dhe konservimit, i cili do të ofrojë zgjidhje të plota dhe të qëndrueshme në përputhje me parimet e ruajtjes së monumenteve të trashëgimisë kulturore.

Im Jahr 2014 investierte die US-Botschaft im Kosovo, genauer gesagt der Botschafterfonds für kulturelles Erbe, 700.000 US-Dollar in das Denkmal. Laut institutionellen Angaben besuchen in den Sommermonaten täglich bis zu 5.000 Menschen das Denkmal. Bislang wurden in diesem Jahr gemäß dem Haushaltsgesetz 1,117 Millionen Euro dafür ausgegeben.