Призренскиот замок делумно повторно отворен за посетители

Rihapja sërish e pjesshme, është episodi i tretë i Kalasë së Prizrenit në katër muajt e fundit. “Ju njoftojmë se, nga data 7 shtator 2026, Kalaja e Prizrenit është e hapur për vizitorë nga ora 12:00. Ju informojmë gjithashtu se punimet në Kala do të vazhdojnë, për këtë arsye disa pjesë të hapësirës do të jenë të mbyllura për vizitorët”, ka njoftuar Ministria e Kulturës të martën. Këto ditë institucioni më i lartë kulturor në vend ka bërë disa ndërhyrje emergjente në Kala por pa zgjidhje të problemeve që janë pasojë e mosmirëmbajtjes

Në një hark kohor prej katër muajsh, Kalaja e Prizrenit është mbyllur pjesërisht për vizitorë, më pas është mbyllur krejtësisht dhe tash është rihapur pjesërisht. Se kur do të hapet plotësisht, nuk dihet. Por një gjë dihet me siguri të plotë: monumenti ku janë investuar mbi një milion euro dhe një prej aseteve më të vizituara në vend ka degraduar me të madhe shkaku i mungesës së mirëmbajtjes viteve të fundit. 

Ministria e Kulturës të martën ka lëshuar njoftimin e radhës në raport me Kalanë e Prizrenit. 

“Ju njoftojmë se, nga data 7 shtator 2026, Kalaja e Prizrenit është e hapur për vizitorë nga ora 12:00. Ju informojmë gjithashtu se punimet në Kala do të vazhdojnë, për këtë arsye disa pjesë të hapësirës do të jenë të mbyllura për vizitorët. Ju lutemi të respektoni shenjat orientuese dhe kufizimet e vendosura gjatë vizitës”, shkruhet në njoftim. 

Këto ditë institucioni më i lartë kulturor në vend ka bërë disa ndërhyrje emergjente në Kala. Problemet janë tejet më të thella, por se kur do të ketë ndërhyrje përmbajtjesore, s’di ta thotë Ministria e Kulturës. E, Instituti Arkeologjik s’thotë gjë pasi komunikimi është centralizuar nga MKT-ja. Tash, arkeologët – shumica doktorë shkencash – presin që politika t’i vizitojë vendpunishtet, t’i komentojë e t’i prezantojë për publik gjetjet, restaurimet apo çfarëdo tjetër. Ata duhet të marrin leje për deklarime dhe ato t’iu miratohen nga eprorët. Në këtë kundërtën, shqiptohen masa disiplinore. 

Ndërhyrja emergjente në Kala ka nisur në fundgushtin e sivjetmë kur edhe u njoftua se Kalaja është mbyllur tërësisht për vizitorë. Tenderi për ndërhyrje është dhënë në fund të korrikut.

“Masat emergjente në Kalanë e Prizrenit dhe Kalanë e Novobërdës” mban titullin thirrja, për të cilën kishte aplikuar vetëm një kompani dhe është zgjedhur që t’i kryejë punimet me 110 mijë e 820 euro. Prej tyre, shumica e mjeteve, mbi 80 mijë euro, investohen në Kalanë e Prizrenit, e intervenimi në Novobërdë është krejt i thjeshtë – çështje tabelash.

Në Kalanë e Prizrenit synohej pastrimi i terrenit, rrethojat mbrojtëse, kamerat e jashtme e të brendshme, centrali i monitorimit, zërimi, lëndët këmbësore për vizitorë, riprodhimi dhe montimi i dyshemeve të shtigjeve të drunjta, rregullimi i tabelave informuese, riprodhimi dhe montimi i karrigeve në amfiteatër dhe zhvendosja e tualeteve nga hapësira brenda mureve rrethuese në atë të jashtme. Sipas MKT-së ndërhyrja vazhdon edhe në ditët e ardhshme. 

Но, проблемите на замокот се многу посериозни. Ова го утврди самата Комисија, врз основа на чиј извештај Министерството одлучи да затвори некои делови за посетители. Комисијата препорача итна интервенција.

„Обезбедување на ослабени сегменти од ѕидот преку привремени потпори; чистење на празни споеви и нивно полнење со оригинален малтер; итно ограничување на пристапот на посетителите до областите што претставуваат ризик; итно планирање на целосна програма за конзервација и реставрација; поставување метални огради како привремени мерки за заштита на посетителите; поставување безбедносни камери, осветлување и ознаки за опасност“, се вели во извештајот изготвен од вработените во Археолошкиот институт на Косово, Институтот за заштита на спомениците на Косово и Регионалниот центар за културно наследство во Призрен.

Според извештајот составен од Верон Тара, Џанер Татар, Елвис Шала, Сара Сулејмани, Јусуф Џибо и Бесар Гражда, се дадени податоци дека во високите околни ѕидови е забележано дека малтерот за врзување на база на вар во голема мера ја изгубил својата стабилност, поради атмосферските влијанија и продирањето на вода во внатрешноста на ѕидот од различни точки. Како резултат на тоа, празнините во ѕидовите се зголемени, создадени се материјални загуби во внатрешните полнења, а во некои области се забележани и одрони од камења. Утврдено е дека создадените простори предизвикале делумни уривања во некои сегменти и дека процесот на деградација е во тек.

Në pyetjet e KOHËS se përse në Kala s’ka ndërhyrje më përmbajtjesore,  Ministria e Kulturës ka sqaruar se Kalaja e Prizrenit tashmë ka hyrë në fazën e hartimit të detyrës projektuese për përgatitjen e projektit të restaurimit dhe konservimit. Sipas MKT-së, ky projekt do të trajtojë në mënyrë gjithëpërfshirëse tërë hapësirën e Kalasë dhe nuk do të kufizohet vetëm në pjesët që aktualisht paraqesin nevojë për intervenim emergjent.

„Бидејќи изработката, одобрувањето и спроведувањето на ваков проект одзема време и мора да се спроведе во согласност со професионалните стандарди за зачувување на културното наследство, се сметаше за потребно да се преземат привремени мерки за зголемување на безбедноста на посетителите и подобрување на условите за посета до нејзино спроведување“, се вели во одговорот. Според МКТ, од оваа причина, тековната постапка за набавка предвидува интервенции од заштитна и функционална природа, како што се поставување заштитни огради, систем за безбедносни камери, осветлување, уредување на пешачки патеки, санитарни јазли и други елементи неопходни за безбедно управување со локацијата.

Sa u përket pjesëve ku vërehen dëmtime, sipas përgjigjeve, ato do të trajtohen në kuadër të projektit të restaurimit dhe konservimit, i cili do të ofrojë zgjidhje të plota dhe të qëndrueshme në përputhje me parimet e ruajtjes së monumenteve të trashëgimisë kulturore.

Во 2014 година, Амбасадата на Соединетите Американски Држави во Косово, поточно Амбасадорскиот фонд за културно наследство, инвестираше 700 илјади долари во споменикот. Станува збор за споменик кој во текот на летните месеци, според институционалните податоци, го посетуваат до 5 илјади посетители дневно. Досега оваа година, според Законот за буџетски распределби, таму се потрошени 1 милион 117 илјади евра.