“Okarina e Shaqir Hotit” – dritare e qasjes novatore ndaj traditës

Një platformë ku është rrumbullakosur krijimtaria e Shaqir Hotit është promovuar të enjten. Projekti për digjitalizimin e krijimtarisë së Hotit mban titullin “Okarina e Shaqir Hotit”. Profesoresha e muzikës, Besa Berberi, së bashku me Ilir Bajrin, Florent Boshnjakun, Visar Munishin dhe bashkëpunëtorë të tjerë, kanë përmbledhur punën e tij krijuese në një platformë, si trashëgimi që mund të gjurmohet nga gjeneratat e ardhshme. Aty mund të luhet edhe okarina, të cilën Hoti e riprodhoi

Kur flitet për instrumente frymore, zor të gjendet një portret më kompleks dhe më përmbajtjesor sesa ai i Shaqir Hotit. Ai nuk ishte vetëm interpretues, por edhe ndërtues instrumentesh dhe shpikës i tyre. Novator në shumë aspekte. Trashëgimia e Shaqir Hotit shtrihet nga interpretimi, kompozimi e teoria muzikore, deri te rikonstruktimi i okarinës. Për shumëkënd ai ishte një gjeni rreth të cilit gravitonte tradita muzikore e këtyre anëve. Trashëgimia e tij artistike është e jashtëzakonshme, ashtu si edhe ajo njerëzore.

Një pjesë e kësaj trashëgimie tashmë ka një adresë digjitale. Një platformë ku është rrumbullakosur krijimtaria e Shaqir Hotit është promovuar të enjten.

Projekti për digjitalizimin e krijimtarisë së Hotit mban titullin “Okarina e Shaqir Hotit”. Profesoresha e muzikës, Besa Berberi, së bashku me Ilir Bajrin, Florent Boshnjakun, Visar Munishin dhe bashkëpunëtorë të tjerë, kanë përmbledhur punën e tij krijuese në një platformë digjitale, si trashëgimi që mund të gjurmohet nga gjeneratat e ardhshme. Platforma, e ndarë në disa kapituj, përmban të dhëna biografike, informacione për instrumentet, krijimtarinë, publikimet dhe një album fotografish. Thuajse gjithçka ilustrohet me fotografitë e Arben Llapashticës. Por, siç ndodh shpesh në këto anë, ende nuk është vendosur në serverin shtetëror ku synohet të jetë: për ta vizituar online përdoret adresa: 64.225.104.219.

Okarina, si instrument neolitik që daton rreth 7 mijë vjet më parë, ishte zbuluar më 1968 në Runik të Skenderajt. Që nga periudha e luftës së viteve 1998-1999, ajo ndodhet në Beograd bashkë me artefaktet më të çmuara të Muzeut të Kosovës, të cilat u morën për një ekspozitë dhe nuk u kthyen më. Pas luftës së fundit, Shaqir Hoti e rikonstruktoi atë, duke ia kthyer këtë vegël muzikore vendit të tij – jo si artefakt, por si instrument.

“Okarina e ndërtuar nga argjila bën pjesë në instrumentet aerofone dhe si vegël paramuzikore (term kur muzika konsiderohet si krijimtari muzikore). Okarina me diametër 8 centimetër dhe gjerësi 6 centimetra ka tri vrima: ajo në krye, ku fryhet, është 10 milimetra, ndërsa dy vrimat e tjera me diametër 8 milimetra gjenden në pjesën e përparme (ku krijohet pentatonika që dëshmon lashtësinë e saj)”, shkruhet në platformën ku gjendet krijimtaria e Shaqir Hotit, i cili u lind më 14 qershor 1936 në Rogovë të Hasit dhe vdiq më 10 prill 2021 në Prishtinë.

“Kam pasur fat të madh të punoj me zotëri Shaqir Hotin. Ai kishte një qetësi pothuajse apostolike. Ka shpërndarë njohuri edhe kur nuk e ke kuptuar se po mësoje prej tij. Dëshira e tij për të krijuar një shkollë digjitale ka qenë e kahershme. Kishte dëshirë ta dhuronte trashëgiminë e njohurive të tij për muzikën”, ka thënë bartësja e projektit, Besa Berberi.

Platforma tregon se prej vitit 1967 deri më 1989, Shaqir Hoti punoi në Radio Televizionin e Prishtinës si flautist, picolist dhe anëtar i orkestrës popullore, por shpesh luante edhe në instrumente të tjera. Ishte po ashtu pjesë e Orkestrës Simfonike. Aty bëhet e ditur se në vitin 1967 krijoi ansamblin folklorik “Azem Bejta”, me të cilin në vitin 1972 mori “Okarinën e Artë” në festivalin “Akordet e Kosovës” me këngën “Ah Hyrije”, me tekst të Rexhep Hoxhës dhe kompozim e harmonizim të vetë Shaqir Hotit.

Përshkrimi i notave të kompozimeve të mjeshtrit Hoti është bërë nga Arbnor Gashi. Ndërkaq, kompozitori Florent Boshnjaku, i cili ka incizuar lojën e Hotit për orë të tëra – arkiv që tashmë është pjesë e platformës – ka thënë se ka njerëz që lënë gjurmë në muzikë, por ka edhe të tillë që shkruajnë histori.

“Baca Shaqë ka shkruar histori, nuk ka lënë vetëm gjurmë. Që në takimin e parë e kam kuptuar se nuk po flisnim vetëm për muzikë, por për traditë e kulturë. Ai është histori dhe pasuri e jashtëzakonshme e këtij vendi. Kemi shumë incizime të përbashkëta, të realizuara në mënyrë spontane”, ka thënë ai.

Ka shtuar se jazz-pianisti Ilir Bajri ka marrë një rol të rëndësishëm duke mundësuar diçka krejt të re.

Platforma, përveç të tjerash, ofron edhe instrumentin e okarinës në mënyrë digjitale, gjë që e ka realizuar Bajri, një mik i afërt i Shaqir Hotit. Ai ka shkuar edhe më tej.

“Mund të përdoret për të nxjerrë edhe tinguj më bashkëkohorë. Ai vetë ka qenë shumë inventiv dhe i ka pëlqyer eksperimentimi. Kam provuar edhe ngjyra e mundësi të tjera me tingëllime më sintetike, pasi gjenerata e re përdor elektronikën në muzikë”, ka thënë Bajri.

Muzikologu Visar Munishi ka ndarë disa kujtime me Hotin, duke treguar se kavalli i tij nuk kishte vrimë rezonimi prapa, por përpara.

“Gajdja, për shembull, është e vështirë për t’u përdorur sepse kërkon mirëmbajtje shumë specifike – duhet trajtuar me qumësht dhe ka erë të rëndë gjatë përdorimit. Por ai e ka rikonstruktuar një tjetër që ka funksion të njëjtë dhe përdoret më lehtë”, ka thënë ai, duke krahasuar dy lloje gajdesh.

Incizime të shumta, fotografi dhe instrumentet e punuara nga Hoti janë pjesë e platformës.

Shaqir Hoti që në moshën 6-vjeçare luajti me instrumentet aerofone si fyej, kavalle, bishtnica, pipëza e të tjera. Shkollën fillore tetëvjeçare e kreu në vendlindje gjatë viteve 1945–1954. Shkollën e muzikës “Josip Slavenski” në Prizren e ndoqi midis viteve 1954–1959. Dy vjetët e parë studioi violonçel te profesori Lorenc Antoni, ndërsa dy vjetët e fundit flaut te profesori Barishiq. Mësimet zhvilloheshin në gjuhën serbo-kroate. Në vitin 1957 realizoi incizimet e para në Radio Prishtinë me valle baritore, nën mbikëqyrjen e Lorenc Antonit. Në këtë kohë u njoh edhe me Ymer Rizen dhe Qamilin e Vogël. Meloditë e tij transmetoheshin çdo ditë në programin e Radio Prishtinës, në orën 5 të mëngjesit, deri në vitin 1989, kur u mbyllën institucionet e Kosovës.

Hoti bashkëpunoi me shumë interpretues dhe kompozitorë vendas. Shumica e krijimeve të tij janë tashmë pjesë e platformës. Mbi të gjitha, ai do të mbahet mend si rikthyes i okarinës, por edhe si shpikës instrumentesh. Ai ishte një shkollë më vete e traditës popullore, duke bërë që meloditë e vjetra të bëhen pjesë e muzikës më avangarde. Ndërsa tani, kjo platformë – ende jo plotësisht e kompletuar – do të shërbejë si arkiv dhe si trashëgimi nga e cila mund të nxirren ritme e ngjyra që u hyjnë në punë edhe krijuesve të sotëm.

Lexo edhe: