Vladimir Putini dhe rreziku nga lufta e tretë botërore

Si fëmijë, kam pasur shumë takime me ushtarët rusë kur ata pushtuan Hungarinë në vitin 1945. Mësova se ata do ta ndanin copën e fundit të bukës me ju nëse do t'u bënit thirrje. Më vonë, në fillim të viteve 1980, u futa në atë që unë e quaj filantropia ime politike

Pushtimi rus i Ukrainës më 24 shkurt ishte fillimi i një lufte të tretë botërore që ka potencialin të shkatërrojë qytetërimin tonë. Pushtimit i parapriu takimi i gjatë midis presidentit rus, Vladimir Putin, dhe presidentit kinez, Xi Jinping më 4 shkurt – fillimi i festimeve të Vitit të Ri Hënor Kinez dhe Lojërave Olimpike Dimërore në Pekin. Në fund të atij takimi, të dy burrat publikuan dokumentin prej 5000 fjalësh, të hartuar me kujdes, që njoftonte partneritetin e ngushtë midis dy vendeve. Dokumenti është më i fortë se çdo traktat dhe duhet të ketë kërkuar negociata të detajuara paraprakisht.

Isha i befasuar që Xi dukej se i kishte dhënë Putinit një kartë të bardhë për të pushtuar dhe për të bërë luftë kundër Ukrainës. Ai duhet të jetë shumë i sigurt se konfirmimi i tij si sundimtar i përjetshëm i Kinës më vonë këtë vit do të jetë thjesht formalitet. Duke përqendruar gjithë pushtetin në duart e tij, Xi ka shkruar me kujdes skenarin me të cilin do të ngrihet në nivelin e Mao Ce Dunit dhe Deng Xiaoping.

Pasi mori mbështetjen e Xi Jinpingut, Putini filloi të realizonte ëndrrën e jetës së tij me brutalitet të jashtëzakonshëm. Duke iu afruar moshës 70-vjeçare, Putini mendon se nëse do të lërë gjurmë në historinë ruse, kjo do të bëhet tani ose kurrë. Mirëpo, koncepti i tij për rolin e Rusisë në botë është i shtrembëruar. Ai duket se beson se populli rus ka nevojë për një car të cilin ata mund ta ndjekin verbërisht. Kjo është e kundërta e drejtpërdrejtë e një shoqërie demokratike dhe është vizion që shtrembëron “shpirtin” rus, i cili është emocional deri në sentimentalizëm.

Si fëmijë, kam pasur shumë takime me ushtarët rusë kur ata pushtuan Hungarinë në vitin 1945. Mësova se ata do ta ndanin copën e fundit të bukës me ju nëse do t’u bënit thirrje. Më vonë, në fillim të viteve 1980, u futa në atë që unë e quaj filantropia ime politike.

Fillimisht, themelova një fondacion në vendlindjen time Hungarinë dhe më pas mora pjesë aktive në shpërbërjen e perandorisë sovjetike. Kur Mikhail Gorbachev erdhi në pushtet më 1985, shpërbërja kishte filluar tashmë. Unë themelova një fondacion në Rusi dhe më pas bëra të njëjtën gjë në secilin prej shteteve pasardhëse. Në Ukrainë, themelova fondacion edhe para se të bëhej shtet i pavarur. Kam vizituar gjithashtu Kinën në vitin 1984, ku isha i huaji i parë i lejuar për të krijuar një fondacion (të cilin e mbylla më 1989, pak para masakrës në Sheshin Tiananmen).

Edhe Botë 1 muaj më parë “Ata janë të izoluar… janë vetëm” - Zelensky flet për Rusinë dhe gënjeshtrat e Putinit

Nuk e njoh personalisht Putinin, por e kam parë nga afër ngritjen e tij, i vetëdijshëm për pamëshirshmërinë e tij. E rrënoi kryeqytetin e Çeçenisë, Groznyn, ashtu siç po kërcënon të bëjë aktualisht me kryeqytetin e Ukrainës, Kievin.

Putini ka qenë operator i zgjuar i KGB-së, por duket se ka ndryshuar kohët e fundit. Pasi ka zhvilluar një fikside, duket se ka humbur kontaktin me realitetin. Ai sigurisht e vlerësoi gabim situatën në Ukrainë. Ai priste që ukrainasit rusishtfolës t’i mirëprisnin ushtarët rusë krahëhapur, por ata rezultuan se nuk ishin aspak të ndryshëm nga popullsia ukrainasfolëse. Ukrainasit kanë bërë rezistencë tepër të guximshme kundër mosmarrëveshjeve në dukje dërrmuese.

Në korrik 2021, Putini publikoi një ese të gjatë duke argumentuar se rusët dhe ukrainasit janë me të vërtetë një popull dhe se ukrainasit janë mashtruar nga agjitatorët neonazistë. Pjesa e parë e argumentit të tij nuk është pa ndonjë arsyetim historik, duke pasur parasysh se Kievi ishte selia mëmë e Kishës Ortodokse Ruse. Por në pjesën e dytë ishte Putini që u mashtrua. Ai duhej ta dinte më mirë. Shumë ukrainas luftuan me trimëri gjatë protestave të Euromaidanit më 2014.

Ngjarjet e vitit 2014 e zemëruan shumë. Por ushtria ruse performoi dobët kur u urdhërua të sulmonte vëllezërit ukrainas. Korrupsioni i rrënjosur në dhënien e kontratave të mbrojtjes ka luajtur gjithashtu rol të rëndësishëm në performancën e dobët të tij. Megjithatë, në vend që të fajësojë veten, Putini duket se është çmendur fjalë për fjalë. Ai ka vendosur të ndëshkojë Ukrainën për qëndrimin kundër tij dhe duket se po vepron pa asnjë kufizim. Ai po hedh të gjithë ushtrinë ruse në betejë dhe po injoron të gjitha rregullat e luftës, jo më pak duke bombarduar pa dallim popullsinë civile. Shumë spitale janë goditur dhe rrjeti elektrik që furnizon termocentralin bërthamor të Çernobilit (aktualisht i pushtuar nga trupat ruse) është dëmtuar. Në Mariupolin e rrethuar, 400.000 njerëz kanë qenë pa ujë dhe ushqim për gati një javë.

Rusia mund ta humbasë luftën. Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Evropian po dërgojnë armë mbrojtëse në Ukrainë dhe ka përpjekje për të blerë aeroplanët MIG të prodhimit rus, të cilët pilotët ukrainas dinë t’i pilotojnë. Këto mund ta bëjnë krejt ndryshimin. Pavarësisht nga rezultati, Putini tashmë ka bërë mrekulli kur bëhet fjalë për forcimin e vendosmërisë dhe unitetit të BE-së.

Ndërkohë, Xi duket se e ka kuptuar se Putini është kthyer në mashtrues. Më 8 mars, një ditë pasi Ministri i Jashtëm kinez, Wang Yi, kishte këmbëngulur se miqësia midis Kinës dhe Rusisë mbetej “e qëndrueshme”, Xi telefonoi presidentin francez Emmanuel Macron, dhe kancelarin gjerman, Olaf Scholz, për të thënë se ai mbështeti përpjekjet e tyre paqeruajtëse. Ai donte përmbajtje maksimale në luftë për të shmangur krizën humanitare.

Edhe Botë 1 muaj më parë Zelensky i propozon takim sy më sy Putinit për t’i dhënë fund luftës

Nuk është aspak e sigurt se Putini do të pranojë dëshirat e Xi. Mund të shpresojmë vetëm se Putini dhe Xi do të hiqen nga pushteti para se të mund të shkatërrojnë qytetërimin tonë.

(George Soros, themelues dhe kryetar i “Fondacioneve të Shoqërisë së Hapur”, së fundmi është autor i librit “In Defence of Open Society” (Public Affairs, 2019). Ky vështrim është shkruar ekskluzivisht për rrjetin botëror të gazetarisë “Project Syndicate”, pjesë e të cilit është edhe “Koha Ditore”)