Kureshtja për tjetrin

Përse një luftë duhet të na kujtojë ekzistencën e Ukrainës, Sirisë, Bosnjë e Hercegovinës, Palestinës…? Përse njohjen me një shoqëri duhet ta bëjmë vetëm në një kohë e në një moment krize, kur ajo shoqëri, në përpjekjen për mbijetesë, është e reduktuar, e zhveshur nga cikli i saj normal social e kulturor

Çdo herë kur një shoqëri a një vend ka një krizë, është në një luftë, në një konflikt a ngjashëm, vëmendja jonë drejtohet andej, natyrshëm, do të thoshim. Tragjedia, kudo e kurdo që ndodh, e mobilizon edhe empatinë tonë, kureshtjen, vëmendjen e nevojën për solidaritet. Dhe, në këtë lloj “procesi ndërveprimi” përfshihet domosdo edhe teatri, sado që për shkak të politikave programore të planifikimit afatgjatë, këtë gjë e bën më me shumë vonesë, shpesh madje, kur një krizë, një tragjedi njerëzore a një konflikt tashmë është mbuluar e “harruar” nga tragjedi e kriza të tjera më të freskëta.

Megjithatë, teatri zakonisht është aty, bëhet pjesë e kësaj “kureshtjeje të shtuar”, përpiqet të jetë “akter” dhe pjesë e “trendit”. 

Kur Rusia sulmoi Ukrainën, vëmendja e teatrove në Evropë u kthye andej, kah Ukraina, ai vend për të cilin dinin aq pak deri atëherë. S’kishte më rëndësi kurrfarë procesi kuratorial, kurrfarë nevoje për të kuptuar më thellë e më përmbajtjesisht. Çfarëdo do që kishte lidhje me teatrin dhe vinte nga Ukraina, ishte e vlefshme. Asgjë e keqe, do të thoshim, solidariteti i këtillë, në të tilla raste, është i rëndësishëm.

Megjithatë, a s’do të duhej teatri ta mirëmbajë këtë lloj kureshtjeje e ndërveprimi teatror me shoqëritë, me vendet, pavarësisht krizave, pavarësisht luftërave? Përse një luftë duhet të na kujtojë ekzistencën e Ukrainës, Sirisë, Bosnjë e Hercegovinës, Palestinës…?  Përse njohjen me një shoqëri duhet ta bëjmë vetëm në një kohë e në një moment krize, kur ajo shoqëri, në përpjekjen për mbijetesë, është e reduktuar, e zhveshur nga cikli i saj normal social e kulturor! 25 vjet pas luftës, njerëzit në Evropë akoma e shohin Kosovën si “ai vendi i luftës”. Sepse, ky është imazhi i vetëm në kokat e tyre, e asgjë tjetër nuk ka depërtuar tek ata që nga ajo kohë. Fotografia e tyre e vetme për Kosovën është lufta. 

Kureshtjen teatri duhet ta ketë përtej kufijve nacionalë, gjuhësor e kulturor. Por edhe përtej asaj “emergjencës” që na e dikton një luftë a një krizë në një periudhë specifike. Teatri duhet, në vazhdimësi, natyrshëm e pa kufizime, ta zgjasë kokën e të shfaqë kureshtje për tjetrin “përtej”, sepse kështu e pasuron vetveten, bëhet më human, më gjithëpërfshirës, dhe më me peshë. E më human, më gjithëpërfshirëse bëhet edhe shoqëria ku vepron ai teatër. Para së gjithash shoqëria. Teatri nuk mund të reduktohet në një libër gjeografie, a historie, që skanon vende e regjione, por duke vënë në skenë një dramë turke, duke ftuar një trupë teatri nga Uzbekistani, e duke bashkë-prodhuar një shfaqje teatri me një trupë teatri nga Sudani, ne mësojmë, ndërveprojmë, thellohemi e kuptojmë për atë vend, për atë shoqëri, shumë më tepër se sa mund ta imagjinojmë. Ky ndërveprim teatror, kulturor, na ndihmon ta shkundim perden e paragjykimeve, të ndotur nga mediat, politika e agjentë të tjerë të shumtë, por po ashtu, na mundëson ta shohim tjetrin, jo me dioptrinë tonë të mjegulluar, por si është ai në të vërtetë – dhe siç ai vet dëshiron të na prezantohet.

Ky tekst fillimisht është botuar në “Novosti” të Zagrebit 

Edhe Kulturë 30 mar 2026 “Unrecognized” me teatrin që bashkon përballë politikës që ndan

Botohet në shqip me leje të autorit.

© KOHA Ditore