Komponenti kulturor i sigurisë kombëtare

Për qeveritë, bizneset dhe donatorët që kërkojnë të kuptojnë se si duket një Evropë më e qëndrueshme, Ukraina ka dëshmuar se kultura është qendrore dhe jo periferike për arritjen e këtij rezultati. Tani detyra është ta mbështesim Ukrainën në ndërtimin e së ardhmes kreative që populli i saj tashmë ka dëshmuar se është e mundur – dhe në zhvillimin e një modeli të ri që vendet e tjera evropiane mund ta ndjekin

KIEV – Qëndrueshmëria kombëtare prej kohësh është përcaktuar nga fuqia ushtarake dhe shpenzimet për mbrojtje. Por politikëbërësit po fillojnë të pranojnë se kultura është një komponent kritik i sigurisë së brendshme për vendet demokratike.

Vitin e kaluar, Konferenca e Sigurisë në Mynih zhvilloi diskutime mbi rolin e kulturës në stabilitetin evropian. Ministri danez i Kulturës, Jakob Engel-Schmidt, përmblodhi konsensusin në formim duke thënë se demokracia “ushqehet në bibliotekat, muzetë, kinematë, arkivat dhe teatrot tona – hapësira ku njerëzit mësojnë të mendojnë me kritikë, të ndiejnë empati dhe të krijojnë ndjenjë përkatësie”.

Ky ndërgjegjësim nuk mund të kishte ardhur në një kohë më të rëndësishme. Identiteti kulturor në mbarë botën është nën presion nga forcat që po riformësojnë shoqëritë moderne: lufta, migrimi në shkallë të gjerë, urbanizimi i shpejtë, zhvillimi teknologjik dhe ndryshimet demografike. Erozioni i kulturës së përbashkët dhe i ndjenjës së përkatësisë është bërë një nga sfidat përcaktuese të kohës sonë.

Megjithatë, Ukraina ofron disa arsye për shpresë. Që nga pushtimi i plotë i Rusisë katër vjet më parë, Ukraina është bërë laboratori më i rëndësishëm në botë për mbrojtjen, duke testuar inovacione ushtarake që mund të forcojnë sigurinë evropiane. Por po aq e rëndësishme, industritë e saj kreative janë shndërruar në një formë infrastrukture strategjike – një zhvillim nga i cili pjesa tjetër e botës mund të mësojë.

Lufta e Rusisë kundër Ukrainës ka përfshirë një fushatë të qëllimshme të zhdukjes së identitetit kulturor. Që nga viti 2022, më shumë se 1,750 vende të trashëgimisë kulturore raportohet se janë dëmtuar ose shkatërruar, muzetë janë plaçkitur dhe gjuha e kultura ukrainase janë shtypur sistematikisht në territoret e pushtuara përkohësisht.

Por, larg tërheqjes, industritë kreative të Ukrainës janë përshtatur dhe kanë kundërvepruar, duke luajtur rol qendror në përpjekjet e rezistencës së vendit. Mbulimi ndërkombëtar mediatik i luftës shpesh e anashkalon mënyrën se si kultura ka ndihmuar në ruajtjen e komuniteteve në qytetet pranë vijës së frontit, në tregimin e historisë së Ukrainës për botën dhe në ruajtjen e një vizioni për të ardhmen e vendit.

Për shembull, edhe pse Kharkivi ndodhet vetëm disa kilometra nga fronti, institucionet kulturore të qytetit kanë vazhduar të funksionojnë gjatë gjithë luftës. Pasi u detyrua ta zhvendoste koleksionin për ta mbrojtur nga sulmet ruse, Muzeu Letrar i Kharkivit e ka rishpikur veten, duke organizuar rezidenca për shkrimtarë, mbrëmje letrare dhe ceremoni çmimesh. Teatri Nafta, i themeluar më 2018, po ringjall veprat e dramaturgëve ukrainas të heshtur nga regjimi sovjetik në fillim të shekullit XX, duke shfaqur performanca në hapësira që shërbejnë njëkohësisht si strehimore. Drejtoresha artistike e Nafta-s, Nina Khyzhna, e ka përshkruar këtë si proces dekolonizimi.

Kultura ukrainase është bërë gjithashtu burim i fuqishëm lidhjeje me botën e jashtme, veçanërisht me Evropën. Filmat fitues të Oscarit dhe fitoret në Eurovision kanë tërhequr vëmendjen, por aktet më të qeta dhe më të qëndrueshme të pranisë janë po aq, në mos më shumë, me ndikim. Ekspozitat mbi trashëgiminë ukrainase, të zhvilluara nga organizata joqeveritare lokale Pixelated Realities, arritën te rreth një milion njerëz në 55 vende vetëm gjatë viteve 2022 dhe 2023. Aplikimet për grantet e shpërndara nga Instituti Ukrainas i Librit për përkthimin e letërsisë ukrainase në gjuhë të huaja janë rritur ndjeshëm që nga nisja e pushtimit të plotë.

Po aq e rëndësishme, industritë kreative dhe hapësirat kulturore të Ukrainës u japin të rinjve ukrainas vizion se çfarë mund të bëhet vendi i tyre – një detyrë e vështirë në kohë lufte. Ky është një vend që po pohon të drejtën për të ekzistuar sipas kushteve të veta.

Sipas një studimi që pritet të publikohet nga Instituti Tony Blair për Ndryshim Global, gjatë dekadës së fundit industritë kreative të Ukrainës janë rritur më shpejt se prodhimi industrial dhe bujqësia. Punonjësit e këtyre industrive janë profesionistë të kualifikuar, të aftë në teknologji digjitale, të orientuar drejt tregjeve globale dhe thellësisht të lidhur me identitetin e tyre ukrainas. Kur lufta të përfundojë, ata do të formojnë shtyllën kurrizore të ekonomisë dhe do të jenë ndër nxitësit më të rëndësishëm të rindërtimit, duke ruajtur jetën qytetare dhe kulturore që e bën një vend të vlefshëm për t’u rindërtuar.

Një rindërtim i tillë i përqendruar te kultura ka filluar tashmë në Lutsk, në veriperëndim të Ukrainës, me ndihmën e organizatës lokale Algorytm. Fabrika të dikurshme sovjetike, një mulli dhe një zyrë e vjetër postare po shndërrohen në galeri, park shkencor dhe kafene librash – hapësira që organizojnë punëtori robotike krahas aktiviteteve kulturore, ku kufiri mes rigjallërimit ekonomik dhe atij kulturor është zhdukur plotësisht. Kjo është pamja e rimëkëmbjes kur ndërtohet rreth njerëzve dhe jo vetëm infrastrukturës.

Ministria e Kulturës e Ukrainës po e formalizon këtë qasje në nivel kombëtar përmes platformës “Kultura për Rimëkëmbje”, një iniciativë për të integruar hapësirat kulturore në rindërtimin fizik. Partnerët ndërkombëtarë kanë premtuar 4.2 milionë euro (4.9 milionë dollarë) për mbrojtjen e shumë vendeve të trashëgimisë kulturore të Ukrainës përmes Fondit Ukrainas të Trashëgimisë Kulturore. Këto nuk janë gjeste bamirësie. Ato janë investime në një Ukrainë të qëndrueshme dhe demokratike, e cila është vendimtare për stabilitetin e gjithë Evropës.

Për qeveritë, bizneset dhe donatorët që kërkojnë të kuptojnë se si duket një Evropë më e qëndrueshme, Ukraina ka dëshmuar se kultura është qendrore dhe jo periferike për arritjen e këtij rezultati.

Tani detyra është ta mbështesim Ukrainën në ndërtimin e së ardhmes kreative që populli i saj tashmë ka dëshmuar se është e mundur – dhe në zhvillimin e një modeli të ri që vendet e tjera evropiane mund ta ndjekin.

(Tetyana Berezhna është zëvendëskryeministre e Ukrainës. David Stephenson është Drejtor për Ukrainën në Institutin Tony Blair. Ky vështrim është shkruar ekskluzivisht për rrjetin e gazetarisë botërore “Project Syndicate”, pjesë e të cilit është edhe “Koha Ditore”)