Драга Моза, како еден од моите омилени поети и еден од соработниците во рубриката на албанската критичка мрежа во весникот „Мапо“, се изненадив кога ја прочитав вашата статија за наградата „Кадаре“ и воопшто за дебатата што ја предизвика третото издание на оваа награда.
Првично, би сакал да кажам дека изненадувањето, всушност, не е само ваше, туку е репрезент на констатацијата за општата нееманципација во албанската литературна средина. Штотуку влегов во рамките на книжевната иницијатива на Европскиот универзитет во Тирана овие години да ја структурираме, изградиме, да ја направиме функционална и квалитетно легитимна книжевната награда „Кадаре“, награда која веќе се доделува за трета време, и верувам дека добива се повеќе и повеќе внимание. Недостигот на еманципација е изненадувачки. Познати писатели кои одбиваат да бидат во жирито затоа што не сакаат да бидат во неволја, гласови од жирито кои се караат и се караат меѓу себе, наградуваат учесници кои после тоа не се ни удостојуваат да дојдат и да размислат за почестувањето церемонија на еден нивни колега, дека во секој случај еден ќе биде победник и нема да има 40 или 50 Албанци.
Но, пред се, оваа година ме изненадија многу острите реакции на двајца од фаворитите за оваа награда, Вирион Грачи и твојата, бидејќи се најде на потесниот список од пет финалисти. Тамам-тамам е позната работа на баналност, подлост или злоба на книжевните средини насекаде во светот. Но, мислев дека оваа злоба им припаѓа на периферни, нереализирани писатели или писатели кои се обидуваат да го проектираат механизмот на неуспехот на книжевната средина, времето, ерата, заговорите или што било друго.
Но, лично, многу сум разочаран што типични претставници на оваа појава сте вие и Вирион Грачи, двајца автори кои јас лично ги познавам и ги почитувам.
Надвор од личниот момент, мислам дека големото претерување околу оваа тема вреди да се запре, да се анализира и да се оди понатаму.
исто така
Вирион Грачи наградата „Кадаре“ ја нарекува неуспешна
Прво, времињата се сменија драга Моза. Живееме во време на слобода, и никој нема обврска кон никого, и никој не одговара пред никого за изградбата на награда, жири, начинот на кој гласа или се доделува награда. Дотолку повеќе што, како што реков, има големи центри, големи ликови кои ги условуваат цените, албанскиот литературен извоз веќе 27 години по влегувањето во слободниот свет, каде што слободата на циркулација на идеи, преводи е целосна. Дури и хаотичен. Како такви, ние презедовме книжевна иницијатива да ја изградиме наградата Кадаре како начин да го поттикнеме албанскиот автор, кој пишува на албанска, албанска литература, не само преку награда, со многу добра парична вредност, од 10 илјади евра, туку и преку објавување и односи со јавноста, рекламирање на овој автор во рок од една година по објавувањето на победникот. Вака направивме со победниците: Рудолф Марку, Шкелќим Чела и еве што ќе правиме со Муса Рамадан.
Наместо оваа иницијатива да заслужува поздрав или барем рамнодушност, во оптек се крева параноја до глупост во врска со шемите, контрашемите или контролите на оваа награда, за која јас и жирито има десет имиња, кои секоја година ги сме биле и сме сведоци.
Второ, Исмаил Кадаре, нашиот извонреден писател кој имаше разбирање да ни дозволи наградата да ја именуваме „Кадаре“, токму заради охрабрување на албанскиот автор, да го зголемиме угледот на албанскиот автор, да го зголемиме угледот на оваа награда, која е во основа на целта, ми привлекува една од неговите реченици. Пред три години, кога Кадаре, по многу двоумење (бидејќи може да се појават дебати од ваков карактер), ни даде дозвола да ја именуваме наградата, велејќи: „Ако мислите дека ова служи на албанската литература и нејзината промоција, зошто да не. Но, не сакам, од која било причина, да имам никаква врска со процесот, победникот, имињата“. И, всушност, тоа и се случи. Поротниците на наградата Кадаре во овие три години слободно гласаа за авторот што мислеа, спроведувајќи транспарентен процес.
Пресуда која и онака останува субјективна, но такви се цените, од денот на нивното создавање до падот на светот.
Трето и најважно, придонесот на Кадаре преку оваа награда за албански автори, која значително се разликува од меѓународната награда Кадаре од средината на 90-тите, има нешто дополнително да се истакне: Кадаре преку предговори, препораки, дискусии, есеи неговата ја поттикна албанската литература, нов автор или албанскиот автор овде и во странство.
исто така
Кадаре против Коха
Се сеќавам на некои предговори, книжевни белешки, интервјуа или делови од книгата „Менѓесе не кафе Ростанд“, каде што ги спомнува и промовира албанските автори што објавувале во странство, дамите на албанската литература или воопшто албанскиот автор што заминува во странство. Како таков, Кадаре заслужува да биде наречен sui generis промотор на албанските букви.
Не смееме да заборавиме, драга Моза, дека Исмаил Кадаре е единствениот рекламен бренд на албанската литература и албанската култура што го имаме во оптек и дека можеме да го истакнеме во цивилизираниот свет каде војната, конкуренцијата за квалитетни дела е апсолутно жестока, безмилосна. .
Факт е дека во овие 27 години каде што е загарантирана слободата на публикации, гарантирана е и слободата на циркулација на идеи и културна размена со надворешниот свет, не успеавме да произведеме, во суштина, автор или генерација на автори меѓународно познати Албанци. И за ова, не само што не е виновен Исмаил Кадаре, виновна е само книжевната просечност, или кажано поучтиво, квалитетот што недостасува на албанската литература или автори да стане меѓународно занемарлив.
И покрај помошта на Кадаре, промовирањето преку предговори, белешки, препораки за многу, многу албански автори, меѓународното признание сè уште не беше можно.
исто така
Додатокот за култура на „Коха диторе“ носи специјално издание посветено на Исмаил Кадаре
Да видиме дали во иднина некој претставник или добитник на наградата „Кадаре“ ќе направи пробив. Така, ќе ги скрши просториите за меѓународна слава на друг албански писател.
Последно, но не и најмалку важно. Времињата се променија од корен. Културните и литературните иницијативи веќе не се ничија сопственост. Тие се сопственост на сите. Конструктивната соработка околу овие иницијативи, награди и културни и книжевни настани е веројатно книжевното поле во кое може да се родат или да се одгледуваат големи таленти. Што можеби еден ден би можеле да имаме нов квалитет да ги надминеме границите на албанската култура и да влеземе во меѓународната литературна средина.
