Ministrisë së Kulturës “i teprojnë” 6 milionë euro

Se Ministrisë së Kulturës, Rinisë dhe Sportit i mungon buxheti përsëritet përvitshëm, por në praktikë hesapet janë ndryshe. Asaj i tepron buxheti pasi nuk ia del ta shpenzojë. Dështon kryesisht në investime kapitale, e në këtë linjë sivjet i teprojnë hiç më pak se 5.5 milionë euro në kulturë, rini e sport. Prej tyre 1.6 iu morën qysh në qershor e 3.9 milionë euro në fund të muajit të kaluar. Në kursim, hyjnë edhe gjysmë milioni nga mallrat, shërbimet dhe subvencionet. Për ata që udhëheqin organizata që merren me kulturë e trashëgimi kulturore, kjo gjendje tregon se Ministria nuk di të planifikojë

Ministria e Kulturës tradicionalisht nuk ka dalë e zonja në realizimin e projekteve kapitale që vetë i planifikon. Prej tyre ka projekte që vërtiten në ligjet e buxhetit për më shumë se një dekadë. Zyra Kombëtare e Auditimit vazhdimisht e ka klasifikuar Ministrinë e Kulturës në nivel jo të kënaqshëm sa i përket realizimit të projekteve kapitale.

Sivjet gjatë gjithë vitit MKRS-së i janë marrë nga Qeveria, 5.5 milionë euro nga buxheti që planifikohej për investime kapitale. Fillimisht, gjatë rishikimit të buxhetit nga kjo kategori MKRS-së i ishin marrë 1 milion e 600 mijë euro. Kurse nëpërmjet një vendimi të Qeverisë së Kosovës të ditës së fundit të nëntorit, MKRS-ja është goditur prapë në këtë aspekt. Sipas vendimit të Qeverisë, MKRS-së i kanë shkuar në kursime edhe 3 milionë e 909 mijë euro. Bashkë me mjete që kanë shkuar në kursime nga linjat e subvencioneve dhe mallrave e shërbimeve kjo shumë shkon në 4 milionë e 423 mijë euro. Vetëm deri tash MKRS-ja ka hequr dorë nga 5 milionë e 513 mijë euro që i kishte planifikuar për shpenzime kapitale.

Përtej kësaj, deri në fund të vitit, MKRS-ja pritet që të çojë në suficit edhe më shumë. Në total sivjet MKRS-ja kishte 18 milionë e 10 mijë euro të planifikuara për shpenzime kapitale. Buxheti në tërësi i MKRS-së për vitin 2021 ishte 35 milionë e 475 mijë euro, fiks 8 milionë e 700 mijë euro më pak se në vitin 2020.

Vërejtja që përsëritet

Projektet, buxheti i të cilave është prekur nga kursimet janë ai për teatër të baletit dhe operës, “Ibrahim Rugova”, Muzeu i Artit Bashkëkohor, rinovimi i Bibliotekës Kombëtare, disa shtëpi të kulturës nëpër komuna. Pastaj nga trashëgimia kulturore në kursime kanë shkuar mjete të parapara për Muzeun e Historisë së Natyrës, Qendrën Historike të Prishtinës, Muzeun e Paqes, Shtëpinë e Herticëve në Prishtinë, për disa kulla e shtëpi tradicionale që janë monumente. Trashëgimia kulturore dhe kultura i kanë çuar në kursime 1 milion e 747 mijë euro.

Edhe Kulturë 1 kor 2026 Ministria e Kulturës me 137 konsulentë e rrezikim milionash

Ministria e Kulturës as vitin e kaluar nuk kishte performuar mirë sa u përket projekteve kapitale. Zyra Kombëtare e Auditimit e kishte renditur në mesin e pesë ministrive në realizimin më të dobët të objektivave në projektet kapitale. Ministria e Kulturës, Rinisë dhe Sportit kishte shpenzuar 43 për qind të buxhetit për projekte kapitale. Prej 17 milionë e 478 mijë eurove ishin shpenzuar 7 milionë e 539 mijë euro.

“Vonesat në përfundimin e projekteve kapitale ndikojnë që MKRS-ja të mos arrijë objektivat e përcaktuara, si dhe mungesa e fondeve buxhetore për vitet pasuese mund të ndikojë që projektet e filluara të mos përfundohen edhe për një kohë të gjatë”, shkruhet në Raportin e Auditorit për vitin 2020.

Për dy ditë radhazi, MKRS-ja nuk i është përgjigjur KOHËS sa u përket shkurtimeve buxhetore e as për shpenzimin e buxhetit të këtij viti deri në fillim të këtij muaji.

Deri më 2 nëntor MKRS-ja kishte shpenzuar 47 për qind të buxhetit në tërësi përfshirë pjesën e mjeteve të Pakos së Ringjalljes Ekonomike në vlerë prej 5 milionë eurove.

Kritikat për menaxhim

Krejt kjo situatë për ata që udhëheqin organizata të pavarura në kulturë e trashëgimi kulturore është tregues se MKRS-ja nuk di të planifikojë.

Dramaturgu Jeton Neziraj, i cili udhëheq me Qendrën “Multimedia”, ka thënë se historitë ku MKRS-ja kthen prapa buxhetin për investime kapitale janë një rrëfim klasik. Sipas tij, situata tregon se Ministria vazhdon të jetë pothuajse ajo që ka qenë.

“Kjo dëshmon se në fakt, MKRS-ja nuk ka ndryshuar shumë. Kjo garniturë aktuale aty po përsërit të njëjtat politika që sall synojnë me i hedh hi në sy publikut. Pra, në njërën anë rritje të buxhetit të MKRS-së, në anën tjetër kthim mjetesh në fund të vitit për mosshpenzim. Çfarë kuptimi ka rritja atëherë?”, ka thënë Neziraj. Ka treguar se nuk e kupton se përse çdo vit ndahen kaq shumë mjete për investime kapitale, ndërkohë që skenën kulturore që punon dhe është aktive, e lënë në baltë.

Edhe Kulturë 18 dhj 2025 Ministria e Kulturës prek 100 milionëshin, s’ka qasje e vizion të ri

“Teatrot e qyteteve sot rropaten me i nxjerr për projektet e tyre teatrore ato 25 mijë euro të premtuara nga MKRS-ja, e ajo, në anën tjetër kthen para në arkë të shtetit”, ka thënë ai.

E Sali Shoshi, që është drejtor ekzekutiv i Fondacionit kosovar për trashëgimi kulturore pa kufij “CHwB Kosova”, ka thënë se dërgimi i mjeteve në kursime, tregon për një planifikim jo të mirë të Ministrisë së Kulturës.

“Nuk ka mundësi që një shumë kaq e madhe t’i kthehet shtetit. Kjo tregon që dikush nuk është duke ditur të planifikojë si duhet”, ka thënë ai. Sipas Shoshit, vitin e kaluar sa i përket mosrealizimit të planeve mund të shihen edhe faktorë të jashtëm siç ishte pandemia. Ka thënë se sivjet nuk kanë ndikuar faktorët e jashtëm.

“Planifikimi i buxhetit dhe resurseve zbatuese nuk është i duhuri. Kjo është një arsye në shikim të parë. Nëse kanë ndërruar orientimet, kjo mund të jetë arsye tjetër”, ka thënë ai.

Ka marrë shembull ndërtimin e Muzeut të Historisë së Natyrës. Ka thënë se këtë projekt e ka kritikuar nga fillimi.

“Nuk kemi asnjë institucion që merret me natyrën në MKRS dhe nuk është përgjegjësi e MKRS-së. Ka koleksion, por jo edhe institucion që e menaxhon. Duhet të ketë sqarime për këto. Mungesa e sqarimit është problem më vete pasi duhet ta dimë se çfarë po ndodh”, ka thënë Shoshi. MKRS-ja ia ka mësyrë që projektin dhe punimet për Muzeun e Historisë së Natyrës, që deri tash shtetit i kanë kushtuar 165 mijë euro, t’i kthejë në pikën zero, prej studimit të fizibilitetit.

Historia e projekteve të dështimeve kapitale

Historia e disa projekteve të parealizuara kapitale të Ministrisë së Kulturës sa u përket kulturës dhe trashëgimisë kulturore kalon një dekadë. Teatri i operës dhe baletit “Dr. Ibrahim Rugova” është veç njëri prej tyre. Në dhjetor të vitit 2009 iu vunë themelet. Deri në atë ditë u shpenzuan mbi një milion euro. Punimet u ndërprenë për të mos nisur më kurrë. E këtë vit Ministria e Kulturës edhe hoqi dorë nga lokacioni ku planifikohej ndërtimi, hapësira afër Fakultetit Teknik në Prishtinë.

Edhe Kulturë 27 nën 2025 Investimet kapitale në kulturë “sakrifikohen” për projekte individuale

Qysh prej vitit 2008, MKRS-ja mban në sirtar një projekt për Muzeun e Artit Bashkëkohor. Për të pagoi 20 mijë euro. Planifikohej të ndërtohej në kampusin e Universitetit të Prishtinës, “Hasan Prishtina”. Por pikërisht në atë vend është ndërtuar Fakulteti i Edukimit. Projekti kapital secilin vit me “copy-paste” kalon te planet e reja. Por ende nuk ka një lokacion për të.

Sa i përket trashëgimisë kulturore në prill të vitit 2019 u vu guri themeltar për Muzeun e Historisë së Natyrës në Sllatinë të Fushë-Kosovës, pikërisht në zonën e njohur si “Te pishat”. U lidh një kontratë prej 2.4 milionësh. Punimet u ndërprenë në dhjetor të atij viti për të mos nisur më. Janë shpenzuar 165 mijë euro. E tash, MKRS-ja ka vendosur t’ia nisë nga fillimi me studim fizibiliteti. Për asnjërën nga projektet më të mëdha kapitale që shteti ka planifikuar për kulturë nuk ka ndonjë afat konkret. Përtej kësaj MKRS-ja ka nisur që të planifikojë edhe projekte të tjera të këtij rangu.