Rrëfime tronditëse nga Sudani: dhunë seksuale dhe rrëmbime gjatë luftës

Disa gra në Sudan kanë rrëfyer përvoja të rënda të rrëmbimit, dhunës seksuale dhe mbajtjes peng gjatë konfliktit të vazhdueshëm në vend. Ato thonë se janë detyruar të kërkojnë para për lirimin e tyre, shpesh në kushte çnjerëzore dhe me presion të vazhdueshëm nga rrëmbyesit. Rastet lidhen me një rritje të përgjithshme të dhunës dhe rrëmbimeve gjatë luftës, që sipas organizatave ndërkombëtare po prek rëndë civilët, veçanërisht gratë.

E zhveshur me forcë, e uritur, viktimë e dhunës seksuale dhe e lënë në kushte çnjerëzore e poshtëruese, gruaja tregoi se rrëmbyesit e saj, pas dy ditësh të tëra vuajtjesh, frike dhe trajtimi mizor, më në fund i dhanë një telefon në dorë. Ata i thanë me kërcënim: “Telefono familjarët dhe miqtë e tu. Thuaju të mbledhin para për lirimin tënd, përndryshe nuk do të dalësh e gjallë nga këtu”.

Gruaja 38-vjeçare rrëfen se gjatë telefonatave ajo bërtiste dhe qante pa pushim, ndërsa familjarët e saj dëgjonin të tmerruar çdo tingull në anën tjetër të linjës, duke kuptuar se ajo po keqtrajtohej në mënyrë brutale në një fshat të izoluar dhe të largët në perëndim të Sudanit.

Tani, e strehuar dhe e sigurt në kryeqytetin Khartoum, ajo shikon fotografitë që ka bërë menjëherë pas lirimit shtatorin e kaluar, ku shihen qartë plagët, mavijosjet dhe gjurmët e dhunës në fytyrën dhe trupin e saj. Ajo thotë se dëshiron që këto pamje të shërbejnë si dëshmi të forta për të kërkuar drejtësi një ditë dhe për të vënë përballë përgjegjësisë ata që ia shkaktuan këtë vuajtje.

“Mendova se një ditë do të arrija të kërkoja drejtësi”, tha ajo për Associated Press. AP nuk publikon emrat e personave që thonë se kanë qenë viktima të dhunës seksuale, për të mbrojtur identitetin e tyre.

Kombet e Bashkuara e kanë cilësuar dhunën seksuale si një nga shenjat më të rënda dhe më përcaktuese të luftës që po zhvillohet në Sudan, e cila tashmë ka hyrë në vitin e katërt. Sipas tyre, rastet e dhunës seksuale janë rritur ndjeshëm që nga fillimi i konfliktit, megjithëse mungojnë të dhëna të plota për shkallën reale të këtyre krimeve.

OKB-ja gjithashtu thekson se shumë gra janë mbajtur peng për periudha të gjata dhe janë detyruar të paguajnë shuma të mëdha parash për të fituar lirinë e tyre, në disa raste deri në 10 mijë dollarë.

Associated Press ka intervistuar tri gra që tregojnë se janë rrëmbyer, mbajtur peng dhe shfrytëzuar për të siguruar para për lirimin e tyre. Ato janë prezantuar nga punonjës humanitarë që thonë se kanë njohuri për këto raste, megjithatë AP nuk ka mundur t’i verifikojë plotësisht këto dëshmi në mënyrë të pavarur.

Të gjitha gratë që u intervistuan fajësojnë Forcat e Mbështetjes së Shpejtë (RSF), një grup paraushtarak që po lufton kundër ushtrisë sudaneze.

Kombet e Bashkuara dhe organizatat për të drejtat e njeriut kanë deklaruar se të gjitha palët në konflikt kanë qenë të përfshira në dhunë seksuale, përfshirë edhe grupe të armatosura aleate, por sipas tyre pjesa më e madhe e këtyre rasteve i atribuohet RSF-së, sidomos në zonat e Khartoumit, Darfurit dhe Geziras. Ata paralajmërojnë gjithashtu se edhe Kordofani i Jugut është shndërruar në një zonë të re ku këto abuzime po shtohen me përhapjen e luftës.

RSF nuk ka dhënë përgjigje ndaj pyetjeve lidhur me akuzat për rrëmbime dhe dhunë.

Kërkuan 1.500 dollarë për lirimin e saj

Gruaja tregon se ishte larguar nga shtëpia e saj në El-Fasher në muajin shtator, vetëm pak javë para se qyteti të binte nën kontrollin e RSF-së, një ofensivë që Kombet e Bashkuara e kanë përshkruar si një sulm me “shenja të rënda të gjenocidit”. Bashkëshorti i saj, i cili shërbente si ushtar, ishte vrarë më parë, ndërsa vëllai i saj ishte plagosur rëndë dhe kishte nevojë për kujdes urgjent.

Ajo rrëfen se gjatë rrugës u zu në pritë nga luftëtarë të RSF-së. Ata ndanë burrat nga gratë dhe fëmijët dhe më pas i kontrolluan burrat për shenja që mund të tregonin se kishin shërbyer në ushtri ose kishin mbajtur armë.

Kur ata tentuan të vrisnin vëllain e saj, ajo ndërhyri me dëshpërim, duke iu lutur që ta merrnin atë në vend të tij.

Ajo thotë se u lidh me forcë, u rrah rëndë dhe më pas u transportua me kamion bashkë me disa gra dhe vajza të tjera drejt një fshati të braktisur në shkretëtirë. Aty ato u mbajtën në kushte ekstreme, pa ushqim të mjaftueshëm dhe në një gjendje të vazhdueshme frike e poshtërimi.

Për dy ditët që pasuan, ajo tregon se u bë vazhdimisht viktimë e dhunës së rëndë seksuale nga persona të ndryshëm që e mbanin peng, të cilët hynin dhe dilnin duke ushtruar kontroll të plotë mbi to.

“Kam menduar se nuk do ta përballoja dot më jetën”, tha ajo mes lotësh.

Ditën e dytë, rrëmbyesit kërkuan rreth 1.500 dollarë për lirimin e saj. Ata i dhanë një telefon dhe e detyruan të kontaktonte familjarët për të kërkuar para për lirimin e saj.

Ajo arriti të transferojë rreth 200 dollarë nga llogaria e saj, ndërsa më pas kontaktoi një kushëri që dërgoi gjithashtu para. Por rrëmbyesit kërkuan edhe më shumë dhe ushtruan presion të vazhdueshëm gjatë telefonatave për të detyruar pagesa shtesë.

Në fund, ata pranuan rreth 700 dollarë për ta liruar.

Ajo thotë se edhe sot nuk mund të mos mendojë për gratë e tjera që nuk patën mundësi të paguanin për lirimin e tyre.

Sipas një përfaqësueseje të një organizate për të drejtat e grave në rajon, shumë prej tyre mbeten ende në robëri dhe fati i tyre shpesh mbetet i panjohur, duke u zhdukur pa asnjë gjurmë me kalimin e kohës.

Rastet e kërkesave për shpërblim janë rritur

Forcat e Mbështetjes së Shpejtë (RSF) prej kohësh kanë mbajtur si peng burra dhe gra për të kërkuar para, por kjo praktikë është bërë edhe më e shpeshtë gjatë luftës, thonë ekspertët e Sudanit.

Sipas ACLED (Armed Conflict Location & Event Data), një organizatë jofitimprurëse me bazë në SHBA, rastet e rrëmbimeve me kërkesë shpërblimi, përfshirë edhe një numër të vogël rastesh që lidhen me dhunë seksuale, janë rritur me pothuajse 195% nga fillimi i luftës deri në muajin maj. Sipas një raporti të kësaj organizate, shumica e autorëve të këtyre rasteve janë luftëtarë të RSF-së.

Sipas analistit sudanez të konfliktit, Mohamed Younis, kërkesat për shpërblim pritet të rriten edhe më tej ndërsa kjo forcë paraushtarake fragmentohet për shkak të dezertimeve në nivele të larta.

Një tjetër nga tri gratë tha se edhe kur familja e saj mblodhi paratë e kërkuara, ajo nuk u lirua menjëherë.

Pas një transferimi prej rreth 1.250 dollarësh nga një i afërm në Shtetet e Bashkuara, 30-vjeçarja tha se rrëmbyesit përsëri nuk pranuan ta lironin. Megjithatë, sipas saj, një prej tyre tregoi një formë “mëshire” dhe e ndihmoi të largohej fshehurazi nga ambienti gjatë natës, duke e lënë të gjente vetë rrugën për në shtëpi.

Ajo tha se ishte rrëmbyer nga një treg në Khartoum në vitin 2024, kur RSF kontrollonte qytetin. Ajo u mbajt për dy javë në një kasolle së bashku me gra të tjera, ku detyrohej të gatuante, të pastronte, të kujdesej për bagëti dhe ndonjëherë të shërbente edhe për luftëtarët.

Çdo natë, ajo dhe gratë e tjera thonë se janë keqtrajtuar seksualisht. “Nuk ka pasur asnjë ditë pushim… kam makthe çdo natë”, tha ajo.

Gruaja e tretë tha se ishte rrëmbyer jashtë Dillingut në Kordofanin e Jugut, ishte mbajtur për nëntë ditë në një ambient të mbyllur, ishte keqtrajtuar fizikisht dhe ishte viktimë e një akti dhune seksuale. Familja e saj pagoi për lirimin e saj në shtator.

Një e mbijetuar tani ndihmon gra të tjera

Psikologët thonë se kërkesat për shpërblim kanë pasoja të rënda financiare dhe emocionale për familjet, të cilat shpesh detyrohen të hyjnë në borxhe, të shesin ar, makina apo edhe shtëpi për të mbledhur paratë.

“Gjendja e këtyre familjeve është shumë e brishtë”, tha Thuria Komi, drejtoreshë e grupit lokal Bait Al Mohaba, i cili mbështet gratë, përfshirë edhe ato që kanë përjetuar dhunë seksuale. Ajo shtoi se organizata e saj nuk ka fonde të mjaftueshme për të ofruar ndihmën e nevojshme, përfshirë trajtimin mjekësor.

Administrata Trump vitin e kaluar ndaloi financimin për Fondin e Popullsisë së Kombeve të Bashkuara (UNFPA), i cili ofron mbështetje për rastet e dhunës me bazë gjinore dhe seksuale, duke shkurtuar mbi 370 milionë dollarë fonde për më shumë se 25 vende, përfshirë Sudanin, sipas vetë OKB-së. Administrata e atëhershme e justifikoi vendimin me pretendime për aborte të detyruara në Kinë në të kaluarën, të cilat UNFPA i ka cilësuar si të pabazuara.

Sudani megjithatë vazhdon të marrë mbi 220 milionë dollarë këtë vit nga SHBA për nevoja të tjera humanitare, sipas të dhënave të OKB-së.

E ribashkuar me vëllain e saj dhe duke jetuar në një kamp për persona të zhvendosur, gruaja 38-vjeçare thotë se e ka shumë të vështirë të vazhdojë jetën normalisht. Mjekët i kanë thënë se ka gjakderdhje të brendshme dhe grumbullim lëngjesh si pasojë e përjetimeve të saj, por ajo nuk ka mundësi financiare për operacion.

Ajo ka gjetur ngushëllim duke ndihmuar dhe këshilluar gra dhe vajza të tjera në kamp, por borxhet që ka ndaj atyre që e ndihmuan e rëndojnë shumë. Disa prej tyre më vonë u vranë gjatë luftës.

“Edhe ata që kanë vdekur, dua t’ua kthej borxhin fëmijëve të tyre ose ta jap si bamirësi në emër të tyre”, tha ajo. “Që të mund të gjej pak paqe”.