Në përpjekjen e tij të sotme për të rikthyer në orbitën e Rusisë një Ukrainë të pavarur me pamje perëndimore, Putini po ndjek shtegun e rrahur shpesh nga sundimtarët e Rusisë që ishin para tij – nga Pjetri i Madh deri te Josef Stalini
Presidenti rus, Vladimir Putin, ka paraqitur versionin e tij të historisë së Ukrainës duke thënë në thelb se Ukraina ishte gjithmonë pjesë e Rusisë. Megjithëse kjo po i shërben qëllimit të tij, ky në fakt është trillim. Ukraina ka historinë e saj mijëravjeçare.
Ajo që tani është Ukraina ishte një rajon i kontestuar me kufij të ndryshuar për shekuj që nuk u vu plotësisht nën sundimin e Moskës deri në fund të shekullit të 18-të gjatë mbretërimit të Katerinës së Madhe, dhe madje edhe atëherë Perandoria Ruse nuk ishte kurrë në gjendje ta gëlltiste atë lehtësisht a krejtësisht.
Politika e orbitës ruse
Në përpjekjen e tij të sotme për të rikthyer në orbitën e Rusisë një Ukrainë të pavarur me pamje perëndimore, Putini po ndjek shtegun e rrahur nga sundimtarët e Rusisë qe ishin para tij – nga Pjetri i Madh deri te Josef Stalini.
Për Perëndimin, shtrohet pyetja nëse do të mundet t’i kufizojë ambiciet revanshiste të Putinit përmes diplomacisë, sanksioneve dhe rezistencës ushtarake ukrainase. Njohja e dy rajoneve të shkëputura nga Putini dhe dërgimi i trupave ruse që tashmë kërcënojnë vendin, mund të jenë lehtësisht shkas për një luftë më të gjerë për të gjithë Ukrainën.
“E konsideroj të nevojshme marrjen e një vendimi të vonuar prej kohësh: Të njohim menjëherë pavarësinë dhe sovranitetin e Republikës Popullore të Donnjeckut dhe asaj të Luhanskut”, ka thënë Putin, duke iu referuar dy pjesëve proruse të Ukrainës në rajonin e Donbasit, i cili që nga viti 2014 është përfshirë në një luftë me qeverinë e Kievit, që ka marrë tashmë rreth 14.000 jetë.
Çdo shtet modern, posaçërisht në Evropë, ka pasur shekuj ndryshimi kufijsh, ndërsa tërheqja emocionale e nacionalizimit mund të çojë në kërkesa, ultimatume dhe shpesh në luftë për territor, pushtet dhe ndikim. Në fjalimin e tij për publikun rus të hënën mbrëma, Putini herë i vrenjtur, herë i zemëruar, e shpërfillte Ukrainën e sotme, duke argumentuar se krijimi i saj si një shtet sovran ishte tragjedi dhe aksident i liderëve komunistë të shekullit 20-të.
Loja e fajit
Duke vepruar sikur nuk kishte pasur kurrë një Ukrainë historike deri në kohën sovjetike, Putini fajësoi herë Vladimir Leninin, herë Stalinin dhe në një moment shprehi përbuzjen për vendimin e Nikita Hrushovit për të marrë Krimenë nga Rusia në vitin 1954 dhe për t'ia dhënë Ukrainës.
Ashtu si me të gjitha narrativat historike, kishte ca elemente të së vërtetës në atë që po thoshte Putini. Ukrainasit dhe rusët janë popuj sllavë lindorë, fatet e të cilëve kanë qenë të ndërthurur dhe të ndarë gjatë historisë. Mirëpo ai preferoi të fokusohej në kohën e dominimit maksimal të Rusisë mbi Ukrainën – duke harruar qartë se ajo ka qenë një shtet i veçantë i njohur nga traktatet ndërkombëtare dhe në mënyrë eksplicite nga Rusia gjatë 30 vjetëve të fundit. Në vend të kësaj, ai e pikturoi Ukrainën e sotme si një shtet kukull të korruptuar, mezi funksionale të Shteteve të Bashkuara, që kërcënon sigurinë e Rusisë, dhe, sipas tij, nuk ka asnjë arsye reale për të ekzistuar përveçse në bashkim me Rusinë.
Në kërkim të rrënjëve
Si Ukraina ashtu edhe Rusia po i kërkojnë rrënjët e veta në Kievan Rus, qendër tregtare e ngritur nga vikingët përgjatë Lumit Dnieper më shumë se 1.000 vjet më parë, para se Moska të ekzistonte, që fillimisht ishte pagane dhe më vonë përqafoi krishterimin ortodoks. Rusia e Kievit ra më pas nën pushtimet mongole të Evropës në fillim të shekullit të 13-të. Muskovia nuk doli nga të qenit një shtet vasal deri në fund të shekullit të 15-të.
Në vend që të lidhej me Moskën ruse, e gjithë ajo që tani është Ukraina për shekuj me radhë ishte pjesë e Dukatit të Madh të Lituanisë nga vitet 1300, dhe më vonë e Bashkimit të Polonisë dhe Lituanisë, një shtet i madh shumëgjuhësh, multietnik, territori i të cilit përfshinte pothuajse të gjithë atë që tani është Polonia, Lituania, Bjellorusia dhe Ukraina (dhe pjesë të asaj që sot është Rusia).
Në rajonet lindore dhe juglindore, gjuhët mbizotëruese të bashkimit ishin polonishtja dhe rutenishtja, paraardhësja e ukrainishtes dhe bjellorusishtes së sotme. Popullsia përfshinte ukrainas, polakë, bjellorusë, lituanë, hebrenj dhe tartarë.
Kryengritjet nga një ushtri kazakësh ukrainas kundër zotëve dhe pronarëve polakë në mesin e viteve 1600 çuan në një aleancë kazake me Moskën dhe Ukrainën Lindore, duke u shkëputur nga Bashkimi Polako-Lituan dhe duke u zotuar për besnikëri ndaj carit në 1654. Ukraina Perëndimore mbeti pjesë e polakëve - Bashkimit Lituan edhe për 150 vjet të tjerë, derisa Polonia u nda për herë të fundit në 1795 dhe u fshi nga harta e Evropës.
Kthimi i Ukrainës
Polonia u ngrit përsëri pas Luftës së Parë Botërore dhe bëri një luftë territoriale me Rusinë Sovjetike midis viteve 1919 dhe 1922, duke rifituar pjesën më të madhe të Ukrainës. Ato toka u kthyen në kontrollin sovjetik një brez më vonë gjatë dhe pas Luftës së Dytë Botërore, por pas luftës partizanët nacionalistë ukrainas luftuan kundër sovjetikëve në një rezistencë guerile për disa vjet.
“Uria e madhe” ose Holodomori i imponuar Ukrainës nga Stalini në fillim të viteve 1930 kishte çuar në miliona vdekje dhe kishte mbjellë hidhërimin e mbetur ukrainas ndaj sundimit rus sovjetik.
Nuk ishte rastësi që bolshevikët e njohën Ukrainën si një republikë socialiste më vete kur u krijua Bashkimi Sovjetik.
Ai trajtoi realitetin e historisë dhe identitetit të veçantë të Ukrainës, i vendosur diku midis Moskës dhe Perëndimit për pjesën më të madhe të ekzistencës së saj, por kurrë nuk iu dha shansi për të sunduar veten deri në rënien e Bashkimit Sovjetik në 1991.
Ndryshe nga Putini, shumica e ukrainasve nuk kërkojnë të jenë pjesë e Rusisë sot, dhe ndjenja antiruse në pjesën më të madhe të vendit është rritur vetëm që nga aneksimi i Krimesë nga Rusia në vitin 2014 dhe marrja e rajonit të Donbasit nga separatistët pro-Moskës.
Tani me trupat ruse që marshojnë përsëri në rajonin e Donbasit të Ukrainës Lindore duket sikur tërheqja e luftës mijëravjeçare për dominim në zonë, me përdorimin e forcës së armëve ose diplomacisë sipas nevojës, është gati të kthehet përsëri.
Përktheu: Blerta Haxhiu