Lindje nën tokë, nën bombardime: Të sjellësh në jetë një fëmijë në Ukrainë

Mes sirenave, bombardimeve dhe pasigurisë së përditshme, mijëra gra ukrainase po përjetojnë shtatzëninë në kushte që sfidojnë çdo normalitet. Lufta ka shkatërruar spitale, ka rritur numrin e lindjeve të parakohshme dhe ka lënë plagë të thella fizike e psikologjike. Megjithatë, shumë prej tyre vazhdojnë të zgjedhin të sjellin në jetë fëmijë, duke e kthyer lindjen në një akt shprese dhe rezistence

Në ditët e para të tmerrshme të pushtimit të plotë rus, Inna Slavhorodska u detyrua të largohej nga shtëpia e saj në Ukrainën lindore dhe gjeti strehim në Gjermani, larg bombardimeve dhe luftimeve.

Në atë kohë, Inna, tani 38 vjeçe, ishte shtatzënë. Pak muaj pas arratisjes, ajo humbi foshnjën në muajin e pestë të shtatzënisë. Ajo beson se stresi i madh i shkaktuar nga lufta ndikoi në këtë tragjedi.

Megjithatë, dëshira për t’u bërë nënë nuk u shua. Pasi ushtria ukrainase zmbrapsi forcat ruse nga Kharkivi në fund të vitit 2022, ajo u kthye në qytetin e saj dhe mbeti sërish shtatzënë.

Në janar të këtij viti, Inna solli në jetë një foshnjë të shëndetshme me prerje cezariane. Por vetëm një ditë më vonë, dronët rusë goditën spitalin ku ajo po rikuperohej. Sulmi shkaktoi dëme në ndërtesë, por për fat të mirë, ajo dhe foshnja shpëtuan pa lëndime.

“Ishte shumë e frikshme. Vërtet shumë e frikshme”, kujton ajo.

Lufta, e cila nisi me pushtimin e plotë të Ukrainës nga Rusia në shkurt të vitit 2022, po lë pasoja të rënda edhe tek gratë shtatzëna. Përveç rrezikut fizik, ato përballen çdo ditë me ankth, stres dhe pasiguri të shkaktuara nga bombardimet, granatimet, zhvendosjet e detyruara, pushtimi i territoreve dhe ndërprerjet e vazhdueshme të energjisë elektrike.

Sipas të dhënave të Organizatës Botërore të Shëndetësisë dhe partnerëve të saj, të cituara nga Kombet e Bashkuara, numri i grave që humbën jetën gjatë shtatzënisë, lindjes ose nga komplikimet e lidhura me to në Ukrainë u rrit me më shumë se një të tretën nga viti 2023 në vitin 2024. Kombet e Bashkuara e lidhin këtë rritje me sulmet ndaj institucioneve shëndetësore, stresin e vazhdueshëm dhe zhvendosjen e popullsisë. Ky vlerësim mbështetet edhe nga intervistat e zhvilluara me më shumë se 40 gra dhe mbi 10 mjekë ukrainas.

Ndërkohë, numri i lindjeve në Ukrainë ka rënë çdo vit që nga fillimi i luftës. Gjatë vitit të kaluar u regjistruan mbi 168 mijë lindje, krahasuar me gati 274 mijë në vitin 2021. Këto statistika nuk përfshijnë Krimenë dhe territoret e pushtuara nga Rusia.

Ekspertët shpjegojnë se kjo rënie lidhet pjesërisht me faktin se shumë gra ukrainase kanë lindur si refugjate në vende të Evropës dhe lindjet e tyre nuk janë regjistruar në Ukrainë. Gjithashtu, shumë çifte kanë shtyrë planet për të krijuar familje, pasi burrat e tyre shërbejnë në ushtri. Megjithatë, mjekët theksojnë se edhe stresi i luftës ka ndikuar ndjeshëm, duke i bërë shtatzënitë dhe lindjet shumë më të vështira.

Shkatërrimi i spitaleve

Deri në dhjetor të vitit 2025, më shumë se 80 spitale të maternitetit dhe të kujdesit neonatal ishin dëmtuar ose shkatërruar. Në disa qytete nuk ka mbetur asnjë repart materniteti funksional.

Për këtë arsye, shumë spitale kanë zhvendosur sallat e operacionit dhe repartet e lindjes në bodrume. Sot, mijëra foshnja lindin nën tokë, në strehimore të përshtatura për raste emergjente. Kombet e Bashkuara kanë ndihmuar spitalet pranë vijës së frontit të ndërtojnë strehimore të pajisura edhe si salla lindjeje.

Në muajin janar, sa herë që sirenat paralajmëronin për sulme me raketa ose dronë në qytetin e Dnipros, nënat e reja merrnin foshnjat në krahë dhe zhvendoseshin në korridore, larg dritareve që mund të shpërthenin nga valët goditëse. Të lodhura fizikisht dhe të frikësuara vetëm pak orë pas lindjes, ato nuk dinin nëse ishte më e sigurt të qëndronin aty apo të zbrisnin në strehimore.

Në Kharkiv, 25-vjeçarja Anastasia Lotkova krijoi një mënyrë të pazakontë për të përballuar shpërthimet gjatë shtatzënisë. Ajo hynte në banjë, mbulohej me një batanije, mbyllte veshët dhe bërtiste me sa fuqi kishte.

“Vetëm që të mos dëgjoja zhurmën e shpërthimeve”, tregon ajo.

Sulmet ruse ndaj centraleve elektrike shkaktuan ndërprerje të shpeshta të energjisë dhe ngrohjes gjatë dimrit në rajonin e Kharkivit. Temperatura në banesën e Anastasias zbriste deri në rreth 8 gradë Celsius, duke e detyruar atë të vishej me disa shtresa rrobash për të përballuar të ftohtin.

Vështirësi të mëdha përjetojnë edhe gratë shtatzëna që shërbejnë në ushtrinë ukrainase, ku bëjnë pjesë rreth 70 mijë gra. Uniformat nuk përshtaten me trupin gjatë shtatzënisë, ndërsa shërbimet mjekësore ushtarake shpesh nuk janë të pajisura për kujdesin prenatal.

Iryna Dolhopolova, 31 vjeçe, solli në jetë në janar një vajzë të shëndetshme, pasi kishte shërbyer si mjeke ushtarake deri në muajin e shtatë të shtatzënisë në disa nga zonat më të rrezikshme të frontit. Detyra e saj ishte evakuimi i ushtarëve të plagosur, ndërsa dronët fluturonin vazhdimisht mbi ta. Ajo dhe bashkëshorti i saj, të cilët u njohën gjatë shërbimit ushtarak, kanë edhe dy vajza të tjera.

“Ne duhet të sjellim jetë të re në këtë botë”, thotë ajo, duke shpjeguar pse vendosën të kenë një fëmijë edhe në kohë lufte.

Që nga fillimi i pushtimit rus, shumë mjekë ukrainas raportojnë një rritje të rasteve të lindjeve të parakohshme dhe të aborteve spontane. Edhe pse mungojnë statistikat kombëtare, disa spitale mbajnë të dhëna lokale. Sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë, lindje e parakohshme konsiderohet ajo që ndodh para javës së 37-të të shtatzënisë.

Në Qendrën Klinike Perinatale të Shën Marisë në qytetin Sumy, pranë vijës së frontit, vetëm 2.9 për qind e foshnjave lindën para kohe në vitin 2021, përpara luftës. Vitin e kaluar kjo përqindje u rrit në 5.5 për qind, sipas Yulia Kovalenkos, zëvendësdrejtoreshë e këtij institucioni.

Aliona Ponomarenko, 28 vjeçe, punon si specialiste për çminimin e mjeteve shpërthyese, një profesion që kërkon jo vetëm përgatitje të lartë, por edhe përballje të vazhdueshme me stresin psikologjik. Ajo dhe bashkëshorti i saj kishin ëndërr të krijonin një familje, por në vitin 2022 Aliona humbi fëmijën gjatë shtatzënisë. Dy vjet më vonë, bashkëshorti i saj u vra në front.

Pavarësisht kësaj humbjeje të dyfishtë, ajo vendosi të bëhej sërish nënë, edhe pse e dinte se fëmija nuk do të ishte nga njeriu që kishte dashur.

“Unë dua një fëmijë”, thotë ajo.

Në javën e 30-të të shtatzënisë, i plasën ujërat dhe solli në jetë një vajzë të vogël, Alisën, e cila peshonte vetëm rreth 1.5 kilogram.

Edhe Iryna Kostiuchenko, 36 vjeçe, lindi në një repart materniteti të vendosur në një strehimore nëntokësore në qytetin Sumy. Ajo tregon se gjatë gjithë shtatzënisë ishte ndier mirë dhe nuk besonte se bombardimet e kishin stresuar. Megjithatë, djali i saj erdhi në jetë para kohe, në javën e 36-të të shtatzënisë.

“Bebushi im, pse po qan?” i tha ajo në çastin kur mjeku e vendosi foshnjën mbi barkun e saj.

Drejtoresha e Qendrës Klinike Rajonale Perinatale në Kharkiv, Nana Pasiieshvili, shprehet se një pjesë e madhe e lindjeve të parakohshme që janë regjistruar që nga fillimi i luftës lidhen me stresin e vazhdueshëm.

“Ato shoqërohen me stres, bombardime, alarme ajrore, pagjumësi, ankth dhe rritje të tensionit të gjakut”, thotë ajo.

Sipas saj, tensioni i lartë mund të shkaktojë shkëputjen e parakohshme të placentës, një komplikacion që rrit rrezikun e lindjes së parakohshme.

Edhe mjekët në Zaporizhzhia, një qytet pranë vijës së frontit, raportojnë se gjithnjë e më shumë foshnja lindin me verdhëz, peshë të ulët trupore ose me shenja inflamacioni.

Lutjet e nënave të reja

Në zonat më të rrezikuara nga luftimet janë shtuar edhe lindjet me prerje cezariane. Mjekët përpiqen t’i kryejnë lindjet gjatë intervaleve kur bombardimet ndalen përkohësisht, në vend që të rrezikojnë një lindje natyrale të zgjatur nën sulme.

Në Zaporizhzhia, 39-vjeçarja Liubov Yuferova solli në jetë binjakë me prerje cezariane, pasi i plasën ujërat para kohe. Dy djemtë lindën në javën e 32-të dhe u vendosën menjëherë në inkubator.

Ajo tregon se frika e vazhdueshme nga lufta ia rëndonte edhe më shumë gjendjen emocionale. Pak para se të lindte, një raketë ruse goditi të njëjtin spital, duke vrarë një grua shtatzënë. Ngjarja u konfirmua edhe nga një mjeke që ishte dëshmitare e sulmit.

Në Kramatorsk, bombardimet ruse e lanë 39-vjeçaren Iryna Diachenko pa mundësi për të lindur në qytetin e saj. Kur ishte 26-javëshe shtatzënë, materniteti lokal ishte tashmë i dëmtuar nga sulmet.

Pasi humbi ndjenjat dhe u ndie keq pas një bombardimi, ajo u detyrua të udhëtonte drejt një spitali në qytetin fqinj Sloviansk.

“Sa herë dëgjoj shpërthime, lutem që të mos e godasin këtë maternitet”, thotë ajo. Sipas saj, gjatë gjithë shtatzënisë nuk pati as edhe një natë të vetme pa dëgjuar shpërthime ose të shtëna armësh.

Në muajin maj, ajo solli në jetë një vajzë të shëndetshme. Pak më shumë se një muaj më vonë, materniteti i Slovianskut - i fundit që vazhdonte të funksiononte në pjesën e rajonit të Donbasit nën kontrollin e Ukrainës – u detyrua të mbyllej.

Edhe Olena Mohiliuk, 25 vjeçe, përjetoi dy aborte të njëpasnjëshme. Herën e parë humbi foshnjën në vitin 2022, kur qyteti i saj u pushtua nga forcat ruse. Më pas, pasi u zhvendos në një qytet rreth 30 kilometra larg, pësoi një tjetër abort spontan, pasi zona u bombardua rëndë.

Më vonë ajo mbeti përsëri shtatzënë në Kharkiv. Në muajin janar, mjekët u detyruan t'i kryenin urgjentisht një prerje cezariane, pasi kontraksionet ishin shumë të dobëta. Ajo solli në jetë vajzën e saj, Sofiinë, e cila u diagnostikua me mungesë oksigjeni gjatë lindjes dhe çrregullime fetale të ritmit të zemrës. Megjithatë, foshnja arriti të mbijetojë.

Olena e pa Sofiinë vetëm një ditë pas lindjes, në repartin e kujdesit intensiv. Me maskë në fytyrë, ajo qëndronte pranë vajzës së lidhur me aparatura që e mbanin në jetë, ndërsa lotët i mbushnin sytë.

“Vogëlushja ime, gjithçka do të bëhet mirë për ne”, i pëshpëriti ajo. “Ti je shumë e fortë, bija ime”.