A ka mbaruar kriza energjetike në Evropë?

Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë ka paralajmëruar Evropën që të mos ketë besim të tepruar, duke thënë se një skenar ku Rusia ndërpret furnizimin e saj të mbetur dhe rikthimet e kërkesës kineze mund ta lënë Evropën pa gaz për dimrin e ardhshëm

(AP) – Evropa i është shmangur një apokalipsi energjetik këtë dimër, thonë ekonomistët dhe zyrtarët, falë motit jashtëzakonisht të ngrohtë dhe përpjekjeve për të gjetur burime të tjera të gazit natyror pasi Rusia ndërpreu pjesën më të madhe të furnizimit të saj në kontinent.

Furnizuesit e gazit natyror në ditët e fundit kanë rritur stoqet e tyre në një kohë kur ato zakonisht po tërhiqen - një rritje e papritur që ka lehtësuar frikën e gazit që përdoret për ngrohjen e shtëpive, prodhimin e energjisë elektrike dhe fabrikat e energjisë që mbarojnë deri në fund të dimrit.

Si rezultat, çmimet afatshkurtra të gazit kanë rënë nga nivelet më të larta rekord, duke rënë nga 18 herë më shumë sesa ishin përpara se Rusia të grumbullonte trupa në kufirin e Ukrainës në fillim të vitit 2021, në katër herë më të larta. Kjo është ende jashtëzakonisht e lartë, duke ngrënë të ardhurat e kompanisë dhe fuqinë e shpenzimeve të konsumatorëve përmes faturave të kushtueshme të shërbimeve dhe inflacionit.

Por analistët thonë se rasti më i keq i mungesës dhe racionimit është shmangur.

Kriza me gaz

Edhe Botë 3 muaj më parë Kriza e re energjetike godet rëndë Evropën

Moti i ngrohtë ka lejuar që hapësirat e ruajtjes të Evropës të mbesin plot 83% që nga 1 janari, me nivele madje edhe në rritje në disa ditë. Kjo është e jashtëzakonshme. Rezervat e gazit zakonisht tërhiqen duke filluar nga tetori dhe rimbushen pranverën e ardhshme.

Temperaturat e larta rekord – të cilat kanë dëmtuar bizneset e varura nga sportet e borës – vijnë në krye të një përpjekjeje për të gjetur furnizues të rinj për të zëvendësuar pjesën më të madhe të gazit rus, nga i cili mbështetej Evropa para luftës. Moska ka ndalur pjesën më të madhe të furnizimit të saj në Evropë pasi qeveritë vendosën sanksione dhe mbështetën Ukrainën.

Vendet kanë grumbulluar furnizime të shtrenjta të gazit natyror të lëngshëm - i cili vjen me anije, në vend të tubacionit - nga SHBA-ja dhe Katari. Gjermania dha me qira pesë terminale lundruese importi për LNG për gati 10 miliardë euro, i pari prej të cilëve mbërriti në nëntor.

Industria ka reduktuar përdorimin, ndonjëherë thjesht duke ndaluar prodhimin intensiv të energjisë, si plehrat ose çeliku që nuk ishin më fitimprurës me çmime të larta.

“Ne kemi parandaluar më të keqen me të cilën jemi kërcënuar gjatë verës ... një shkrirje e plotë ekonomike për industrinë gjermane dhe evropiane”, tha ministri gjerman i Energjisë, Robert Habeck, para gazetarëve javën e kaluar.

Simone Tagliapietra, eksperte e politikave energjetike në institutin e mendimit “Bruegel” në Bruksel, e shpreh kështu: “Kriza e energjisë në vetvete nuk ka përfunduar, por kulmi i emergjencës është shmangur”.

Faturat e shërbimeve

Konsumatorët mund të shmangin rritje të mëtejshme ekstreme të çmimeve, por faturat do të qëndrojnë më të larta se zakonisht, sepse çmimet e gazit janë ende shumë më lart sesa ishin në fillim të vitit 2021.

Njëfarë lehtësimi ka ardhur nga mbështetja e Qeverisë. Në Gjermani, ekonomia më e madhe e Evropës, Qeveria miratoi kufijtë e çmimeve të gazit dhe energjisë elektrike duke lejuar bizneset e vogla dhe konsumatorët të blejnë 80% të energjisë së tyre me çmimin e vitit të kaluar.

Ky ka qenë çelësi për bizneset e vogla që përdorin shumë energji, siç është zinxhiri i 25 furrave të bukës së “Cafe Ernst” të Andreas Schmitt në rajonin përreth Frankfurtit.

Kufiri i çmimeve “ka ndihmuar në qetësimin e pritjeve më të këqija” nga kjo verë, tha Schmitt, gjithashtu nënkryetar i repartit të furrtarëve në rajonin Hesse të Gjermanisë jugperëndimore.

Në kulmin e çmimeve të energjisë në gusht, ai u përball me një rritje prej 800 mijë eurosh në kostot e gazit dhe energjisë elektrike për t’i ndezur furrat e tij dhe për të ndezur dyqanet e tij për vitin 2023. Tani ai po shikon një kërcim prej 300 mijë eurosh.

“Kjo nuk është diçka e mirë, por është e mbijetueshme”, ka thënë Schmitt.

Edhe me kufijtë e energjisë, 8.8 milionë familje në Gjermani po përballen me një rritje mesatare të çmimit prej 38%, ose 586 euro për një familje me katër anëtarë, këtë vit, sipas faqes së internetit të krahasimit të çmimeve Check24.

Pa lehtësimin e çmimit do të ishte një rritje prej 58%, ose 911 euro më shumë nga xhepi.

Një mbështetje e tillë rrit deficitet buxhetore dhe jo të 27 vendet e Bashkimit Evropian janë aq të forta financiarisht sa Gjermania, e cila mund ta përballojë një paketë shpëtimi prej 200 miliardë eurosh.

Edhe Botë 10 muaj më parë Komisioni Evropian me paketë të re sanksionesh kundër Rusisë, përshpejtohet ndalimi i gazit rus

“Shqetësimi im është se nuk është e qëndrueshme”, ka thënë Agata Loskot-Strachota, bashkëpunëtore e lartë në Qendrën për Studime Lindore në Varshavë. “Dhe gjëja tjetër janë dallimet mes shteteve anëtare për sa i përket nivelit të financimit shtetëror që mund të jepet në afate më të gjata. Dhe këto dallime mund të nxisin dallimet politike në Evropë”.

Lufta energjetike e Putinit

Suksesi i Evropës në mbushjen e magazinave do të thotë se Putini ka humbur shumë nga ndikimi i tij i energjisë mbi Evropën, thonë analistët dhe politikanët.

Çuditërisht, një pjesë e gazit rus ende rrjedh në Evropë përmes tubacioneve që kalojnë Ukrainën në Sllovaki dhe nën Detin e Zi në Turqi dhe në Bullgari.

“Mendoj se ky furnizim është shenjë dobësie”, ka thënë Tagliapietra. Me çmimet globale të naftës të ulëta dhe Rusia që është një eksportues i madh, “ata kanë nevojë për para”.

Çmimet e naftës kanë qenë të dobëta për shkak të frikës së ngadalësimit në ekonomitë kryesore si SHBA-ja dhe Evropa, pasi inflacioni dhe normat më të larta të interesit po e pengojnë rritjen.

Një ndalim evropian i shumicës së naftës ruse duke filluar nga 5 dhjetori nuk krijoi një rritje të papritur të çmimeve globale të naftës dhe as një kufi çmimi nga Grupi i shtatë demokracive kryesore të naftës së papërpunuar ruse në vendet e tjera. Kufiri i çmimit prej 60 dollarësh për fuçi zbatohet duke i ndaluar siguruesit – kryesisht me bazë në Evropë ose në Mbretërinë e Bashkuar – ta trajtojnë naftën ruse të shitur mbi kufirin.

Presidenti, Vladimir Putin, ka thënë se Rusia do ta ndërpresë naftën për vendet që i binden kufirit. Por për shkak se ishte vendosur mbi çmimin aktual të naftës ruse, nuk ka çuar në uljen e prodhimit të Moskës. Pjesa më e madhe e naftës ruse e shmangur nga blerësit perëndimorë është dërguar në Indi dhe Kinë me zbritje të madhe.

Gjersa çmimet e naftës kanë rënë nga nivelet më të larta prej 120 dollarësh për fuçi këtë verë, gjërat mund të ndryshojnë. Produktet e naftës, si nafta, mund të bëhen më të shtrenjta në Evropë pasi ndalimi i këtyre furnizimeve nga Rusia të hyjë në fuqi më 5 shkurt.

Çka mund të shkojë më keq?

Evropa është e ndjeshme ndaj ngjarjeve të papritura, të tilla si një aksident ose problem teknik në një tubacion kryesor ose terminal eksporti LNG, moti ekstrem ose nivele të ulëta të erës ose energjisë hidroelektrike.

Analistët e energjisë po vëzhgojnë kërkesën për energji nga Kina, ku përdorimi i karburantit ra ndjeshëm gjatë politikës së saj “zero COVID” që kufizoi ashpër lëvizjen për të parandaluar përhapjen e virusit. Meqenëse Kina ka liruar kufizimet, kërkesa për ngarkesa anijesh me gaz të lëngshëm mund të rritet më vonë këtë vit sapo të ulet vala e COVID-19.

Në atë rast, Evropa do të përballej me kosto më të larta për të blerë gaz dhe humbësit do të ishin vendet më të varfra në Azi dhe Afrikë që nuk kanë para për të konkurruar.

Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë ka paralajmëruar Evropën që të mos ketë besim të tepruar, duke thënë se një skenar ku Rusia ndërpret furnizimin e saj të mbetur dhe rikthimet e kërkesës kineze mund ta lënë Evropën pa gaz për dimrin e ardhshëm. IEA bëri thirrje për një shtytje të fortë ndaj energjisë së rinovueshme dhe masave të efikasitetit, siç janë pompat e nxehtësisë që kursejnë energji për të zëvendësuar furrat, duke i quajtur hapa të tillë “jetikë për të shmangur rrezikun e mungesave dhe rritjeve të mëtejshme të çmimeve vitin e ardhshëm”.

Teksa përgjigjja e Putinit ndaj kufirit të çmimit të naftës ishte e heshtur, ai mund të ketë ende karta energjie për të luajtur duke qenë se Rusia është furnizuese kryesore e naftës dhe ende po dërgon pak gaz në Evropë, ka theksuar Loskot-Strachota nga Qendra për Studime Lindore.

Edhe Arbëri 1 j. më parë Shoqata e Prodhuesve kërkon që gazi amerikan të jetë alternativë e furnizimit me energji

“Në përgjithësi, përgjigjja ka qenë mjaft e dobët, por a do të jetë kështu?”, u shpreh ajo. “Kriza energjetike nuk është zhdukur. Ne nuk po përjetojmë skenarin më të keq, por faktorët e pasigurisë nuk janë zhdukur”.

Përktheu: Blerta Haxhiu