Pakthyeshmëria e globalizimit

Bota aktualisht është në rrezik të ndarjes në dy blloqe të veçanta: njëri i udhëhequr nga SHBA-ja dhe BE-ja, dhe tjetri i dominuar nga Kina dhe Rusia. Njësia e Inteligjencës Ekonomike parashikon se këto blloqe

Pak më shumë se tri dekada më parë Lufta e Ftohtë përfundoi dhe vendet e ish-bllokut sovjetik filluan tranzicionin e tyre drejt ekonomive të tregut, gjë që u mundësoi atyre të angazhoheshin me pjesën tjetër të ekonomisë globale. Ndarja e botës në tri segmente - ekonomitë e përparuara kapitaliste, ekonomitë socialiste të planifikuara në mënyrë qendrore dhe "Bota e Tretë" - dukej gjithnjë e më e vjetruar. Nuk ishte, siç tha Francis Fukuyama, "fundi i historisë", por ishte një përparim ekonomik dhe politik dhe fillimi i epokës bashkëkohore të globalizimit. A po përfundon ajo epokë tani, siç pretendojnë shumë?

Fytyra e globalizimit ka ndryshuar ndjeshëm që nga ato vite të hershme. Ndërsa globalizimi ekonomik dhe politik fillimisht shkuan krah për krah, globalizimi ekonomik shpejt u largua përpara. Tani kemi një ekonomi të globalizuar, por pa një sistem efektiv të qeverisjes globale. Bashkimi Evropian tregon se si duket një ekonomi e integruar me mekanizma të avancuar të koordinimit të politikave. Por, institucionet që supozohej ta bënin këtë në shkallë globale – si Fondi Monetar Ndërkombëtar, Banka Botërore, Organizata Botërore e Tregtisë, Organizata Ndërkombëtare e Punës dhe Organizata Botërore e Shëndetësisë – u mungojnë instrumentet adekuate për koordinimin e politikave ekonomike.

Si rezultat, divergjenca midis globalizimit politik dhe atij ekonomik jo vetëm që po rritet; kohët e fundit ka filluar të duket si një përplasje. Një reagim politik kundër "globalizimit" në shumë vende duket se do të zbulojë tri dekada të integrimit ekonomik.

Por, pamja mund të mashtrojë.

Është e vërtetë se globalizimi politik është në tërheqje, i nxitur nga pandemia COVID-19, lufta e re e ftohtë midis Shteteve të Bashkuara dhe Kinës dhe lufta e nxehtë në Ukrainë, e cila nxiti vendosjen e sanksioneve të ashpra ndaj Rusisë. Është gjithashtu e vërtetë se këto goditje kanë shkaktuar përçarje të rënda ekonomike; ato kanë penguar prodhimin dhe shpërndarjen e mallrave dhe shërbimeve, kanë penguar transferimin e teknologjisë, kanë testuar marrëveshjet financiare ndërkombëtare dhe kanë dëmtuar bashkëpunimin shumëpalësh.

Edhe Opinion 3 muaj më parë Koha për unitet

Për më tepër, opinioni publik është kthyer gjithnjë e më shumë kundër globalizimit, të cilin shumë e fajësojnë gabimisht për tendencat si përshpejtimi i inflacionit dhe thellimi i pabarazisë së të ardhurave. Kjo shpesh ka bërë që politikëbërësit t'i shmangen pragmatizmit në favor të populizmit dhe proteksionizmit - armiqtë e hapjes ekonomike globale.

Por politikanët, komentatorët e medias dhe ekonomistët kanë qenë shumë të nxituar në parashikimin e rënies së globalizimit. Në fakt, globalizimi ekonomik ka humbur vetëm përkohësisht vrullin e tij. Pavarësisht nga të metat e tij, globalizimi mbështet rritjen ekonomike, jo më pak duke mundësuar tregtinë ndërkufitare, e cila u mundëson prodhuesve të përfitojnë nga ekonomitë e shkallës. Goditjet e fundit kanë tendosur, jo dënuar, zinxhirët e furnizimit global.

Po kështu, flukset ndërkufitare të kapitalit, duke përfshirë portofolin dhe investimet direkte, mbështesin efiçiencën duke mundësuar që burimet të arrijnë aty ku ato mund të përdoren me më shumë fitim. Megjithëse pandemia dhe lufta në Ukrainë po ndikojnë në këto flukse, bota është mjaft e madhe për të thithur kursime likuide. Një suficit kapitali diku, së shpejti do të përdoret diku tjetër.

Për më tepër, pavarësisht ndryshimit të dukshëm në ndjenjën publike kundër globalizimit, lidhjet që e mbështesin atë – si turizmi dhe sporti – janë të gjalla dhe të mira. Ndërsa këto sfera janë nën stres, dëshira e qëndrueshme e njerëzve për të udhëtuar dhe për t'u lidhur do të vazhdojë të lehtësojë kërkesën dhe rritjen.

Në fund të fundit globalizimi ekonomik është i pakthyeshëm. Pas kësaj periudhe turbulence – dhe rregullimeve të vështira sociale, kulturore, demografike dhe teknologjike që ajo sjell – do të fitojë një hapje më e madhe. Ky proces do të pengohet, megjithatë, për sa kohë që globalizimi politik nuk arrin të vazhdojë.

Bota aktualisht është në rrezik të ndarjes në dy blloqe të veçanta: njëri i udhëhequr nga SHBA-ja dhe BE-ja, dhe tjetri i dominuar nga Kina dhe Rusia. Njësia e Inteligjencës Ekonomike parashikon se këto blloqe "do të çimentojnë veten në peizazhin gjeopolitik dhe do të përdorin leva ekonomike dhe ushtarake për të gjykuar vendet që nuk janë në linjë me asnjërën palë".

Edhe Opinion 4 muaj më parë Kosova në udhëkryq strategjik

Por, edhe nëse një ndarje e tillë ndodh, konfrontimi nuk është i pashmangshëm. Të dy grupimet mund të konkurrojnë dhe të bashkëpunojnë në mënyrë paqësore, pa u shtrirë pas “mjeteve ushtarake” (të cilat, në çdo rast, mund të bëhen të padobishme nëse përdoren mirë mjetet ekonomike). Çelësi është një formë më efektive e globalizimit politik.

BE-ja do të jetë kritike këtu; ajo nuk duhet të mbajë anë në rivalitetin kino-amerikan dhe mund të luajë kështu një rol qendror në të dy blloqet. Kina, nga ana e saj, duhet të shfrytëzojë mundësinë për të forcuar pozitën e saj ndërkombëtare.

Sa i përket Rusisë, ajo do ta shohë shtatin e saj të zvogëluar ndjeshëm, për shkak të agresionit të saj të neveritshëm kundër Ukrainës. Megjithatë, vendi nuk duhet të përjashtohet nga shkëmbimet ekonomike globale; Rusia është thjesht shumë e madhe për t'u injoruar, e lëre më "të anulohet". Ndërkohë, vendet afrikane, si dhe India, do të luajnë një rol gjithnjë e më të rëndësishëm në lojën gjeopolitike globale.

Kjo tregon për një tipar të pashmangshëm të globalizimit të ardhshëm politik: multipolaritetin. Nëse samitet e ardhshme – nga samiti i G20 në Bali, Indonezi, deri te Konferenca e Kombeve të Bashkuara për Ndryshimet Klimatike në Sharm El-Sheikh, Egjipt – do të jenë të suksesshme, pjesëmarrësit duhet të pranojnë se ditët kur një ose dy fuqi mund të imponojnë vullnetin e tyre në pjesën tjetër, ka mbaruar.

Iniciativat rajonale – të tilla si Partneriteti Ekonomik Gjithëpërfshirës Rajonal dhe Korniza Ekonomike Indo-Paqësore për Prosperitet – mund të ofrojnë gjithashtu skela politike për globalizimin ekonomik. Biznesi – një aleat i natyrshëm i globalizimit ekonomik, dhe si rrjedhim, një armik i deglobalizimit politik – duhet të punojë më shumë për të mbështetur këto procese.

Edhe Opinion 6 muaj më parë Venezuela dhe e ardhmja e Perëndimit

Politika dritëshkurtër mund të lejohet të kapërcejë pragmatizmin ekonomik vetëm për aq kohë. Sfidat kaskadë me të cilat përballet njerëzimi mund të menaxhohen, por vetëm me një udhëheqje të shkolluar politike të aftë për të ofruar llojin e vizionit strategjik të nevojshëm për të mbështetur globalizimin ekonomik dhe për të arritur ekuilibrin social dhe ekologjik.

(Grzegorz W. Kołodko, ish-zëvendëskryeministër dhe ministër i Financave i Polonisë, është profesor i ekonomisë në Universitetin Kozminski dhe autor i Ekonomisë Politike të Pragmatizmit të Ri: Implikimet e Globalizimit të Parikthyeshëm (Springer, 2022). Vështrimi është shkruar për rrjetin botëror të gazetarisë, “Project Syndicate”, pjesë e të cilit është edhe “Koha Ditore”)