-
Nga:
Rainer Rudolph
- 11 nëntor 2026 08:55
- Shpërndaje në:
Transition to clean energy does not come without challenges. It requires determination, political leadership, technological know-how and financial resources. The cost of inaction by far exceeds the cost of action
The German-Kosovar Economic Forum at the end of last month was a tremendous success. It brought together over 600 participants from Kosovo and Germany. Many of them represented companies eager to start doing business in Kosovo or to step up their engagement. Kosovo is positioned well to further deepen its economic ties with Germany. The country’s skilled and energetic people, its favorable tax system for companies, its proximity to EU markets, the Euro and close personal ties make Kosovo stand out as a partner for investment and trade. I was amazed by the positive spirit I sensed during the Forum.
Yet, it struck me that one major concern appeared time and again throughout the presentations, panel discussions and frequent chats over coffees: The security and affordability of energy supply in Kosovo.
But Kosovo’s energy supply is not only top of mind of the economic community. It is the bedrock of national resilience, public health and European integration. Kosovo stands currently at a crossroads from which it can choose among various pathways to its energy future.
Few decisions will shape the daily lives of its citizens and the strength of its economy as profoundly as how the country generates, secures and consumes energy. Kosovo’s citizens and companies have been relying on lignite for electricity generation for decades. Today, Kosovo’s coal still accounts for around 90 % of electricity production, generated by two ageing thermal power plants. In other words: The country’s economic engine is still running on a heartbeat designed in the 1960s and 1980s. Together with volatile global energy prices and environmental degradation, this poses substantial risks to economic growth, national security and public health.
There is broad consensus that Kosovo’s electricity supply needs to be expanded, modernized, diversified and cleaned. At the same time, it needs to remain affordable and become more stable and regionally integrated. Kosovo has set itself ambitious targets: it’s the national energy strategy aims to increase the share of clean electricity to 35 % – up from 6 % in 2021 – and by 2050, the economy shall be fully decarbonized.
Let me share four reasons why I believe this effort is worthwhile, why the path towards clean and sustainable energy is the right one for Kosovo and how Germany can cooperate in this transition.
Clean Energy is affordable
Modern renewables – solar, wind, geothermal – now cost less over their investment lifespan than new coal or gas plants. This is true even in Kosovo, where lignite is abundant and this is one reason why plans to build a new coal-based power plant (“Kosova C”) were never realized.
Whereas new coal or gas investments are often financed by the state, modern renewables can create attractive business cases for private investors, if the right conditions in place.
I see this as a tremendous economic opportunity, including for Kosovo’s small and medium businesses. The country’s first competitive solar and wind energy auctions have been recent milestones. They showed that international and local investors are ready to deploy capital when rules are clear, transparent and enforced. Such investments keep electricity affordable and create jobs.
Also, a lot of energy is still lost by poorly insulated buildings in Kosovo. Therefore, investments in energy efficiency usually pay off rapidly - for households and businesses alike.
It does not need the current global oil price crisis to understand that the trend is crystal clear: Further advances in solar, wind, geothermal and battery technology will make renewable energy sources increasingly affordable. Renewables, in combination with improved energy efficiency, will thus provide a route to affordable energy for Kosovo’s companies and citizens in the future.
Clean Energy is resilient and secure
Real energy security means uninterrupted, affordable power for every household and business. Even before Russia’s war of aggression against Ukraine, we knew that energy grids, pipelines and critical water systems could become targets for hybrid attacks. Protecting critical infrastructure is today a matter of national security.
Power generation that is decentralized, diversified and regionally connected is also more resilient. Replacing vulnerable, centralized power plants with solar and wind farms, geothermal energy, battery energy storage systems, (pumped-storage) hydropower, and modernized and expanded transmission lines will make Kosovo’s energy system more resilient and harder to disrupt. During the transition to a decarbonized energy system, base load capacities from non-renewables can be gradually reduced.
Clean Energy improves Public Health
For decades, air pollution from coal and inefficient heating has taken a heavy toll on the health of Kosovo’s citizens. It has caused high rates of respiratory and heart diseases, especially among children and the elderly. Hundreds of people die every year due to air pollution caused by Kosovo’s coal power plants. Just think about the heavy winter smog in Pristina and what these emissions mean for children suffering from asthma. Moving away from fossil fuels saves lives. And it pays off by lowering the costs for healthcare, lost workdays and – quite simply - a better and healthier life for Kosovo’s people.
Clean Energy paves the way for European Integration
Kosovo’s path towards EU membership requires it to adopt the Union’s legislation for its energy sector, too. The country has signed the Energy Community Treaty, committing to align its climate policy with the EU’s, including the goal of carbon neutrality by 2050. Kosovo has already adopted Paris-Agreement-style climate targets and signed up to the Green Agenda for the Western Balkans.
This year, the EU’s Carbon Border Adjustments Mechanism (CBAM), which is the Union’s instrument to combine climate and trade policy goals, came into effect for Kosovo. Kosovo now already pays a surcharge for the export of fossil energy and energy-intensive products to the EU. And if, for example, Albania will join the EU before Kosovo, trading Kosovo’s electricity with Albania will become much more expensive for Kosovo due to the high carbon footprint of Kosovo’s current electricity production. Therefore, the faster Kosovo decarbonises, the lower the costs will be for Kosovo’s companies and taxpayers and the easier Kosovo’s access to European investments in the energy sector will become.
If Kosovo links its relatively small power grid to the wider regional and European network, it will have more trading options and a steadier supply of electricity. Somewhere in Europe, the wind is always blowing and the sun is shining. An inter-connected grid will bring the energy from these sources to Kosovo at an affordable price.
Kosovo and Germany: A Strong Partnership for Clean Energy
Transition to clean energy does not come without challenges. It requires determination, political leadership, technological know-how and financial resources. The cost of inaction by far exceeds the cost of action.
Kosovo possesses abundant clean energy resources: wind, sun, water and heat from the earth. The country has the entrepreneurial spirit to drive the green transition. It has ambitious policies in place. All this positions Kosovo well to accelerate its journey towards secure, affordable and clean energy.
Germany will continue to support Kosovo in this endeavor — as a partner for sustainable development, as an investor and as a European neighbor.
For over two decades, Germany has supported the development and the European integration of Kosovo’s energy sector. At present, Germany’s Federal Government is funding nine bilateral cooperation projects in support of Kosovo’s energy transition in areas such as climate and energy policy, grid modernization, photovoltaic energy, solar-thermal district heating, and energy efficiency. Germany is providing over €250 million through KfW and GIZ for these ongoing projects with our Kosovar partners.
These projects form the building blocks of our Climate Partnership with Kosovo and the Western Balkans, launched in 2023. This partnership combines political dialogue, support for effective policies and building of strong institutions with sustainable investments that make a real difference – as for example the 100MW solar park to be built on the ash dumps of Kosova A or solarthermal district heating for Pristina’s citizens.
Accelerating the green transition is an opportunity Kosovo cannot afford to miss. It is an investment in its people, its businesses and its future.
(The author is the Ambassador of the Federal Republic of Germany to Kosovo)
E ardhmja energjetike e Kosovës: Sovrane, e pastër, e sigurt dhe e përballueshme
Forumi Ekonomik Gjermano-Kosovar, i mbajtur në fund të muajit të shkuar, ishte një sukses i jashtëzakonshëm. Ai mblodhi mbi 600 pjesëmarrës nga Kosova dhe Gjermania. Shumë prej tyre përfaqësonin kompani të interesuara të fillonin aktivitetin e tyre në Kosovë ose të zgjeronin angazhimin ekzistues. Kosova është e pozicionuar mirë për t’i thelluar më tej lidhjet e saj ekonomike me Gjermaninë. Fuqia punëtore e kualifikuar dhe dinamike, sistemi i favorshëm tatimor për bizneset, afërsia me tregjet e BE-së, përdorimi i euros dhe lidhjet e forta njerëzore e bëjnë Kosovën një partner tërheqës për investime dhe tregti. Më la mbresa veçanërisht fryma pozitive që ndjeva gjatë forumit.
Megjithatë, një çështje u rikthye vazhdimisht në prezantime, diskutime panelesh dhe biseda të shumta gjatë pushimeve të kafesë: siguria dhe përballueshmëria e furnizimit me energji në Kosovë.
Furnizimi me energji nuk është vetëm një shqetësim i komunitetit ekonomik. Ai përbën themelin e qëndrueshmërisë kombëtare, të shëndetit publik dhe të integrimit evropian të vendit. Kosova sot ndodhet në një pikë kthese, nga e cili mund të zgjedhë në mes të rrugëve të ndryshme për të ardhmen e saj energjetike.
Pak vendime do të ndikojnë aq thellësisht në jetën e përditshme të qytetarëve dhe në fuqinë e ekonomisë sa mënyra se si vendi prodhon, siguron dhe konsumon energjinë. Për dekada me radhë, qytetarët dhe bizneset e Kosovës janë mbështetur te linjiti për prodhimin e energjisë elektrike. Edhe sot, rreth 90% e energjisë elektrike në vend prodhohet nga qymyri, kryesisht në dy termocentrale të vjetruara. Me fjalë të tjera: motori ekonomik i Kosovës vazhdon të funksionojë me një infrastrukturë energjetike të projektuar në vitet 1960 dhe 1980. Në kombinim me luhatjet e çmimeve në tregjet globale të energjisë dhe degradimin e mjedisit, kjo paraqet rreziqe të konsiderueshme për zhvillimin ekonomik, sigurinë kombëtare dhe shëndetin publik.
Ekziston një konsensus i gjerë se furnizimi i Kosovës me energji elektrike duhet të zgjerohet, modernizohet, diversifikohet dhe të bëhet më i pastër. Në të njëjtën kohë, ai duhet të mbetet i përballueshëm, të bëhet më i qëndrueshëm dhe më i integruar në nivel rajonal. Kosova i ka vendosur vetes objektiva ambicioze: Strategjia Kombëtare e Energjisë synon të rrisë pjesëmarrjen e energjisë së pastër në 35%, nga vetëm 6% që ishte në vitin 2021, ndërsa deri në vitin 2050 ekonomia synon të jetë plotësisht e dekarbonizuar.
Më lejoni të ndaj katër arsye pse besoj se kjo përpjekje ia vlen, pse rruga drejt energjisë së pastër dhe të qëndrueshme është zgjedhja e duhur për Kosovën dhe si Gjermania mund të bashkëpunojë në këtë proces tranzicioni.
Energjia e pastër është e përballueshme
Burimet moderne të energjisë së ripërtëritshme, si energjia diellore, ajo e erës dhe energjia gjeotermale, sot kushtojnë më pak gjatë ciklit të tyre jetësor sesa ndërtimi dhe operimi i kapaciteteve të reja me qymyr apo gaz. Kjo vlen edhe për Kosovën, ku rezervat e linjitit janë të mëdha dhe është një nga arsyet pse planet për ndërtimin e termocentralit të ri me bazë qymyri (“Kosova C”) nuk u realizuan kurrë.
Ndërsa investimet në kapacitete të reja me qymyr ose gaz financohen shpesh nga shteti, energjia e ripërtëritshme krijon mundësi atraktive investimi për sektorin privat, nëse ekziston korniza e duhur rregullative.
Këtë e shoh si një mundësi të jashtëzakonshme ekonomike, veçanërisht për ndërmarrjet e vogla dhe të mesme në Kosovë. Ankandet e para konkurruese për energjinë diellore dhe të erës përbëjnë gurë miliarë të rëndësishëm. Ato dëshmuan se investitorët vendas dhe ndërkombëtarë janë të gatshëm të investojnë kapital kur rregullat janë të qarta, transparente dhe zbatohen në mënyrë konsekuente. Investime të tilla mbajnë energjinë elektrike të përballueshme dhe krijojnë vende pune.
Një sasi e konsiderueshme energjie vazhdon të humbet për shkak të izolimit të dobët të ndërtesave në Kosovë. Prandaj, investimet në efiçiencën e energjisë zakonisht shpërblehen shpejt, si për ekonomitë familjare, ashtu edhe për bizneset.
Nuk është e nevojshme kriza aktuale globale e çmimeve të naftës për të kuptuar se tendenca është e qartë kristal: përparimet e mëtejshme në teknologjitë diellore, të erës, gjeotermale dhe të baterive do t’i bëjnë burimet e ripërtëritshme gjithnjë e më të përballueshme. Energjia e ripërtëritshme, në kombinim me përmirësimin e efiçiencës energjetike, do t’u ofrojnë kompanive dhe qytetarëve të Kosovës një rrugë drejt energjisë më të përballueshme.
Energjia e pastër është e qëndrueshme dhe e sigurt
Siguria e vërtetë energjetike nënkupton furnizim të pandërprerë dhe të përballueshëm me energji elektrike për çdo familje dhe biznes. Edhe para agresionit ushtarak të Rusisë kundër Ukrainës, ishte e qartë se rrjetet energjetike, tubacionet dhe sistemet kritike të ujit mund të shndërroheshin në objektiva të sulmeve hibride. Mbrojtja e infrastrukturës kritike është sot një çështje e sigurisë kombëtare.
Një sistem energjetik i decentralizuar, i diversifikuar dhe i ndërlidhur në rajon është gjithashtu më i qëndrueshëm. Zëvendësimi i termocentraleve të centralizuara dhe të cenueshme me parqe të energjisë diellore dhe të erës, energji gjeotermale, sisteme të ruajtjes së energjisë në bateri, hidrocentrale (me akumulim pompues) dhe me linja transmetimi të modernizuara e të zgjeruara do ta bëjë sistemin energjetik të Kosovës më të qëndrueshëm dhe më pak të cenueshëm nga ndërprerjet. Gjatë tranzicionit drejt një sistemi energjetik të dekarbonizuar, kapacitetet bazë nga burimet jo të ripërtëritshme mund të reduktohen gradualisht.
Energjia e pastër përmirëson shëndetin publik
Për dekada të tëra, ndotja e ajrit nga qymyri dhe sistemet joefikase të ngrohjes kanë shkaktuar pasoja të rënda për shëndetin e qytetarëve të Kosovës. Ajo ka shkaktuar nivele të larta të sëmundjeve të frymëmarrjes dhe të zemrës, veçanërisht te fëmijët dhe të moshuarit. Çdo vit, qindra njerëz humbin jetën si pasojë e ndotjes së ajrit të shkaktuar nga termocentralet me qymyr në Kosovë. Mjafton të mendojmë për smogun e rëndë dimëror në Prishtinë dhe për pasojat që këto emetime kanë për fëmijët që vuajnë nga astma. Largimi gradual nga lëndët djegëse fosile shpëton jetë. Njëkohësisht, ai ul kostot e kujdesit shëndetësor, e ditëve të humbura të punës dhe, në fund të fundit, kontribuon në një jetë më cilësore dhe më të shëndetshme për njerëzit e Kosovës.
Energjia e pastër hap rrugën drejt integrimit evropian
Rruga e Kosovës drejt anëtarësimit në Bashkimin Evropian kërkon harmonizimin e legjislacionit të sektorit energjetik me acquis-in e BE-së. Kosova është palë nënshkruese e Traktatit të Komunitetit të Energjisë dhe është zotuar të përafrojë politikat klimatike me ato të Bashkimit Evropian, përfshirë objektivin e neutralitetit klimatik deri në vitin 2050. Kosova tashmë ka miratuar objektiva klimatike të ngjashme me Marrëveshjen e Parisit dhe është pjesë e Agjendës së Gjelbër për Ballkanin Perëndimor.
Këtë vit hyri në fuqi për Kosovën Mekanizmi i Rregullimit të Kufirit të Karbonit (CBAM), instrumenti i Bashkimit Evropian që lidh objektivat klimatike me politikën tregtare. Kosova tashmë paguan kosto shtesë për eksportin e energjisë fosile dhe të produkteve me intensitet të lartë energjetik drejt tregut të BE-së. Për më tepër, nëse, për shembull, Shqipëria do t’i bashkohej Bashkimit Evropian para Kosovës, tregtimi i energjisë elektrike me Shqipërinë do të bëhej dukshëm më i kushtueshëm për Kosovën për shkak të gjurmës së lartë të karbonit të prodhimit aktual të energjisë në vend. Prandaj, sa më shpejt të realizohet dekarbonizimi në Kosovë, aq më të ulëta do të jenë kostot për bizneset dhe taksapaguesit, si dhe aq më i lehtë do të bëhet qasja për Kosovën në investimet evropiane në sektorin energjetik.
Nëse Kosova e lidh rrjetin e saj relativisht të vogël elektrik me rrjetin më të gjerë rajonal dhe evropian, ajo do të ketë më shumë mundësi tregtare dhe një furnizim më të qëndrueshëm me energji elektrike. Diku në Evropë era fryn gjithmonë dhe dielli shkëlqen. Një rrjet i ndërlidhur do ta sjellë energjinë nga këto burime në Kosovë me një kosto të përballueshme.
Kosova dhe Gjermania: Një partneritet i fortë për energjinë e pastër
Tranzicioni drejt energjisë së pastër ka edhe sfida. Ai kërkon vendosmëri, lidership politik, ekspertizë teknologjike dhe burime financiare. Megjithatë, kostoja e mosveprimit është shumë më e lartë sesa kostoja e veprimit.
Kosova disponon burime të konsiderueshme të energjisë së pastër: erë, diell, ujë dhe ngrohje gjeotermale. Vendi ka gjithashtu frymën sipërmarrëse të nevojshme për të çuar përpara tranzicionin e gjelbër dhe ka vendosur objektiva ambicioze politike. Të gjitha këto e pozicionojnë Kosovën mirë për të përshpejtuar rrugëtimin e saj drejt një sistemi energjetik të sigurt, të përballueshëm dhe të pastër.
Gjermania do të vazhdojë ta mbështesë Kosovën në këtë përpjekje, si partnere për zhvillim të qëndrueshëm, si investitore dhe si fqinj evropian.
Për më shumë se dy dekada, Gjermania ka mbështetur zhvillimin dhe integrimin evropian të sektorit energjetik të Kosovës. Aktualisht, Qeveria Federale Gjermane financon nëntë projekte dypalëshe bashkëpunimi në mbështetje të tranzicionit energjetik të Kosovës, në fusha si politika klimatike dhe energjetike, modernizimi i rrjetit energjetik, energjia fotovoltaike, ngrohja qendrore diellore-termike dhe efiçienca e energjisë. Përmes KfW-së dhe GIZ-it, Gjermania po siguron mbi 250 milionë euro për realizimin e këtyre projekteve së bashku me partnerët kosovarë.
Këto projekte përbëjnë shtyllat themelore të Partneritetit Klimatik me Kosovën dhe Ballkanin Perëndimor, të nisur në vitin 2023. Ky partneritet kombinon dialogun politik, mbështetjen për politika efektive dhe forcimin e institucioneve me investime të qëndrueshme që sjellin rezultate konkrete, siç janë parku solar prej 100 MW që do të ndërtohet mbi deponitë e hirit të Termocentralit Kosova A apo sistemi i ngrohjes qendrore diellore-termike për qytetarët e Prishtinës.
Përshpejtimi i tranzicionit të gjelbër është një mundësi që Kosova nuk guxon ta humbasë. Ai përbën një investim në njerëzit e saj, në bizneset e saj dhe në të ardhmen e saj.
(Autori është ambasador i Republikës Federale të Gjermanisë në Kosovë)