PISA ги открива неуспесите во образованието

Косово, исто така, заостанува во резултатите од тестот PISA 2025. 15-годишните ученици продолжуваат да имаат резултати значително под просекот на земјите вклучени во овој меѓународен тест по математика, читање и наука. Всушност, по математика и читање има пад во споредба со 2022 година. Извештајот, исто така, го истакнува недостатокот на ученици со високи резултати и други проблеми поврзани со процесот на учење и училишната средина.

Косово бележи назадување во резултатите од тестот PISA 2025 по математика, додека успехот на 15-годишните ученици остана речиси на исто ниво како и во 2022 година по наука и читање.

Од 6632 15-годишни ученици кои биле тестирани по читање, математика и природни науки, според извештајот, речиси ниту еден ученик не покажал високо ниво на успех.

Косово во PISA 2025 е рангирано на 8-мо место од дното, со 357 поени во науката, исто како и во 2022 година. Во читањето, 340 поени, два помалку отколку во 2022 година. И по математика, 351 поен, четири помалку отколку во 2022 година.

Во овие области на тестирање, Косово постигнува над 120 поени пониски од просекот на Организацијата за економска соработка и развој, кој е 482.

PISA 2025, исто така, вклучи нова проценка на решавање проблеми преку компјутер, каде што Косово доби 359 поени, а просекот беше 500.

„Речиси ниеден ученик во Косово не постигнал високо ниво на успех по математика, што значи дека постигнал ниво 5 или 6 на тестот по математика PISA (просек на OECD: 8%)“, се вели во извештајот на Организацијата за економска соработка и развој - Извештај PISA 2025.

PISA 2025, исто така, ги тестираше ставовите на учениците кон училиштето и учењето во Косово. 21% од нив целосно се согласуваат дека училиштето било губење време.

Во извештајот се осврнува и на малтретирањето и сајбер малтретирањето, при што 24% од учениците во Косово пријавиле дека биле жртви на барем една форма на малтретирање неколку пати месечно.

Во извештајот се зборува и за некои од проблемите со кои се соочуваат образовните институции во Косово.

„Податоците од PISA 2025 покажуваат дека перцепираниот недостаток на материјални ресурси останува загрижувачки во повеќето земји и економии. Околу 60% од учениците во Косово посетувале училишта чии директори изјавиле дека недостатокот на образовни материјали - како што се учебници, опрема за информатичка технологија, библиотечни или лабораториски материјали - го попречува процесот на учење, барем до одреден степен. Во меѓувреме, 33% од учениците биле во училишта каде што недостатокот на физичка инфраструктура - како што се згради, училишни простори, системи за греење/ладење, осветлување и акустични системи - се сметал за пречка за учење. Во 2022 година, овие проценти биле 70% и 53%, соодветно“, се наведува во извештајот на Организацијата за економска соработка и развој - Извештај PISA 2025.

Извештајот истакнува значителен пад во речиси сите земји учеснички, вклучувајќи го и Косово, каде што во 2025 година, 64% од учениците изјавиле дека нивните родители или старатели ги прашуваат барем еднаш неделно што правеле во училиште. Овој процент во 2022 година изнесувал 74%.

Експертите од областа на образованието побараа итна акција од страна на институциите.

„Навистина мислам дека ова треба да биде последен аларм. Министерството за образование, засегнатите страни во образованието, треба да седнат и сериозно да се справат со оваа ситуација и да се справат со реалните проблеми што ги има образованието. Ова прашање е национална вонредна состојба, бидејќи се движиме кон тотална неписменост“, рече Агон Ахмети, директор на организацијата ЕТЕА.

Друг експерт за образование, Исмет Потера, не очекуваше некои поголеми резултати, но не очекуваше ниту пад во споредба со 2022 година.

„Болно е, покажуваат дека не сме многу сериозни. Не очекував да има никакви резултати, но не мислев дека ќе има пад. Ние сме единствената земја во Европа што не учи од искуствата и не презема ништо. Секогаш сме коментирале за резултатите три дена по резултатите, но тука сè заврши. Бидејќи тестот PISA ни покажува каде сме. Потоа мора да најдеме излез од оваа ситуација“, рече тој.

Повеќе од 750 ученици од 91 земја од целиот свет беа тестирани на PISA 2025. Кина е на првото место со највисок резултат, по што следат Сингапур и Јапонија на третото место.

Опозицијата ја обвинува владата за лоши резултати

По објавувањето на резултатите од тестот PISA 2025, каде што Косово повторно е рангирано меѓу земјите со најнизок успех, Министерството за образование соопшти дека ќе спроведе анализа на резултатите.

Министерството за образование го нарекува извештајот, каде што ниту еден ученик не покажал висок успех, со максимални поени, референца за интервенција.

„Министерството за образование и наука ќе ги анализира сите наоди, резултати и податоци од PISA 2025. Извештајот ќе служи како централна референца за систематски, методолошки и педагошки интервенции и подобрувања, кои ќе бидат одразени во новата Стратегија за образование“, се вели во соопштението на Министерството за образование и наука.

Пратениците од опозициските партии ја обвинија Владата за резултатите од тестот PISA, кои покажаа дека успехот на учениците останал речиси ист како во 2022 година, а по некои предмети дури и полош.

Тие обвинија дека образовниот систем во Косово се урива.

Пратеничката од ПДК, Сала Јашари, рече дека резултатите се алармантни.

„Оваа ситуација треба да нè алармира како општество и да нè поттикне веднаш да дејствуваме. Министерството мора да излезе со конкретни мерки, јасни рокови и одговорности, работејќи со општините, наставниците и родителите за да се донесе вистинско подобрување во секоја училница“, рече таа.

Пратеникот од Демократската лига на Косово, Ермал Садику, рече дека овие резултати покажуваат дека земјата има најсиромашно образование во светот.

Тој ја обвини самата влада дека ги школува своите деца во добро познати училишта во Европа, додека во Косово образовниот систем е во колапс.

„Драги пријатели, ова Министерство управуваше со над 1 милијарда евра во текот на годините. Над 1 милијарда евра. Немојте сега да бидете толку тривијални обвинувајќи го семејството и општеството за неуспехот на образовниот систем. Владата не е само за земање заслуги. Владата, пред сè, е за преземање одговорност. Разрешување. Оставка. Одговорност“, рече Садику.

Тестот PISA 2025 во Косово се одржа од 10 до 30 мај 2025 година, додека официјалните резултати беа објавени на 8 септември 2026 година.

Глобален пад на читањето

Способноста на 15-годишниците да читаат, разбираат и анализираат текст значително се намали во последниве години.

Податоците од тестот PISA 2025 покажуваат дека во земјите од Организацијата за економска соработка и развој, просечниот резултат по читање се намалил за 25 поени од 2018 година.

Само од 2022 до 2025 година, падот е 14 поени.

Од 74-те земји и економии за кои ОЕЦД има споредливи податоци за периодот 2018–2025 година, 56 од нив забележале значителен пад во читањето.

Резултатите покажуваат дека тешкотиите на учениците не се поврзани само со читањето текст, туку и со способноста за негово разбирање и анализа.

Директорот на организацијата ETEA, Агон Ахмети, вели дека читливоста, културата на читање и вештините за читање се глобални проблеми.

„Имаме загрижувачка ситуација ако го земеме Косово, но ако ја споредиме со глобално ниво, читливоста, културата на читање, а потоа и вештините за читање поврзани со она што се разбира при читање се глобални проблеми. На пример, студијата на УНИЦЕФ за 10-годишници спроведена пред 4 или 5 години покажува дека две третини од 10-годишниците во светот не можат да разберат едноставен текст, тие немаат основни вештини за читање“, рече Ахмети.

Но, тој рече дека во Косово ситуацијата е уште позагрижувачка, бидејќи 85 проценти од учениците не можат да разберат едноставен текст, што значи дека осум од десет ученици немаат основни вештини за читање.

И според него, на ова влијаат неколку фактори.

„Првото има врска со начинот на кој наставниците ја толкуваат и промовираат важноста на читањето во училиштата. Второто има врска со моделирањето што родителот го обезбедува за детето, во студија на ETEA, над 45 проценти од учениците рекле дека не се сеќаваат кога последен пат ги виделе своите родители со книга во рацете. Потоа го имаме методот или содржината на текстот, особено литературните текстови што се училишни лектири, кои врз основа на студиите имаат доста проблеми, особено во важноста на јазикот, а потоа и во содржината“, рече тој.

Според резултатите од тестот PISA, 46 проценти од учениците користат вештачка интелигенција за да им помогнат со домашните задачи.

ОЕЦД објави дека се подготвува да го стави читањето во центарот на PISA 2029, каде што големо внимание ќе се посвети на предметот „медиуми и вештачка интелигенција“.

Во Косово, Ахмети рече дека не постои прирачник што покажува кој е правилниот, одговорен и етички начин на користење на вештачката интелигенција.

„За жал, Косово нема и дури не почнало да размислува за изготвување на регулатива, барем објавување на прирачник за тоа кој е правилен, одговорен и етички начин за користење на вештачката интелигенција за да може потоа да се избегне зависноста, трансферот на мислата во технологијата и така натаму, бидејќи ова се предизвици со кои се соочува светот, но кога зборуваме за начинот на нејзино користење, тоа останува загрижувачко, бидејќи учениците го користат на свој начин, сами, како што мислат дека е најдобар начин, а знаеме дека човечката природа е склона да постигне цел на најлесниот можен начин“, рече тој.

PISA 2025 го означува деветтиот циклус на оценување од неговото започнување во 2000 година. Во оваа последна рунда, над 760.000 ученици го завршија оценувањето, што претставува околу 33 милиони 15-годишници во 91 земја.