Edhe nëse bota arrin disi ta kufizojë ngrohjen e ardhshme, në objektivin më të rreptë të temperaturës ndërkombëtare, katër “pika kthese” të klimës që ndryshojnë Tokën, ka ende gjasa të shkaktohen me shumë më tepër kanosje, pasi planeti ngrohet më shumë pas kësaj, thuhet në një studim të ri.
Një ekip ndërkombëtar shkencëtarësh shikuan 16 pika kthese të klimës – kur një efekt anësor i ngrohjes është i pakthyeshëm, vetëpërjetësues dhe i madh – dhe llogariti pragjet e përafërta të temperaturës në të cilat ato shkaktohen. Asnjë prej tyre nuk konsiderohet i mundshëm në temperaturat aktuale, megjithëse disa janë të mundshme. Por me vetëm disa të dhjetat e një shkalle ngrohjeje nga tani, në 1.5 gradë Celsius (2.7 gradë Fahrenheit), ngrohje që nga koha para-industriale, katër kalojnë në intervalin e mundshëm, sipas një studimi në revistën Science, të së enjtes.
Studimi tha se kolapsi i ngadaltë, por i pakthyeshëm i shtresave të akullit të Grenlandës dhe Antarktikut Perëndimor, humbja më e menjëhershme e shkëmbinjve koralorë tropikë në mbarë globin dhe shkrirja e ngricës së lartë veriore që lëshon sasi masive të gazeve serrë të bllokuara në tokën tani të ngrirë, janë katër pika të rëndësishme kthese që mund të shkaktohen në 1.5 gradë Celsius të ngrohjes, që është tre të dhjetat e gradës (gjysmë gradë Fahrenheit), më e ngrohtë se tani. Politikat dhe veprimet aktuale e vendosin Tokën në një trajektore për rreth 2.7 gradë Celsius (4.9 gradë Fahrenheit) të ngrohjes që nga kohërat para-industriale, sipas disa parashikimeve.
"Le të shpresojmë se nuk kemi të drejtë", tha bashkautori i studimit, Tim Lenton, një shkencëtar i sistemeve të Tokës, në Universitetin e Exeterit në Mbretërinë e Bashkuar. "Ka një shans të veçantë që disa nga këto pika kthese do të jenë të pashmangshme. Dhe prandaj është me të vërtetë e rëndësishme që të bëjmë më shumë duke menduar se si do të përshtatemi me pasojat”.
Koha është një çështje kyç për pikat kthese në dy mënyra: kur ato shkaktohen dhe kur shkaktojnë dëm. Dhe në shumë raste, të tilla si shembjet e shtresave të akullit, ato mund të shkaktohen së shpejti, por ndikimet e tyre edhe pse të pashmangshme kërkojnë shekuj për t'u zhvilluar, thanë shkencëtarët. Disa, të tilla si humbja e shkëmbinjve koralorë, shkaktojnë më shumë dëm në vetëm një ose dy dekada.
Edhe
“Pika e ftohtë” misterioze në oqean – studimi thotë se është shenjë e keqe
"Është një çështje e gjeneratës së ardhshme", tha autori kryesor i studimit, David Armstrong McKay, një shkencëtar i sistemeve të Tokës, në Universitetin e Exeterit. “Kolapsimi i shtresave të akullit është një lloj shkalle kohore mijëravjeçare, por ende po u lë trashëgim pasardhësve tanë një planet krejtësisht të ndryshëm”.
Koncepti i pikave të kthesës ka ekzistuar për më shumë se një dekadë, por ky studim shkon më tej duke parë pragjet e temperaturës se kur mund të shkaktohen dhe çfarë ndikimesh do të kishin mbi njerëzit dhe Tokën dhe në rreth 15 vjetët e fundit "nivelet e rrezikut thjesht vazhdojnë të ngrihen”, tha Lentoni.
Lentoni pëlqen të mendojë për pikat e kthesës si dikush që mbështetet në një karrige të palosshme.
“Kur filloni të ktheheni prapa, në atë rast keni një lloj reagimi shumë të thjeshtë mbi forcat e gravitetit që veprojnë duke ju shtyrë prapa”, tha Lentoni.
Bashkautori i studimit, Johan Rockstrom, drejtor i Institutit të Potsdamit për Kërkimin e Ndikimit Klimatik në Gjermani, e krahasoi atë me dikë që ndez një fitil në një bombë “dhe më pas fitili do të digjet deri në shpërthimin e madh dhe shpërthimi i madh mund të jetë një linjë më poshtë”.
Edhe
Viti 2025 konsiderohet ndër më të nxehtit në historinë e Evropës
Ndërsa shtresat e akullit me disa metra ose jard rritje të mundshme të detit mund të riformojnë vijën bregdetare gjatë shekujve, Rockstromi i tha atij se humbja e shkëmbinjve koralorë është shqetësimi i tij më i madh për shkak të "ndikimeve të menjëhershme në jetesën njerëzore". Qindra miliona njerëz, veçanërisht banorët më të varfër të zonave tropikale, varen nga peshkimi i lidhur me shkëmbinjtë koralorë, tha McKay.
Me vetëm disa të dhjetat e një shkalle, pika të reja kthese bëhen më të mundshme, që përfshin një ngadalësim të qarkullimit të oqeanit polar verior që mund të rrjedhë në ndryshime dramatike të motit, veçanërisht në Evropë, humbje të zonave të caktuara të akullit të detit Arktik, kolapsin e akullnajave në mbarë botën dhe dështimin e plotë të pyllit të shiut të Amazonës.
Disa nga këto pika kthese, si shkrirja e përhershme e akullit, shtojnë dhe përshpejtojnë ngrohjen ekzistuese, por mos mendoni se "ka mbaruar loja" nëse temperaturat arrijnë 1.5 gradë ngrohje, gjë që ka shumë të ngjarë, tha McKay.
“Edhe nëse i arrijmë disa nga ato pika kthese, ajo sërish do të bllokojë ndikimet vërtet thelbësore që duam të shmangim, por nuk shkakton një lloj procesi të arratisur të ndryshimit të klimës”, tha McKay. “Ky nuk është rasti në 1.5 gradë. Dhe kjo do të thotë se sa ngrohje e mëtejshme ndodh përtej 1.5 gradë është ende në fuqinë tonë për të efektuar”.
Kjo është një pikë thelbësore që këto janë pika kthese për katastrofat individuale rajonale dhe jo planetin në tërësi, kështu që është e keqe, por jo fundi i botës, tha shkencëtari i klimës, Zeke Hausfather, i kompanisë teknologjike Stripe and Berkeley Earth, i cili nuk ishte pjesë e studimi, por tha se ishte një hulumtim i rëndësishëm i nuancuar që përcakton pikat kthese më mirë se më parë.
Edhe
Njerëzit do të jenë 40% më të varfër nëse temperatura globale rritet për 4°C
"A kemi menduar vërtet se çfarë ndodh kur ju ngatërroni sistemet tona globale dhe ekologjike në atë shkallë?", tha shkencëtarja e rrezikut klimatik, të Universitetit të Majamit, Katharine Mach, e cila nuk ishte pjesë e studimit. Ajo tha se tregon valëzime dhe kaskada që janë shqetësuese. "Kjo është një arsye e thellë për shqetësim në një klimë në ndryshim".
Përktheu: Forca Jashari
