Pesë zakonet që bëjnë diferencë në shëndet

Fillimi i vitit të ri është moment i natyrshëm për të menduar për shëndetin dhe për të bërë ndryshime.
Studime shumëvjeçare tregojnë se disa zakone të thjeshta, por të qëndrueshme, kanë ndikim të madh në shëndetin fizik dhe mendor, nuk ka nevojë për dieta ekstreme apo plane të komplikuara
CNN ka pyetur eksperten e mirëqenies, Leana Wen, për pesë hapa praktikë dhe të bazuar në prova shkencore, që mund të përmirësojnë shëndetin në vitin 2026 dhe më tej.
Wen është mjeke e urgjencës dhe profesoreshë në Universitetin “George Washington”. Ajo ka shërbyer edhe si drejtoreshë e shëndetit publik në Baltimore.

1. Lëvizja e rregullt është themeli i shëndetit

Sipas Wen, aktiviteti fizik është një nga mjetet më të fuqishme për parandalimin e sëmundjeve kronike dhe përmirësimin e cilësisë së jetës. Ushtrimet ndikojnë pothuajse në çdo organ të trupit.
Edhe ecja e shpejtë për disa minuta në ditë ndihmon në uljen e tensionit të gjakut, përmirësimin e kolesterolit, forcimin e zemrës dhe përmirësimin e humorit.

Qendra Amerikane për Kontrollin dhe Parandalimin e Sëmundjeve (CDC) rekomandon të paktën 150 minuta aktivitet të moderuar në javë, si dhe ushtrime për forcimin e muskujve dy herë në javë.
Nëse nuk ushtroni fare, filloni me 5-10 minuta ecje në ditë. Nëse tashmë ecni rregullisht, shtoni gradualisht kohën ose rrisni ritmin.

2. Kontrollet mjekësore parandalojnë problemet serioze

Shumë sëmundje të rrezikshme zhvillohen pa simptoma të dukshme. Tensioni i lartë i gjakut dhe diabeti i tipit 2 shpesh zbulohen vetëm pasi kanë shkaktuar dëme në zemër, veshka apo enë gjaku.

Vizitat e rregullta te mjeku ndihmojnë në zbulimin e hershëm të këtyre problemeve dhe ulin ndjeshëm rrezikun për infarkt, sulm në tru dhe sëmundje të tjera serioze. Gjatë kontrolleve mund të maten niveli i yndyrës së dëmshme në gjak, sheqeri në gjak, pesha trupore dhe zakonet e jetesës. Këto vizita janë gjithashtu të rëndësishme për t’i rishikuar vaksinat.

Ani pse rekomandimet mund të ndryshojnë, mjeku ju ndihmon të kuptoni se cilat vaksina janë të nevojshme për moshën dhe gjendjen tuaj shëndetësore, përfshirë gripin dhe Covid-19.

3. Gjumi nuk është luks, por nevojë biologjike

Gjumi ndikon pothuajse në çdo aspekt të shëndetit.

Pa gjumë të mjaftueshëm, trupi nuk arrin të rigjenerohet, hormonet çrregullohen dhe energjia bie.
Mungesa kronike e gjumit lidhet me obezitetin, diabetin, sëmundjet e zemrës dhe problemet e humorit.

Një nga arsyet është se pagjumësia rrit hormonet e urisë dhe ul ato që japin ndjenjën e ngopjes, duke nxitur ngrënien e tepërt. Gjumi ndihmon edhe sistemin imunitar dhe funksionet e trurit, si përqendrimi, kujtesa dhe menaxhimi i stresit.

Shumica e të rriturve kanë nevojë për 7-9 orë gjumë çdo natë.

4. Ushqimi i përpunuar ndikon negativisht në shëndet

Ajo që njerëzit hanë ka ndikim të drejtpërdrejtë në shëndet. Ushqimet ultra të përpunuara, si pijet me sheqer, ushqimi i shpejtë, drithërat e ëmbla me sheqer të shtuar, përbëjnë mbi gjysmën e kalorive në dietën e shumë njerëzve.

Këto ushqime zakonisht kanë shumë sheqer, kripë dhe yndyra jo të shëndetshme, ndërsa përmbajnë shumë pak fibra, vitamina dhe minerale.

Konsumi i lartë i tyre lidhet me obezitetin, diabetin, sëmundjet e zemrës dhe edhe me depresionin.
Zëvendësimi i tyre me ushqime të thjeshta dhe natyrale, si perimet, frutat, drithërat e plota, bishtajoret, arrat dhe proteinat, ndihmon në stabilizimin e energjisë dhe sheqerit në gjak, si dhe përmirëson shëndetin mendor.

5. Lidhjet shoqërore janë pjesë e shëndetit

Njerëzit kanë nevojë për njëri-tjetrin. Marrëdhëniet e forta me familjen, miqtë dhe komunitetin lidhen me më pak ankth dhe depresion, imunitet më të fortë dhe rrezik më të ulët për sëmundje kronike.
Në të kundërt, izolimi dhe vetmia rrisin rrezikun për sëmundje të zemrës, rënie të funksioneve mendore dhe vdekshmëri të hershme.

Aktivitete të thjeshta, si shëtitjet me miq, telefonatat e rregullta, ushqimi i përbashkët ose aktivitetet në grup, janë investim afatgjatë për shëndetin mendor dhe fizik.

Qëndrueshmëria është çelësi

Wen ka theksuar se këto zakone nuk duhet të bëhen në mënyrë perfekte për të pasur efekt.
Veprimet e vogla, por të përsëritura, janë më të rëndësishme se përpjekjet e rralla dhe ekstreme.
Ecja e përditshme është më e dobishme sesa një stërvitje e rëndë një herë në muaj.
Edhe përmirësimi i gjumit me 30-60 minuta në natë bën ndryshim real.

Këto pesë zakone lidhen mes vete: gjumi i mirë ndihmon ushqyerjen dhe lëvizjen, ndërsa lidhjet shoqërore rrisin motivimin.

Shëndeti nuk ndërtohet vetëm në janar dhe nuk prishet nga një javë e vështirë.

Sipas Wen e rëndësishme është të filloni aty ku jeni dhe të ktheheni te zakonet e mira sa herë që jeta bëhet e ngarkuar.