Artisti nazist Josef Thorak krijoi dy “Kuajt e shpejtë” të njohur në gjermanisht si “Schreitende Pferde” për kancelarinë e Reihut të Adolf Hitlerit në Berlin.
Tani skulpturat do të shfaqen sërish dhe për herë të parë pas Luftës së Dytë Botërore në kështjellën Spandau. Njëri prej kuajve është ekspozuar atje për disa kohë, dhe i dyti tani po zbulohet dhe ekzaminohet nga restauruesit.
Në Ditën e Monumentit të Hapur më 10 shtator 2023, ai do të prezantohet sërish për herë të parë në mënyrë permanente, sipas muzeut, së bashku me vepra të tjera problematike të artit.
I porositur nga Hitleri në kulmin e fuqisë së tij, binjaku kolosal “Kuajt e shpejtë” kishte qëndruar në kopshtin e selisë së qeverisë së Hitlerit nga viti 1939 deri në 1943. Ata ishin pjesë e mijëra veprave prej bronzi të krijuara për regjimin nazist në përpjekjet e tij për transformimin e Berlinit në kryeqytetin global perandorak të “Gjermanisë”.
Josef Thorak u lind në Vjenë më 7 shkurt 1889 dhe ndoqi Akademinë e Artit të Vjenës, duke kaluar përfundimisht në Akademinë e Artit të Berlinit në vitin 1915. Pas studimeve ai u bë skulptor i veprave monumentale si figura për ndërtesën e “Reichsbank” në qytetin perëndimor gjerman të Buer-it.
Edhe
Skulpturat naziste qëndrojnë ende të ekspozuara në Gjermani
Stili i tij i siguroi atij punë të shumta qeveritare dhe ai u bë i njohur ndërkombëtarisht kur punoi, ndër të tjera, në Monumentin e Sigurisë në Ankara, Turqi, në vitin 1934.
Nga viti 1937 e më pas, Thorak u bë një nga skulptorët e preferuar të nazistëve, i ngarkuar për të krijuar skulptura të panumërta propagandistike që theksonin forcën dhe lavdinë e supozuar të regjimit.
Ndërsa Hitleri dhe regjimi i tij persekutuan artistë hebrenj dhe modernë për të cilët ata pretendonin se prodhonin “art të degjeneruar” dhe plaçkitën koleksionet e koleksionistëve të artit hebraik, Thorak lulëzoi. Ai u divorcua nga gruaja e tij hebraike dhe pranoi një pozicion prestigjioz në Akademinë e Arteve të Bukura në Munich. Pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore ai vazhdoi të krijonte pa u sfiduar deri në vdekjen e tij në vitin 1952.
“Kuajt e Shpejtë” u rizbuluan vetëm në vitin 2015, pas një bastisjeje spektakolare në një unazë tregtare nëntokësore të artit që vepron në Gjermani. Policia siguroi statujat e kuajve, si dhe skulpturat e Fritz Klimsch dhe Arno Breker, dy të tjerë nga artistët e preferuar të Hitlerit.
Veprat me siguri synoheshin të shiteshin në tregun e zi, sepse arti nazist mbetet tabu në tregun zyrtar, siç kishte thënë historiani i artit Christian Fuhrmeister. “Ka disa koleksionistë privatë në Gjermani, në SHBA ose në Rusi. Janë njerëz që janë entuziastë për këtë”, kishte thënë ai më 2015.
Sipas faqes zyrtare të kështjellës Spandau, një ish-kështjellë e Rilindjes e kthyer në hapësirë ekspozuese, qëllimi i ekspozimit të skulpturave është të ndriçojë se si “fuqitë shtetërore përkatëse donin të formësonin peizazhin e qytetit të Berlinit” nëpërmjet monumenteve që ata porositnin. Koleksioni përmban monumente të krijuara nga viti 1849 deri në 1986, që mbulojnë Rajhun gjerman, Republikën e Vajmarit, Gjermaninë naziste dhe Gjermaninë Lindore.
Duke deklaruar në faqen e tij të internetit se skulpturat janë “dëshmi të historisë gjermane”, Muzeu i ka konsideruar monumentet e paraqitura “simbole të rëndësishme” të historisë gjermane. Mbiemri “i rëndësishëm” mund të ngrejë disa vetulla, por Muzeu shpjegon se po synon të shndërrohet në një qendër për studimin e monumenteve “toksike”. Qeveria federale ka mbështetur gjithashtu blerjen e “Striding Horses”.
Më parë shfaqja e artit nazist ka çuar në protesta të ashpra. Vitin e kaluar “Pinakothek” në Munich u kritikua në një letër të hapur për ekspozimin e një pikture të Adolf Ziegler, një tjetër artist nazist. Georg Baselitz, një nga artistët më me ndikim të gjallë në botë, bëri thirrje që ajo të hiqej.
Edhe
“Kuajt e shpejtë” të Hitlerit kthehen para publikut në Berlin
“Është tronditëse që propaganda naziste është e munduar në këtë mënyrë të turpshme në një muze të Munichut”, kishte shkruar Baselitz tetorin e kaluar. Ai shtoi se ishte “e padurueshme” që veprat e artistëve të persekutuar nga nazistët të vareshin pranë veprës së një artisti përgjegjës për persekutimin e tyre.
Në fakt, shumë skulptura propagandistike naziste mbetën në hapësira publike, si në Stadiumin Olimpik të Berlinit, të porositura nga regjimi nazist për Lojërat Olimpike të vitit 1936. Përpara Kupës së Botës në vitin 2006, për të cilin stadiumi ishte një nga vendet ku do të zhvillohej, disa aktivistë kërkuan heqjen e statujave të tij. Megjithatë, qyteti refuzoi me arsyetimin se një largim do të ishte një mohim i historisë së Gjermanisë.
