Rrëfimi për gjetjen e veprës së Caravaggios që figuronte e zhdukur

Në një ditë të zymtë dimri, para tre vjetësh, në Paris, historiania e artit Maria Cristina Terzaghi hyri në një dhomë të pasme të një galerie dhe u gjend përballë një pikture që kishte humbur prej gati dy shekujsh. Piktura ishte e mbuluar me papastërti, por ajo e njohu menjëherë: “Young Man with a Carafe of Roses”, një vepër që besohet se ishte pikturuar nga Caravaggio në vitet 1590.

Terzaghi, profesoreshë në Universitetin “Roma Tre” dhe njëra prej studiuesve më të njohura të Caravaggios në botë, tani ka ofruar rrëfimin e saj më të hollësishëm deri më sot për zbulimin. Në një shkrim të botuar të dielën në “La Repubblica”, ajo shpjegoi pse beson se piktura është një origjinal i mjeshtrit italian të barokut dhe jo njëra prej kopjeve që kanë ngjallur interesin e historianëve të artit për dekada me radhë.

Piktura paraqet një të ri me flokë kaçurrela, të veshur me këmishë të bardhë, i cili mbështetet në një tavolinë të mbuluar me fruta dhe një vazo qelqi të mbushur me trëndafila. Buzët i ka paksa të hapura. Njërën vetull e ka ngritur, sikur është gati të thotë diçka. Nëse e shikon me kujdes vazon, vëren edhe një tjetër befasi: në xhamin e saj pasqyrohen një dritare dhe figura e një të riu tjetër, që mund të jetë vetë Caravaggio.

Kjo kompozicion i ka magjepsur studiuesit për gati një shekull. Dihet se ekzistojnë katër kopje të vjetra, përfshirë një që gjendet në “High Museum of Art” në Atlanta, por origjinali duket se ishte zhdukur. Sipas Terzaghit, pëlhura e identifikuar rishtazi është pikërisht ajo pikturë e humbur, e realizuar rreth viteve 1596 dhe 1597, kur Caravaggio ishte në të njëzetat dhe po fillonte të krijonte emër në Romë.

Hulumtimi i saj ka zbuluar se piktura përmendet në një inventar të vitit 1607 të veprave që i përkisnin Giuseppe Cesarit, i njohur si Cavalier d’Arpino, në atelienë e të cilit punonte Caravaggio i ri. Cesari përfundimisht pati probleme me autoritetet papnore, pasi u akuzua për posedim të paligjshëm të armëve dhe organizimin e një përleshjeje në rrugë, gjatë së cilës u “shëmtua fytyra e një piktori” të quajtur Pomarancio. Për t’i shpëtuar ndjekjes penale, ai dorëzoi koleksionin e tij të artit, ndërsa veprat përfunduan më vonë në duart e kardinalit Scipione Borghese, nipit të Papës Pali V.

Piktura figuron në koleksionin Borghese në vitin 1693 dhe Terzaghi beson se qëndroi në pronësi të familjes të paktën deri më 1831, kur kishin përfunduar kufizimet që më parë e kishin penguar shitjen e saj.

Pas kësaj, gjurmët e saj humbin.

Në fillim të shekullit 20, piktura kishte përfunduar në koleksionin e një librashitësi parisian. Pas vdekjes së tij, e veja e nxori veprën në ankand më 1909, ku ajo u katalogua thjesht si vepër e një piktori anonim italian. Një paraardhës i pronarëve të tanishëm e bleu atë dhe piktura ka mbetur në familje që atëherë.

Terzaghi beson se piktura ka lidhje të ngushtë me veprën “Boy Bitten by a Lizard” të Caravaggios, një tjetër punim i hershëm që paraqet një të ri pranë një natyrë të qetë të realizuar me shumë hollësi. Studiuesit kanë hedhur më parë idenë se të dyja kompozicionet mund të jenë pjesë e një serie që përfaqëson pesë shqisat: hardhuca simbolizon prekjen, ndërsa trëndafilat nuhatjen.

Për Terzaghin, cilësia artistike e pikturës është dëshmia më e fortë e autenticitetit të saj. Ajo vë në pah fytyrën shprehëse të të riut, pëlhurën e bardhë të këmishës që shkëlqen dhe trajtimin e jashtëzakonshëm të dritës që kalon përmes vazos së mbushur me ujë. Edhe aranzhimi i luleve ngjason dukshëm me përshkrimin e një vepre të Caravaggios nga bashkëkohësi dhe rivali i tij, Giovanni Baglione, i cili kujtonte mënyrën e jashtëzakonshme se si artisti paraqiste ujin, xhamin dhe lulet e mbuluara me vesë.

Ky zbulim nuk është krejtësisht i ri për botën e historisë së artit. Në janar të vitit 2025, revista spanjolle “Ars Magazine” raportoi se një familje franceze besonte se kishte në pronësi Caravaggion e humbur. Terzaghi i ishte referuar pikturës edhe në katalogun e ekspozitës “Caravaggio 2025”, të organizuar në Romë. Megjithatë, rrëfimi i saj në “La Repubblica” ofron një shpjegim shumë më të plotë të atribuimit të veprës dhe hulumtimit mbi prejardhjen e saj pronësore.

Ende mbeten disa pikëpyetje, veçanërisht për mënyrën se si piktura udhëtoi nga Italia në Francë. Dhe, siç ndodh me pothuajse çdo vepër që rishtazi i atribuohet Caravaggios, specialistët e tjerë do të duhet t'i shqyrtojnë dëshmitë përpara se kjo vepër të fitojë një pranim më të gjerë.

Lajmi vjen në një periudhë jashtëzakonisht të ngarkuar për studiuesit e Caravaggios. Të shtunën, një tjetër historian italian i artit, Gianni Papi, ia atribuoi artistit një portret të një të riu, gjatë një konference në Montepulciano. Kjo pikturë ishte shitur më parë në shtëpinë e ankandeve “Dorotheum” si vepër e shkollës toskane të shekullit 16. Papi ende nuk i ka publikuar dëshmitë që mbështesin pretendimin e tij.