Kosova votoi pak, por foli shumë

Ka një mënyrë shumë të thjeshtë për ta lexuar rezultatin e këtyre zgjedhjeve: dikush fitoi, dikush humbi, dhe politika vazhdon. Kjo, natyrisht, është mënyra më e sigurt për të mos kuptuar asgjë. Sepse në Kosovë sot, numri më i rëndësishëm nuk është as përqindja e partisë së parë, as ndarja tradicionale mes fituesve dhe humbësve. Numri më i rëndësishëm është 36. Kaq për qind e njerëzve dolën të votojnë.

Sapo e thua këtë me zë të lartë, e gjithë analiza merr tjetër formë. Fitorja mbetet fitore, por vetëm në kuptimin teknik. Por ajo nuk është më aq e plotë, aq e pastër, aq triumfale sa do të donin ta paraqisnin ata që e festojnë. Sepse në politikë, numrat nuk janë vetëm matematikë. Janë edhe marrëdhënie besimi. Dhe kur vetëm pak më shumë se një e treta e elektoratit merr pjesë, atëherë problemi nuk është vetëm se kush mori më shumë vota. Problemi është pse kaq shumë njerëz zgjodhën të mos jenë pjesë e procesit. 

Kosova prej kohësh i është mësuar zgjedhjeve si një rit i përsëritur, si një ceremoni që zhvillohet sipas të njëjtit skenar dhe me të njëjtën shpresë të lodhur se kësaj here do të ketë kuptim tjetër. Partitë i afrohen kutisë së votimit me sigurinë e atyre që e njohin mirë provimin, jo sepse e kanë kuptuar më thellë pyetjen, por sepse kanë mësuar si të japin të njëjtën përgjigje me forma të ndryshme. Këtë herë, megjithatë, çështja nuk ishte se kush del i pari. Çështja ishte nëse ende ekziston një numër i mjaftueshëm qytetarësh që besojnë se ai “i pari” ka ende peshë reale në jetën e vendit. 

Tri zgjedhje në 16 muaj janë shumë për një vend që ende përpiqet të ndërtojë rutinë institucionale. Ato janë edhe më shumë për një vend ku qytetari nuk e sheh politikën si stabilitet, por si ndërprerje të vazhdueshme. Në shkurt të 2025-ës pjesëmarrja ishte 46 për qind. Në dhjetor ra në 45. Tani, në qershorin e 2026-ës, ajo zbriti në 36 për qind. Kjo nuk është thjesht rënie statistikore. Është tkurrje e besimit. Dhe besimi, në një sistem demokratik është shtylla mbajtëse e çdo sistemi demokratik..

Mund të thuhet, me një lloj rehatie intelektuale, se edhe në vende të tjera votojnë pak. Është e vërtetë. Por kjo e vërtetë, në rastin e Kosovës, mbetet e pamjaftueshme. Sepse një shtet i konsoliduar mund ta përballojë më lehtë apatinë zgjedhore; një shtet i brishtë jo. Në një demokraci të re, mosvotimi nuk është vetëm indiferencë. Është reagim. Ndonjëherë është protestë pa pankartë. Ndonjëherë është zhgënjim pa fjalë. Ndonjëherë është thjesht ndjesia se askush nuk po të flet më në një gjuhë që ti e njeh.

Në ato 64 për qind që nuk votuan, sigurisht që nuk ka një histori të vetme. Ka njerëz të lodhur, të varfëruar, të zhgënjyer, të painteresuar, të larguar mendërisht nga politika, por ende fizikisht në vend. Ka edhe qytetarë që kanë votuar shumë herë dhe kanë dalë prej procesit me bindjen e hidhur se vota e tyre nuk ndryshon asgjë thelbësore. Të gjitha këto arsye janë të ndryshme, por përfundimi është i njëjtë: një pjesë e madhe e shoqërisë nuk e konsideron më sistemin politik si instrument të besueshëm për të përfaqësuar interesin e saj.

Këtu është edhe ironia më e madhe e natës së zgjedhjeve. Sa më e ulët pjesëmarrja, aq më e lartë duket fitorja. Sa më shumë njerëz që mungojnë, aq më e madhe përqindja e atij që fiton. Kjo është një logjikë matematike që shpesh krijon iluzion politik. Dhe iluzioni politik është gjëja më e rrezikshme për një klasë që mendon se ka fituar më shumë sesa ka fituar në të vërtetë.

Nëse një parti merr 43 për qind të votave në një proces ku merr pjesë vetëm 36 për qind e elektoratit, ajo fiton. Nuk ka dyshim për këtë. Por ajo nuk fiton një shumicë morale të vendit. Nuk fiton as një besim të gjerë publik. Fiton një avantazh të rregulluar nga rregullat e sistemit. Dhe kjo është krejt tjetër gjë nga ajo që politikanët zakonisht përpiqen të sugjerojnë në mbrëmjen e shpalljes së rezultateve.
Pikërisht këtu duhet të fillojë reflektimi. Jo me thirrje të zakonshme për koalicione, as me lodrime të parakohshme mbi qeveritë e reja, por me pyetjen më të pakëndshme të mundshme: çfarë ndodhi që qytetarët u tërhoqën kaq shumë? Nëse kjo pyetje nuk bëhet, atëherë zgjedhjet e ardhshme do të prodhojnë thjesht të njëjtin cikël: pak më shumë zbrazëti, pak më shumë cinizëm, pak më shumë vetëkënaqësi nga ata që fitojnë mbi një fushë gjithnjë e më bosh.

Demokracia ka një cilësi të çuditshme: ajo mund të vazhdojë të duket normale edhe kur po e humb substancën e saj. Ka parlament, ka qeveri, ka konferenca shtypi, ka rezultate, ka fitues, ka humbës. Por të gjitha këto mund të ekzistojnë njëkohësisht me një krizë të thellë përfaqësimi. Dhe kur njerëzit fillojnë të mos ndihen më pjesë e procesit, atëherë problemi nuk është më vetëm qeverisja. Problemi është vetë marrëdhënia midis shtetit dhe qytetarit.

Kjo është arsyeja pse 36 për qind nuk është thjesht një shifër për t’u shënuar në raportin paszgjedhor. Është një paralajmërim. Tregon se Kosova po hyn në një fazë ku fitoret zgjedhore mund të bëhen gjithnjë e më pak domethënëse nëse nuk shoqërohen me rikthim të besimit publik. Dhe pa besim, asnjë rezultat nuk zgjat shumë.

Në fund, zgjedhjet e kësaj here nuk na treguan vetëm kush doli i pari. Na treguan edhe sa shumë njerëz nuk e panë të vlefshme daljen në votim. Dhe kjo është ndoshta fjalia më e rëndësishme që mund të shkruhet sot për politikën kosovare. Jo sepse është dramatike. Por sepse është e saktë.

(Autori është hulumtues i pavarur, i specializuar në Shkenca Politike dhe Marrëdhënie Ndërkombëtare)