Jeta nën dronë në Bejrut

Në Bejrut, traditat e lashta si lojërat me pëllumba përplasen me realitetin e përditshëm të dronëve izraelitë, duke mbajtur qytetin në një tension të vazhdueshëm. Banorët përjetojnë ankth dhe frikë, ndërsa disa gjejnë mënyra për t’u përshtatur përmes artit, humorit dhe rezistencës së heshtur.

Teksa dielli po perëndonte ngadalë mbi Mesdhe, duke ngjyrosur horizontin me nuanca portokalli e të kuqe të ndezur, Ibrahim Ammar hodhi copa frutash në ajrin e ngrohtë të mbrëmjes, duke i shtyrë pëllumbat e tij të fluturonin gjithnjë e më lart.

Me sytë nga qielli dhe me një buzëqeshje krenarie në fytyrë, ai thirri me zë të lartë: “Këta janë fëmijët e mi!”, ndërsa zogjtë rrotulloheshin në harmoni mbi çatitë e qytetit.

Prej brezash me radhë, loja e lashtë levantine e njohur si “kash hamam” -  një traditë ku rritësit e pëllumbave përpiqen të joshin dhe të kapin zogjtë e fqinjëve nga çatitë përreth është luajtur mbi Bejrut, kryeqytetin e Libanit, duke u kthyer në një pjesë të identitetit kulturor të qytetit.

Babai i Ammarit e praktikonte këtë zakon me të njëjtin pasion, ashtu si edhe gjyshi dhe stërgjyshi i tij para tij, duke e trashëguar si një art të heshtur që kalon nga një brez në tjetrin.

Por sot, qielli mbi Bejrut nuk u përket më vetëm pëllumbave. Tufat e Ammarit ndajnë hapësirën ajrore me një kundërshtar të ri dhe të frikshëm: dronët izraelitë. Prania e tyre është bërë një realitet i pashmangshëm në kuadër të fushatës së vazhdueshme ajrore të Izraelit kundër grupit militant Hezbollah. 

Zhurma e tyre mekanike është shndërruar në një kolonë zanore të përditshmërisë,  një gumëzhimë e ndërprerë, por e vazhdueshme, që shoqëron bisedat telefonike, darkat familjare dhe takimet e para, ashtu si edhe festat në çati, orët e mësimit dhe ditët e qeta në plazh.

Tingulli i dronëve është i mprehtë dhe metalik, një gjëmim i hollë si shushurime e mushkonjës, që qëndron në kufirin e dëgjimit dhe duket e pamundur të shpërfillet. Ai depërton në hapësirë dhe në mendje, duke e bërë të pamundur harresën e pranisë së tij.

“Kujtesë e hidhur”

Edhe pse ka kaluar më shumë se një vit që nga armëpushimi që i dha fund luftës më vdekjeprurëse në dekada mes Izraelit dhe Hezbollahut, banorët e Bejrutit vazhdojnë të ngrenë kokën instinktivisht drejt qiellit sa herë që dëgjojnë gumëzhimën e pandërprerë që përshkon qytetin. Për shumë prej tyre, kjo është një kujtesë e hidhur se, në thelb, lufta nuk ka përfunduar kurrë plotësisht.

Sipas zyrtarëve libanezë dhe Kombeve të Bashkuara, qindra njerëz, shumë prej tyre civilë të pafajshëm, janë vrarë nga sulmet ajrore izraelite që prej nënshkrimit të armëpushimit. Me intensifikimin e këtyre sulmeve muajt e fundit, zhurma e dronëve është bërë edhe më therëse, duke shtuar ankthin dhe frikën për një ofensivë të re të mundshme izraelite.

“Jam gjithmonë i shqetësuar për situatën dhe mendoj vazhdimisht nëse lufta do të shpërthejë sërish”, tha Ammar, i cili gjatë luftës u detyrua të largohej nga shtëpia e tij dhe t’i linte 220 pëllumbat e tij në kujdesin e një dyqanxhiu në një lagje tjetër të qytetit.

“Unë ngjitem këtu lart për të harruar gjithçka”, tha ai nga çatia, ndërsa ledhatonte me butësi një prej zogjve dhe vështronte poshtë drejt një ndërtese fqinje të rrafshuar nga një sulm ajror izraelit. “Por pëllumbat e ndiejnë dhe e shohin dronin, edhe kur ai është shumë larg,” shtoi ai me një zë të ulët, thuajse të përhumbur.

Forcat paqeruajtëse të OKB-së kanë deklaruar se kanë regjistruar më shumë se 7.500 shkelje ajrore - përfshirë dronë dhe avionë luftarakë që nga hyrja në fuqi e armëpushimit, para më shumë se një viti, ndërsa inkursionet me dronë janë shtuar dukshëm muajt e fundit. 

Dronët mbi Bejrut përdoren kryesisht për mbikëqyrje dhe zbulim, por sipas zyrtarëve të sigurisë në Liban, shumë prej tyre janë të pajisur me armatim dhe të aftë të kryejnë sulme të drejtpërdrejta.
Ushtria izraelite nuk iu përgjigj kërkesave për koment lidhur me arsyet e vazhdimit të fluturimeve të dronëve mbi kryeqytetin libanez, pavarësisht marrëveshjes së armëpushimit. Sipas marrëveshjes, Hezbollahut i kërkohej të çarmatosej në të gjithë territorin, por Izraeli e ka akuzuar grupin për rindërtim të kapaciteteve të tij ushtarake. Nga ana e tij, Izraeli pretendon se po synon operativë dhe depo armësh të Hezbollahut, duke ndërmarrë masa për të minimizuar dëmet ndaj civilëve.

Prania e dronit izraelit, i modelit MK, është bërë aq e zakonshme dhe aq famëkeqe, saqë ka fituar edhe një nofkë popullore: “Umm Kamel”, ose “Nëna e Kamelit”.

Ai është kthyer gjithashtu në një burim humori të zi në rrjetet sociale, një mënyrë ironike për të përballuar përditshmërinë me një makineri të paparashikueshme që endet mbi kokat e tyre. Në postime e komente qarkullojnë batuta që përziejnë lodhjen me talljen:
“Vëlla, a nuk ka kjo MK ndonjë familje që ta kontrollojë ku është?”
“Umm Kamel, shko ha drekë - ne duam të flemë”.
“Kanë kaluar dy ditë që kur s’u duk Umm Kamel. Më ka marrë malli për ty”.

Adaptimi me zhurmën

Në kufirin jugor të shkatërruar me Israel, ku Hezbollah ka pasur prej kohësh ndikim të fortë, sulmet ndodhin pothuajse çdo ditë, dhe dronët shpesh transmetojnë paralajmërime për banorët përmes altoparlantëve, duke i urdhëruar të largohen nga zona të caktuara. Atje, qielli nuk është thjesht një hapësirë ajrore, por një burim i vazhdueshëm frike.

Por në Bejrut, jeta vazhdon, edhe pse nën vëzhgim të përhershëm.

Duke qëndruar jashtë një lokali lagjeje ku shërbehej kebab, Maher Younes, një korrier ushqimesh, fiku motoçikletën e tij dhe hodhi një vështrim lart drejt qiellit, ndërsa telefoni ende i ndriçonte në dorë. “Kur është sipër nesh, GPS-i im ndonjëherë çmendet fare”, tha ai duke ngritur supet me një lloj pranimi të heshtur. “Thjesht ndalon së shikuari hartën dhe fillon të pyesësh njerëzit për rrugën”.

Ali Salman, 39 vjeç, pronar i një dyqani të vogël ushqimor, ishte shumë i shqetësuar. 

Ndërsa një dron lëshonte një zhurmë të çjerrë mbi kokën e tij, ai mezi përqendrohej në punë. “Më shkon mendja te gruaja dhe djali im në shtëpi”, tha ai me zë të rënduar. “Është një nga ndjenjat më të këqija. Të dish se dikush po të vëzhgon në vendin tënd, në shtëpinë tënde - në hapësira ku supozohet të ndihesh i sigurt dhe i mbrojtur”.

Disa të tjerë kanë gjetur mënyra për t’iu përgjigjur kësaj pranie të padukshme.

Në studion e tij të regjistrimit në periferi të Bejrutit, Mohamed Choucair, një DJ libanez dhe themelues i një prej klubeve më të njohura underground të qytetit, rrinte i përkulur mbi sintetizatorë dhe ekrane kompjuterësh, ndërsa jashtë rrotullohej një dron. Gjatë kulmit të luftës, ai vendosi dy mikrofona profesionalë në çatinë e pallatit të tij dhe regjistroi më shumë se 200 orë të gumëzhimës monotone të dronit.

Plani i tij ishte i thjeshtë, por simbolik: ta kthente atë zhurmë në një instrument më vete - një akt i vogël sfide, siç e përshkroi ai, një “gisht i mesit i vogël” drejtuar ushtrisë izraelite. 

Ai krijoi atë që e quan “Unmanned Aerial Instrument” (një lojë fjalësh me termin teknik “Unmanned Aerial Vehicle”, që do të thotë mjet ajror pa pilot), një sistem që u lejon producentëve të marrin regjistrimet e dronëve dhe t’i shndërrojnë ato në muzikë.

“Është qetësuese të ndiej se po manipuloj tingullin që më bezdis çdo ditë”, tha Choucair. “Nëse synon të më frikësosh, unë do të të tregoj të kundërtën”, shtoi ai me një buzëqeshje sfiduese.

Por jo të gjithë kanë luksin t’i përgjigjen zhurmës me art.

Në një pjesë tjetër të qytetit, vizatime me ngjyra të forta, të bëra me lapsa dylli, mbulojnë muret e dhomës së pritjes në klinikën komunitare të Noura Sahilit, ku ajo ofron terapi për disa nga të rinjtë më të cenueshëm të qytetit. 

Sipas saj, droni depërton në çdo cep të ditës së një fëmije: në rrugën për në shkollë, gjatë lojës në rrugë me shokët, madje edhe kur përpiqet të përqendrohet në detyrat e shtëpisë.
Edhe seancat e terapisë ndërpriten herë pas here, kur fëmijët ngrihen papritur dhe vrapojnë drejt dritares për të parë nëse mund ta dallojnë siluetën e dronit që kalon sipër. “A është kjo normale gjatë një seance terapie?” pyet ajo me një ndjenjë pafuqie. “Ata e dinë se çfarë është ai tingull. Nuk mund t’i gënjesh”.

Shprehja e përsëritur shpesh se libanezët janë një popull i qëndrueshëm dhe i fortë, shton ajo, ka kufijtë e vet. “Thonë se jemi të qëndrueshëm si popull, por a jemi vërtet?” pyet ajo. “A mund të quhesh i qëndrueshëm kur trupi yt jeton vazhdimisht në gjendje alarmi, si të ishte gjithmonë në pritje të diçkaje të keqe?”