Ish-ushtarët afganë i rikthehen punës në miniera

Në provincën e largët të Nuristanit, disa afganë që humbën punën e tyre pas marrjes së pushtetit nga talebanët, tani po punojnë në miniera artizanale për të mbështetur familjet e tyre mes një ekonomie të vështirë

Si zhurmë bubullimash, një shpërthim i thellë jehon poshtë një lugine me pemë, disa kilometra nga Paruni, kryeqyteti i provincës verilindore afgane të Nuristanit. Në krye të një kodre shkëmbore, tym dhe copa gurësh dalin nga gryka e një tuneli të ulët. Disa nga gurët e vegjël rrokullisen deri në buzë të lumit, i cili kalon nëpër një luginë të vogël, duke shkaktuar valëzime në sipërfaqen e ujit.

Në njërën anë të hyrjes së tunelit është Abdul Qader Abidi.

Abidi, një burrë në mesin e të tridhjetave, me mjekër të prerë mjeshtërisht dhe sy të gjelbër të mrekullueshëm, ecën me zell. Gurët e vegjël i kërcasin nën këmbë. Pas më pak se 30 metrash, tuneli zgjerohet në një dhomë të madhe, gati sa dyfishi i lartësisë së tij.

Në fillim të vitit 2022, Abidi dhe kolegët e tij minatorë morën me qira një ngastër toke për të minuar dhe kanë punuar atje qe gati gjashtë muaj.

Brenda shpellës, ka hapësirë të mjaftueshme për dhjetëra minatorë për të punuar në të njëjtën kohë dhe, vetëm pak minuta pasi pluhuri nga shpërthimi qetësohet, hapësira shndërrohet në një stuhi aktiviteti. Disa burra përdorin kazma për të çarë shkëmbin, të tjerë hedhin lopata me baltë në karroca me rrota, ndërsa të tjerë ulen mes grumbujve të rrënojave, duke mbledhur gurë dhe duke i mbajtur ato deri te rrezet e dritës së diellit që përshkojnë vendin nga vrimat e çatisë.

Edhe Botë 24 maj 2026 Shitja e fëmijëve për të mbijetuar: Afganët detyrohen të marrin vendime të vështira

“Ne ishim të shqetësuar”

Në të kaluarën, Abidi ishte ushtar në Drejtorinë Kombëtare të Sigurisë (NDS), Agjencia e Inteligjencës e Qeverisë republikane e mbështetur nga Shtetet e Bashkuara. Ashtu si mijëra të tjerë, kur qeveria e republikës afgane ra në duart e talebanëve në gusht të 2021-s, ai humbi punën brenda natës dhe e ardhmja e tij u ndesh me pasiguri. Ai, së bashku me shumë nga ish-bashkatdhetarët e tij ushtarakë, nuk ishte i sigurt nëse mund t’u besonte premtimeve për amnisti për ish-ushtarët e qeverisë, të ofruara nga talebanët pas marrjes së pushtetit.

Në një nga konferencat e para zyrtare për shtyp të grupit, pas ardhjes në pushtet, zëdhënësi i talebanëve, Zabihullah Mujahid, dukej se ofronte një lloj dore shpëtimi. “Mijëra ushtarë që na kanë luftuar për 20 vjet, pas okupimit, të gjithë janë falur… nëse kthehen në shtëpitë e tyre, askush nuk do t’u bëjë asgjë; ata do të jenë të sigurt”.

Një raport i vitit 2022 nga Kombet e Bashkuara tregoi se që nga marrja e pushtetit nga talebanët, grupi ose bashkëpunëtorët e tij janë përfshirë në humbjen e jetës të më shumë se 100 ish-zyrtarëve të qeverisë, forcave të sigurisë dhe njerëzve që kanë punuar me trupat ndërkombëtare. Talebanët e kanë mohuar vazhdimisht përfshirjen.

“Askush nuk e dinte se çfarë do të ndodhte me ne”, u shpreh Abidi, duke u kthyer pas, në javët e para të sundimit taleban. “Sigurisht që ishim të shqetësuar”.

Pa punë, Abidi shpejt e kuptoi se rreziku më i madh me të cilin ai dhe familja e tij do të përballeshin së shpejti, do të ishte vendosja e ushqimit në tryezë. Abidi është i vetmi që punon në familjen e tij prej 16 anëtarësh, e cila përfshin nënën e tij, dy gratë dhe shtatë fëmijët e tij.

Kështu Abidi, së bashku me shumë nga ish-ushtarët e tjerë nga Nuristani dhe provinca fqinje Kunar në jug, vendosën t’i ktheheshin një nga të vetmes punë që ende ofronte mundësinë e të ardhurave të mira, në një nga rajonet më të largëta të Afganistanit - minierat në kërkimin e gurëve të çmuar.

“Ne paguajmë taksën”

Për burrat si Abidi, nxjerrja e gurëve të çmuar ofroi një mundësi për të siguruar jetesën dhe për të vazhduar punën me ish-bashkatdhetarët e tij të ushtrisë, të cilët e kishin gjetur veten në një situatë të ngjashme. Pas viteve të kaluara në ushtrinë afgane nëpër Nuristan dhe Kunar, minierat gjithashtu e lejuan atë të qëndronte pranë familjes së tij, një ndryshim i mirëpritur.

Megjithatë, shumë nga ish-ushtarët hezitonin të fillonin këtë punë, të pasigurt nëse prejardhja e tyre do të tërhiqte vëmendje, dhunë ose edhe më keq, nga anëtarët lokalë talebanë që tani jetonin në zonë. Shumë nga burrat që punonin në minierë ishin pjesëtarë të Forcës së Sigurisë Kombëtare afgane (ANSF) ose punonjës të qeverisë, përpara se talebanët të vinin në pushtet, shpjegon Abidi. “Shumica punonin me policinë kombëtare dhe pjesa tjetër ishin në ushtri”.

Me këtë shqetësim në mendjen e tyre, burrat u befasuan kur, në më pak se gjashtë muaj pas kthimit në pushtet, zyrtarët lokalë talebanë njoftuan se kushdo, përfshirë ish ANSF-në, do të lejoheshin të operonin në miniera me kusht që të paguanin një përqindje të të ardhurave të tyre tek zyrtarët vendorë si taksë.

Edhe Botë 2 tet 2025 Gratë afgane humbin shpresën e fundit pasi talebanët ndërpresin internetin

“Nën qeverinë e mëparshme, minierat [artizanale] ishin të ndaluara”, thotë Abidi. “Ajo që ne po bëjmë këtu ishte krejtësisht e paligjshme atëherë, sepse qeveria nuk donte që paratë të përfundonin me talebanët. Por sapo talebanët morën kontrollin e kësaj zone, ata përhapën fjalën se njerëzit ishin të lirë të minonin për sa kohë që ata paguanin dy për qind të fitimeve të tyre tek autoritetet lokale”. Dhe kështu, ata filluan punën në miniera.

Deri më tani, Abidi dhe kolegët e tij kanë mundur të punojnë pa probleme nga talebanët. “Ne paguajmë taksën dhe deri më tani gjithçka po shkon mirë”, thotë Abidi. Shpejt Abidi shqetësohet. “Vetëm Zoti e di se çfarë do të sjellë e ardhmja”, shton ai, me zë të ulët.

Shpejtësia dhe kursimi

Tani për tani, puna ka paraqitur vështirësi të tjera. Asnjë nga burrat në minierën e Abidit nuk kishte përvojë të mëparshme minerare dhe punonte me të vetmet mjete në dispozicion: dinamit të bërë në shtëpi – i bërë nga minatorët pasi nuk janë të sigurt për t’u ruajtur – një çekiç pneumatik i ndryshkur, i vjetruar, çekiç, kazma dhe pishtarë me kokë. Të 30 burrat kishin grumbulluar kursimet e tyre për të marrë me qira parcelën e tokës dhe kishin blerë disa nga mjetet e kërkuara me kredi nga investitorët vendas, kështu që minatorët ishin tashmë në borxhe përpara se kazmat e tyre të fillonin të godisnin gurin e parë.

Shpejtësia dhe kursimi janë porositë e ditës pasi burrat nuk përdorin pajisje sigurie. Çdo dollar i shpenzuar për sigurinë është një dollar që nuk mund të hyjë në xhepat e minatorëve, kështu që nuk ka helmeta, syze sigurie dhe maska respiratore për të filtruar pluhurin e imët në ajër. Burrat nuk kanë pësuar asnjë aksident ditët e fundit, por të tjerët në minierat aty pranë nuk kanë qenë aq me fat.

Dhe puna është fizikisht e vështirë – minatorët kalojnë ditë të gjata duke copëtuar muret e tunelit, duke lëvizur karrocat e rënda të mbushura me gurë dhe duke u ulur në tokë mes rrënojave në kërkim të çfarëdo guri të çmuar. Ajri brenda minierës është i nxehtë dhe i lagësht dhe zhurma e çekiçit është shurdhuese, në një hapësirë kaq të vogël. Ditët fillojnë herët dhe mbarojnë pasi perëndon dielli dhe, pa rrogë fikse, burrat punojnë sa më shumë orë që munden çdo javë për të rritur shanset e tyre për të fituar më shumë.

Shembja e tunelit dhe rreziqe të tjera

Shembjet e tunelit janë të zakonshme në këto miniera. Duke gërmuar sa më shpejt që të jetë e mundur, burrat rrallë vendosin trarë druri për të përforcuar muret e tunelit dhe sistemet e filtrimit të ajrit nuk ekzistojnë, gjë që çon në shumë probleme të mushkërive dhe syve midis minatorëve. Shumë nga burrat në minierën e Abidit kishin filluar të kenë probleme me kyçet, muskujt dhe mushkëritë pas vetëm disa muajsh në minierë.

Por pavarësisht rreziqeve, punëtorët thonë se burrat vazhdojnë të dynden në miniera pasi ato janë mjeti i vetëm i të ardhurave.

“Shumicën e kohës të ardhurat që fitojmë nga minierat janë të mjaftueshme për të mbuluar shpenzimet e ushqimit dhe të nevojave themelore për ne dhe familjet tona. Shumë njerëz nuk mund të fitojnë as sa duhet për të ushqyer familjet e tyre”, thotë Abidi.

Edhe Botë 21 sht 2025 Talebanët kundërshtojnë përpjekjen e Trumpit për të rimarrë bazën ajrore të Bagramit

Pavarësisht punës së palodhur dhe taksave në rritje, Abidi është i vendosur të vazhdojë punën në miniera. “Për sa kohë që ka gurë për të gjetur, unë do të jem këtu çdo ditë”, shprehet ai. “Është një mënyrë për mua dhe familjen time për të mbijetuar, dhe kjo nuk është diçka nga e cila mund të largohem”.

Përktheu: Forca Jashari