Traktati synon të vendosë 30% të deteve në zona të mbrojtura deri në vitin 2030, për të mbrojtur dhe rikuperuar natyrën detare. Marrëveshja u arrit të shtunën në mbrëmje, pas 38 orësh bisedime, në selinë e OKB-së në Nju-Jork
Kombet e Bashkuara (BBC) - Kombet kanë arritur një marrëveshje historike për të mbrojtur oqeanet e botës pas 10 vjetësh negociata.
Traktati synon të vendosë 30% të deteve në zona të mbrojtura deri në vitin 2030, për të mbrojtur dhe rikuperuar natyrën detare. Marrëveshja u arrit të shtunën në mbrëmje, pas 38 orësh bisedime, në selinë e OKB-së në Nju-Jork. Negociatat ishin shtyrë prej vitesh për mosmarrëveshjet mbi financimin dhe të drejtat e peshkimit.
Marrëveshja e fundit ndërkombëtare për mbrojtjen e oqeanit u nënshkrua 40 vjet më parë, më 1982 - Konventa e OKB-së për të Drejtën e Detit.
Ajo marrëveshje krijoi një zonë të quajtur det i hapur - ujëra ndërkombëtare ku të gjitha vendet kanë të drejtë të peshkojnë, të transportojnë dhe të bëjnë kërkime - por vetëm 1.2% e këtyre ujërave janë të mbrojtura.
Jeta detare që jeton jashtë këtyre zonave të mbrojtura ka qenë në rrezik nga ndryshimet klimatike, mbipeshkimi dhe trafiku i anijeve.
Sipas Unionit Ndërkombëtar për Ruajtjen e Natyrës (IUCN) në vlerësimin më të fundit të specieve detare globale, gati 10% u zbuluan se janë në rrezik zhdukjeje.
Këto zona të reja të mbrojtura, të vendosura në traktat, do të vendosin kufizime në sasinë e peshkimit, në rrugët e korsive të transportit dhe në aktivitetet e eksplorimit si minierat në det të thellë - kur mineralet merren nga një shtrat deti 200 metra ose më shumë nën sipërfaqe.
Grupet mjedisore kanë qenë të shqetësuara se proceset e minierave mund të shqetësojnë tokat e mbarështimit të kafshëve, të krijojnë ndotje akustike dhe të jenë toksike për jetën detare.
Autoriteti Ndërkombëtar i shtratit të detit që mbikëqyr licencimin i tha BBC-së se ecja përpara "çdo aktivitet i ardhshëm në shtratin e thellë të detit do t'i nënshtrohet rregulloreve dhe mbikëqyrjes strikte mjedisore për të siguruar që ato të kryhen në mënyrë të qëndrueshme dhe me përgjegjësi".
Rena Lee, ambasadore e OKB-së për Oqeanet, e njoftoi vendimin pas dy javë negociatash që ndonjëherë kërcënuan të zhbëheshin. Minna Epps, drejtore e ekipit të IUCN Ocean, tha se çështja kryesore ishte mbi ndarjen e burimeve gjenetike detare.
Burimet gjenetike detare janë material biologjik nga bimët dhe kafshët në oqean që mund të kenë përfitime për shoqërinë, si farmaceutikët, proceset industriale dhe ushqimin.
Vendet më të pasura kanë aktualisht burimet dhe fondet për të eksploruar oqeanin e thellë, por vendet më të varfra donin të siguronin që çdo përfitim që ata gjenin të ndahej në mënyrë të barabartë.
Dr. Robert Blasiak, studiues i oqeanit në Universitetin e Stokholmit, tha se sfida ishte se askush nuk e di se sa vlejnë burimet e oqeanit dhe si rrjedhim si mund të ndahen ato.
"Nëse imagjinoni një televizor të madh, me definicion të lartë, me ekran të gjerë dhe nëse vetëm tre ose katër piksel në atë ekran gjigant po funksionojnë, kjo është njohuria jonë për oqeanin e thellë. Pra, ne kemi regjistruar rreth 230.000 specie në oqean, por vlerësohet se janë mbi dy milionë”, tha ai.
Laura Meller, aktiviste e oqeaneve për Greenpeace Nordic, lavdëroi vendet për "lënien në mënjanë të dallimeve dhe dorëzimin e një traktati që do të na lejojë të mbrojmë oqeanet, të ndërtojmë elasticitetin tonë ndaj ndryshimeve klimatike dhe të mbrojmë jetën dhe jetesën e miliarda njerëzve".
"Kjo është një ditë historike për ruajtjen dhe një shenjë se në një botë të ndarë, mbrojtja e natyrës dhe e njerëzve mund të triumfojë mbi gjeopolitikën”, shtoi ajo.
Vendet do të duhet të takohen përsëri për të miratuar zyrtarisht marrëveshjen dhe më pas të kenë shumë punë për të bërë përpara se traktati të mund të zbatohet.