Министарство одлаже интервенцију од 2.3 милиона у локалитету Дресник

“Konservimi dhe Zhvillimi i Lokalitetit Arkeologjik të Dresnikut – Klinë” si projekt mund të konsiderohet prej ndërmarrjeve më të mëdha të shtetit në raport me trashëgiminë arkeologjike. Me afro 2.3 milionë euro Ministria e Kulturës synon që lokalitetin me mozaikë unikë në dysheme ta bëjë të vizitueshëm. Por kontrata me kompaninë punëkryese ende nuk është finalizuar e për ketë MK-ja nuk ka dhënë përgjigje

Si proces i prokurimit publik u nis në vjeshtën e vitit të kaluar. Por në prag të kësaj vjeshte ende nuk është finalizuar. Konservimi dhe restaurimi i lokalitetit arkeologjik në Dresnik të Klinës nuk dihet se kur do të nisë. Tenderi u hap në nëntorin e vjetëm, sivjet në prill u zgjodh kompania punëkryese e në qershor përfundoi edhe procesi i ankesave. 

Por kontrata me kompaninë punëkryese nuk është finalizuar ende. Në lokalitete të tilla kushtet meteorologjike kanë rol të madh. Pas verës zor të punohet me intensitet. “Konservimi dhe Zhvillimi i Lokalitetit Arkeologjik të Dresnikut – Klinë” si projekt mund të konsiderohet prej ndërmarrjeve më të mëdha të shtetit në raport me trashëgiminë arkeologjike. Me afro 2.3 milionë euro Ministria e Kulturës synon që lokalitetin me mozaikë unikë në dysheme ta bëjë të vizitueshëm.

KOHA ka pyetur Ministrinë e Kulturës se përse ende nuk është lidhur kontrata me operatorin ekonomik të përzgjedhur për thirrjen “Konservimi dhe Zhvillimi i Lokalitetit Arkeologjik të Dresnikut –  Klinë” dhe sa ndikon vonesa e lidhjes së kontratës në realizmin e punimeve pasi gjatë dimrit mundësitë për punë në lokalitet janë minimale.

Në pyetjen e parë Ministria nuk është përgjigjur. Por KOHA ka marrë vesh se vonesa është si pasojë e mungesës së buxhetit. E sa i përket pyetjes së dytë, Ministria ka pasur një përgjigje. 

“Projekti ‘Konservimi dhe Zhvillimi i Lokalitetit Arkeologjik të Dresnikut – Klinë’ është një projekt i një përmasë më të gjerë, i cili përfshin jo vetëm ndërhyrje konservuese, por edhe punime infrastrukturore dhe aktivitete të tjera përcjellëse. Sigurisht, një pjesë e punimeve në lokalitet varen nga kushtet atmosferike, mirëpo projekti përmban edhe punime që mund të realizohen gjatë periudhës së dimrit. Për këtë arsye, vonesa në lidhjen e kontratës nuk nënkupton domosdoshmërisht pamundësi për realizimin e projektit, pasi dinamika e punimeve mund të organizohet në përputhje me natyrën e tyre dhe kushtet në terren”, shkruhet në përgjigje. Sipas Ministrisë, me rëndësi është që punimet të realizohen sipas standardeve profesionale dhe në kushte të përshtatshme për secilën fazë të projektit.
Instituti Arkeologjik i Kosovës s’ka kthyer përgjigje. Kjo qasje e mbylljes në raport me publikun ka nisur prej kur arkeologia Zana Rama është emëruar ushtruese e detyrës së drejtorit të IAK-ut.

Në mars të këtij viti institucioni më i lartë kulturor në vend qe përcaktuar që implementimin e projektit me potencial shumë të madh për arkeologjinë, ta bëjë grupi i operatorëve ekonomikë “N.N. 100% Design” dhe “Termoizolimi” për dy milionë e 276 mijë euro. Një kompani nga Shqipëria me ofertë prej 1.8 milionë eurosh qe eliminuar gjatë procedurës së prokurimit pasi sipas vlerësimit s’i plotësonte kriteret. Kurse grupi i operatorëve ekonomikë “Limit Project Sh.P.K, Rinesa Sh.P.K dhe Delta – CCD Sh.P.K” me ofertë prej dy milionë e 399 qe shpallur i pasuksesshëm. Pikërisht ky grup operatorësh pas një ankese në Ministrinë e Kulturës, e cila s’është miratuar, i ishte drejtuar Organit Shqyrtues të Prokurimit Publik. Por OShP-ja në qershor ka lënë në fuqi vendimin e Ministrisë së Kulturës. 
Asokohe arkeologu i Institutit Arkeologjik të Prishtinës, Elvis Shala, i cili u prin punimeve në lokalitetin arkeologjik të Dresnikut ka thënë se vonesat në nisjen e punimeve s’shkojnë në favor të lokalitetit. 
“Sa më herët që nis implementimi është më mirë për ne, pra për qytetarët që duan ta vizitojnë lokalitetin. Projektet si shpronësimi, konservimi e hapja për vizitorë janë në të mirë të publikut. Jo vetëm për atë komunë dhe vendet përreth por për mbarë vendin e vizitorët e jashtëm”, kishte thënë ai. 

Пројекат који су осмислили Археолошки институт Косова и Фондација за културно наслеђе без граница (CHwB Косово) трансформише ово место у Дреснику и Клини у просторни оријентир. Ради се о околним и инфраструктурним радовима, који такође укључују покривање јединствених мозаика у овим деловима. Очекује се да ће метална конструкција заштитити мозаике како би били заштићени од атмосферских услова. Ради се о остацима главне палате локалитета. Остали делови комплекса, за који се сматра да је био царска вила, биће отворени према околини. То је онај који је сада познат као друга палата заједно са трећом зградом. Остаци дела околног зида и осматрачнице такође ће бити доступни јавности. Према пројекту, мултифункционална зграда ће имати просторе за особље, неку врсту галерије, неку врсту кафића и друге просторе. Док ће отворени амфитеатар служити за разне културне активности. Све ово у близини зелене површине и паркинга. Ако се пројекат спроведе како је планирано, Дресник би могао постати атракција сам по себи. 

Археолог Шала је рекао да је циљ стварање атрактивне дестинације, где се поред културних активности, Дресник и околна подручја користе и за разне обуке, као и да постану центар умрежавања научника.

„Овај центар ће пружити могућности истраживачима да се састану и користе простор за истраживање у региону. Поред простора за посетиоце, постојаће и посебни објекти који се могу користити као лабораторије“, рекао је он. А архитекта Нол Бинакај из „CHwB Kosova“, који је, заједно са руководиоцем ископавања у Дрешнику, археологом Шаљом, покренуо пројекат, рекао је када је отворен тендер да је план интервенције заједно са мастер планом финализован и да је спровођење веома добра вест. 

„На основу нашег предлога, тендер предвиђа само изградњу нових објеката. Наш приступ је био да локацију учинимо приступачном. Предвиђена је конвенционална градња, коју на Косову спроводе економски оператери у земљи. Конзервацију постојећих објеката и мозаика ће, по свој прилици, спроводити особље Археолошког института Косова“, рекао је он. Пројекат је финансирао Амбасадорски фонд за културно наслеђе Амбасаде Сједињених Америчких Држава. 

Управо су америчка средства вратила пажњу на заборављени Дресник од 2019. године. Меморандум о суфинансирању за подршку пројекту „Очување археолошког налазишта Дресник“ између Амбасаде Сједињених Америчких Држава и Министарства културе обезбедио је 150 хиљада долара (141 хиљаду и 849 евра) у оквиру Амбасадорског фонда за културно наслеђе. С друге стране, Министарство културе је издвојило 51 хиљаду и 830 евра.

Пројекат, који је почео у септембру 2023. године, трајао је до јуна 2025. године.

Локалитет из првог века нове ере, који се налази у близини Клине, експроприсан је крајем 2023. године, што је отворило пут за још већа улагања. На основу до сада предузетих корака, очекује се да ће овај простор бити један од најатрактивнијих у погледу културног наслеђа.
Одлука Владе о експропријацији оцењена је као изузетно важна за археолошко налазиште, које је од 2016. године уврштено на листу наслеђа под сталном заштитом са обимом од 16.72 хектара. Заштићено подручје се сматра површином од 64 хектара. Међутим, национализација покрива нешто више од десет процената ове површине. Експропријацију је археолог који је водио радове, Елвис Шаља, проценио као главну инвестицију у локалитет.

Експропријација у Дреснику, која се проширила на приватну имовину, тема је од откривања јединственог мозаика 2013. године, када је радове водио сада пензионисани археолог Масар Вала. 

Археолошко налазиште Дресник, око 1.5 километара источно од града Клине, Косовски савет за културно наслеђе сматра једним од најважнијих археолошких налазишта не само на Косову, већ и у региону. Током ископавања од 2012. до 2015. године идентификовано је неколико архитектонских споменика, од којих се истиче велика Аула.