Министерството одложи интервенција од 2.3 милиони во населбата Дресник

“Konservimi dhe Zhvillimi i Lokalitetit Arkeologjik të Dresnikut – Klinë” si projekt mund të konsiderohet prej ndërmarrjeve më të mëdha të shtetit në raport me trashëgiminë arkeologjike. Me afro 2.3 milionë euro Ministria e Kulturës synon që lokalitetin me mozaikë unikë në dysheme ta bëjë të vizitueshëm. Por kontrata me kompaninë punëkryese ende nuk është finalizuar e për ketë MK-ja nuk ka dhënë përgjigje

Si proces i prokurimit publik u nis në vjeshtën e vitit të kaluar. Por në prag të kësaj vjeshte ende nuk është finalizuar. Konservimi dhe restaurimi i lokalitetit arkeologjik në Dresnik të Klinës nuk dihet se kur do të nisë. Tenderi u hap në nëntorin e vjetëm, sivjet në prill u zgjodh kompania punëkryese e në qershor përfundoi edhe procesi i ankesave. 

Por kontrata me kompaninë punëkryese nuk është finalizuar ende. Në lokalitete të tilla kushtet meteorologjike kanë rol të madh. Pas verës zor të punohet me intensitet. “Konservimi dhe Zhvillimi i Lokalitetit Arkeologjik të Dresnikut – Klinë” si projekt mund të konsiderohet prej ndërmarrjeve më të mëdha të shtetit në raport me trashëgiminë arkeologjike. Me afro 2.3 milionë euro Ministria e Kulturës synon që lokalitetin me mozaikë unikë në dysheme ta bëjë të vizitueshëm.

KOHA ka pyetur Ministrinë e Kulturës se përse ende nuk është lidhur kontrata me operatorin ekonomik të përzgjedhur për thirrjen “Konservimi dhe Zhvillimi i Lokalitetit Arkeologjik të Dresnikut –  Klinë” dhe sa ndikon vonesa e lidhjes së kontratës në realizmin e punimeve pasi gjatë dimrit mundësitë për punë në lokalitet janë minimale.

Në pyetjen e parë Ministria nuk është përgjigjur. Por KOHA ka marrë vesh se vonesa është si pasojë e mungesës së buxhetit. E sa i përket pyetjes së dytë, Ministria ka pasur një përgjigje. 

“Projekti ‘Konservimi dhe Zhvillimi i Lokalitetit Arkeologjik të Dresnikut – Klinë’ është një projekt i një përmasë më të gjerë, i cili përfshin jo vetëm ndërhyrje konservuese, por edhe punime infrastrukturore dhe aktivitete të tjera përcjellëse. Sigurisht, një pjesë e punimeve në lokalitet varen nga kushtet atmosferike, mirëpo projekti përmban edhe punime që mund të realizohen gjatë periudhës së dimrit. Për këtë arsye, vonesa në lidhjen e kontratës nuk nënkupton domosdoshmërisht pamundësi për realizimin e projektit, pasi dinamika e punimeve mund të organizohet në përputhje me natyrën e tyre dhe kushtet në terren”, shkruhet në përgjigje. Sipas Ministrisë, me rëndësi është që punimet të realizohen sipas standardeve profesionale dhe në kushte të përshtatshme për secilën fazë të projektit.
Instituti Arkeologjik i Kosovës s’ka kthyer përgjigje. Kjo qasje e mbylljes në raport me publikun ka nisur prej kur arkeologia Zana Rama është emëruar ushtruese e detyrës së drejtorit të IAK-ut.

Në mars të këtij viti institucioni më i lartë kulturor në vend qe përcaktuar që implementimin e projektit me potencial shumë të madh për arkeologjinë, ta bëjë grupi i operatorëve ekonomikë “N.N. 100% Design” dhe “Termoizolimi” për dy milionë e 276 mijë euro. Një kompani nga Shqipëria me ofertë prej 1.8 milionë eurosh qe eliminuar gjatë procedurës së prokurimit pasi sipas vlerësimit s’i plotësonte kriteret. Kurse grupi i operatorëve ekonomikë “Limit Project Sh.P.K, Rinesa Sh.P.K dhe Delta – CCD Sh.P.K” me ofertë prej dy milionë e 399 qe shpallur i pasuksesshëm. Pikërisht ky grup operatorësh pas një ankese në Ministrinë e Kulturës, e cila s’është miratuar, i ishte drejtuar Organit Shqyrtues të Prokurimit Publik. Por OShP-ja në qershor ka lënë në fuqi vendimin e Ministrisë së Kulturës. 
Asokohe arkeologu i Institutit Arkeologjik të Prishtinës, Elvis Shala, i cili u prin punimeve në lokalitetin arkeologjik të Dresnikut ka thënë se vonesat në nisjen e punimeve s’shkojnë në favor të lokalitetit. 
“Sa më herët që nis implementimi është më mirë për ne, pra për qytetarët që duan ta vizitojnë lokalitetin. Projektet si shpronësimi, konservimi e hapja për vizitorë janë në të mirë të publikut. Jo vetëm për atë komunë dhe vendet përreth por për mbarë vendin e vizitorët e jashtëm”, kishte thënë ai. 

Проектот дизајниран од Археолошкиот институт на Косово и Фондацијата за културно наследство без граници (CHwB Косово) го трансформира овој локалитет во Дрешник и Клина во просторен обележје. Се однесува на околните и инфраструктурните работи, кои вклучуваат и покривање на уникатните мозаици во овие делови. Се очекува металната конструкција да ги заштити мозаиците, така што тие ќе бидат заштитени од атмосферските услови. Се однесува на остатоците од главната палата на локалитетот. Другите делови од комплексот, за кој се смета дека била царска вила, ќе бидат отворени за околината. Тоа е онаа што сега е позната како втора палата заедно со третата зграда. Остатоците од дел од околниот ѕид и стражарницата исто така ќе бидат достапни за јавноста. Според проектот, мултифункционалната зграда ќе има простор за персоналот, еден вид галерија, еден вид кафе и други простори. Додека отворениот амфитеатар ќе служи за разни културни активности. Сето ова во близина на зелен простор и паркинг. Доколку проектот се спроведе според планот, Дрешник би можел да стане атракција сама по себе. 

Археологот Шала рече дека целта е да се создаде атрактивна дестинација, каде што покрај културните активности, Дресник и околните области ќе се користат и за разни обуки, како и да стане центар за вмрежување на научниците.

„Овој центар ќе им обезбеди можности на истражувачите да се сретнат и да го користат просторот за истражување во регионот. Покрај просторите за посетители, ќе има и посебни објекти што можат да се користат како лаборатории“, рече тој. А архитектот Нол Бинакај од „CHwB Kosova“, кој, заедно со раководителот на ископувањата во Дрешник, археологот Шала, го продолжија проектот, рече кога беше отворен тендерот дека планот за интервенција заедно со генералниот план се финализирани и дека имплементацијата е многу добра вест. 

„Врз основа на нашиот предлог, тендерот предвидува само изградба на нови објекти. Нашиот пристап беше да го направиме местото пристапно. Предвидена е конвенционална градба, која во Косово ја вршат економски оператори во земјата. Конзервацијата на постојните објекти и мозаици, најверојатно, ќе ја вршат вработените во Археолошкиот институт на Косово“, рече тој. Проектот беше финансиран од Амбасадорскиот фонд за културно наследство на Амбасадата на Соединетите Американски Држави. 

Всушност, токму американските средства го вратија вниманието кон заборавениот Дрешник од 2019 година. Меморандумот за кофинансирање за поддршка на проектот „Зачувување на археолошкиот локалитет Дрешник“ помеѓу Амбасадата на Соединетите Американски Држави и Министерството за култура обезбеди 150 илјади долари (141 илјада и 849 евра) во рамките на Амбасадорскиот фонд за културно наследство. Од друга страна, Министерството за култура издвои 51 илјада и 830 евра.

Проектот, кој започна во септември 2023 година, траеше до јуни 2025 година.

Локалитетот од првите векови од нашата ера, кој се наоѓа во близина на Клина, беше експроприран кон крајот на 2023 година, што отвори пат за уште повеќе инвестиции. Врз основа на досега преземените чекори, се очекува овој простор да биде еден од најатрактивните во однос на културното наследство.
Одлуката на Владата за експропријација беше оценета како исклучително важна за археолошкото наоѓалиште, кое од 2016 година е вклучено во списокот на наследство под трајна заштита со периметар од 16.72 хектари. Заштитеното подрачје се смета за 64 хектари. Сепак, национализацијата опфаќа малку повеќе од десет проценти од оваа површина. Експропријацијата беше оценета како главна инвестиција во наоѓалиштето од страна на археологот што ги водеше работите, Елвис Шаља.

Експропријацијата во Дресник, која се прошири на приватен имот, е тема откако уникатниот мозаик излезе на виделина во 2013 година, кога работата ја водеше сега пензионираниот археолог Масар Вала. 

Археолошкото наоѓалиште Дресник, околу 1.5 километри источно од градот Клина, од страна на Косовскиот совет за културно наследство се смета за едно од најважните археолошки наоѓалишта не само во Косово, туку и во регионот. За време на ископувањата од 2012 до 2015 година, беа идентификувани неколку архитектонски споменици, од кои се издвојува големата Аула.