Jazzi sikur gjuha ku notat janë fjalë

Një trio jazzi tingëllon unik tek arrin t’i përfshijë në bashkëbisedim tri kultura të ndryshme. S’e bën këtë vetëm për një lloj multikulturalizimi, por qasja e tre muzikantëve ndaj muzikës, ose më saktë përkufizimi i saj, shprehet natyrshëm edhe në interpretim. Për muzikantët Ilirian Ahmeti, Jakub Turac dhe Earl Joshua Frost-Izumi secili duhet ta thotë historinë e tij nëpërmjet notave sepse, siç thotë Ahmeti, “jazzi është sikur gjuha” ku notat shndërrohen në fjalë. “Ilirian Ahmeti Trio” debutoi në një mini-turne në Kosovë, skena e publiku i këtij vendi kanë diçka të magjishme për treshen që u takua në Vjenë

Kur e përkufizojnë muzikën jazz, lehtas zbërthehet edhe arsyeja e bashkimit të tyre në trio. Vijnë nga tri kultura të ndryshme, i lidh universaliteti i gjuhës muzikore, por secili shpalos historinë e vet e të rrënjëve prej nga vjen. Pianisti Ilirian Ahmeti me rrënjë nga Kosova, bateristi Jakub Turac me rrënjë nga Sllovakia dhe basisti Earl Joshua Frost-Izumi nga Japonia u takuan si kolegë studimesh në Vjenë. Në javën e dytë të këtij muaji, erdhën në një mini-turne në Kosovë, si “Ilirian Ahmeti Trio”. Koncertet u quajtën “Jazz Without Borders”. E, kjo nuk është veç një lloj deklarate formale, e dëgjuar sa e sa herë tashmë. Për ta muzika është mënyrë e të rrëfyerit dhe secili ka historinë e vet. “Jazzi në përgjithësi ka rregulla, është sikur gjuhë, ke fjalorin, ke rregulla të caktuara se si i thua gjërat, por në fund të ditës kur dëgjon zërin e dikujt, ndoshta dikujt që e njeh, mund ta identifikosh zërin e atij personi”, thotë Ilirian Ahmeti. “Jazzi është muzikë e hapur dhe sa herë performon një këngë, secilën herë është shumë ndryshe dhe varet nga publiku”, thotë Jakub Turac. “Muzika jazz është shumë e sinqertë, i shfaq emocionet e tua dhe nëse nuk ndihesh rehat në grup, atëherë kjo shfaqet në muzikën dhe performancën tënde”, thotë Earl Joshua Frost-Izumi.

KOHA: Keni zgjedhur të performoni si trio në vende të ndryshme në Kosovë. Si ju ka pritur publiku deri tani?

Ilirian Ahmeti: Shumë mirë. Kishte shumë energji dhe si artistë të muzikës jazz në veçanti, kemi nevojë për atë energji nga audienca. Nuk është hera e parë që performoj në Kosovë, kam performuar këtu disa herë, por secilën herë e marr energjinë e duhur nga publiku për ta inkorporuar atë në muzikë.

KOHA: Jakub, a mund të na tregoni përshtypjet e tuaja? Si ju ka pritur publiku?

Jakub Turac: Për mua, kjo është hera e parë që vij në Kosovë dhe si muzikant i jazzit më pëlqen kur audienca është e gjallë dhe mund ta shoh që e shijojnë muzikën dhe na kthejnë energjinë, siç tha Iliriani, dhe po, definitivisht mund të them se këtu publiku është ashtu siç duhet të jetë.

KOHA: Po për ju, Earl Joshua?

Earl Joshua Frost-Izumi: Po ashtu, është hera e parë që performoj në Kosovë dhe më duhet të them, e kam shijuar shumë përfshirjen e publikut. Ata po e shijonin muzikën tonë shumë. Dua të them, në Vjenë njerëzit dëgjojnë shpesh muzikë jazz dhe na dëgjojnë duke interpretuar, por energjia është gjithmonë ndryshe në secilin shtet dhe unë e kam shijuar veçantinë e publikut të Kosovës.

KOHA: Më vjen mirë për këtë dhe nga sa kuptoj, kjo është hera e parë që performoni si trio në Kosovë. A mund të na tregoni për idenë, si vendosët të organizoni, le të themi, një mini-turne këtu?

Ilirian Ahmeti: E dini, siç thashë më parë, kam interpretuar disa herë në Kosovë në festivale të ndryshme, me muzikantë të ndryshëm këtu dhe gjithmonë kam qenë anëtar mbështetës në bendin e dikujt tjetër, dhe doja ta kisha projektin tim. Dhe meqë kam bërë muzikë me Jakubin dhe Earlin në Sllovaki dhe në Vjenë, dhe ne vërtet kemi provuar ta formësojmë tingullin tonë si trio, mendova se do të ishte e përkryer t’i sillja këtu dhe të përjetonim përvojën kosovare dhe të performonim nëpër lokale të ndryshme.

KOHA: Besoj se ishte emocionuese edhe për ju kur folët për këtë...

Jakub Turac: Po, ishte jo e natyrshme për mua të vij kaq larg dhe të bëj muzikë jazz kaq larg shtëpisë sime. Dhe jam shumë i emocionuar.

KOHA: Shpresoj që kjo të jetë vetëm hera e parë nga shumë e shumë herë që do të performoni këtu... Kam një pyetje më shumë për Ilirianin. Si e vlerëson skenën e muzikës jazz në Kosovë, duke qenë se thatë më herët që keni performuar këtu shumë herë?

Ilirian Ahmeti: Është një skenë spektakolare. Më pëlqen çdo muzikant këtu dhe mendoj se në çdo shtet ku interpretoj, secili ka diçka për të dhënë dhe muzikantët këtu janë vërtetë super-unikë dhe kur i dëgjon, e ndien këtë. Siç thashë, kam luajtur muzikë këtu disa herë dhe ndiej se Kosova gjithashtu e ka formësuar tingullin tim, sepse performancat e mia të para profesionale kanë qenë në fakt në Kosovë. Kështu që kam shumë respekt për të gjithë muzikantët këtu.

KOHA: Ndoshta dhe ju keni krijuar të njëjtin perceptim si Iliriani?

Earl Joshua Frost-Izumi: Po ashtu është, të gjithë ne jemi në të njëjtin universitet, Universiteti Privat i Muzikës dhe Arteve i Qytetit të Vjenës, dhe ai është një nga njerëzit i parë me të cilët kam bërë muzikë, një muzikant kosovar, dhe vërtet veçohej si pianist nga të gjithë pianistët në universitetin tonë. Dhe është kënaqësi e madhe të performoj me të.

KOHA: Më vjen mirë për këtë. Dhe për fillim, ndoshta mund të na tregoni për njohjen tuaj me muzikën jazz. Mund të fillojmë sërish me ju.

Earl Joshua Frost-Izumi: Në përgjithësi, unë kam filluar të bëj muzikë diku 6 apo 7 vjet më parë. Fillimisht interpretoja muzikë japoneze pop, duke qenë se jam rritur në Japoni deri në moshën 12-vjeçare. Njohja me jazzin ishte përmes kësaj muzike japoneze pop që kishte shumë elemente të jazzit dhe gjithashtu dëshira ime për të qenë më i lirë në shprehje, të eksploroj koncerte më të thella dhe bashkëveproj me muzikantë të tjerë. Mendoj se ky ka qenë prezantimi im me muzikën jazz.

KOHA: Po ti, Jakub?

Jakub Turac: Rrugëtimi im nga fillimi është... kam filluar të bëj muzikë në përgjithësi kur isha 8-vjeçar dhe fillova të performoj me instrumentin folklorik sllovak të quajtur Heligonka (fizarmonikë tradicionale sllovake v.j.) Ishte një kamp muzikor në Sllovaki dhe unë duhej të performoja me heligonka atje por nëna ime, një javë para kampit, më tregoi për bateritë dhe më pyeti nëse dua ta provoj këtë instrument. E provova dhe pas kampit në verë, nga shtatori fillova të shkoja në shkollë të muzikës. Studioja në Konservatoriumin e Muzikës Klasike në Sllovaki, ku mësonim më shumë për muzikë klasike dhe jo jazz, por në fakt mësuesi im, Peter Solarik, është baterist i famshëm i jazzit në Sllovaki dhe ai më dha shumë gjëra për të bërë. Fillova ta pëlqej jazzin, ta dëgjoj këtë muzikë dhe më pas fillova ta përmirësoj dhe ta studioj si zhanër diku tjetër, sepse në Sllovaki nuk kemi shumë mundësi për të studiuar për jazz. Prandaj jam i lumtur që jam në Vjenë me djemtë dhe studiojmë së bashku.

KOHA: Po për ju, Ilirian?

Ilirian Ahmeti: Unë fillova të luaj në piano kur isha 5 vjeç. Fillimisht kam filluar me muzikë klasike natyrisht. Kjo ishte në Kanada, kur jetoja atje. Babai im më ka shtyrë të luaj në piano dhe më kujtohet, në të vërtetë një prej kujtimeve të mia të para kur dëgjova muzikë jazz dhe një nga kujtimet e para në përgjithësi, është kur babai im ma tregon një video të Oscar Petersonit duke interpretuar në piano dhe më kujtohet ta dëgjoja dhe emocioni i pastër nga ajo video ishte diçka mahnitëse. Nuk e dija që piano mund të tingëllonte ashtu. Edhe në atë moshë të re isha i mahnitur nga ajo çfarë po ndodhte. Me kalimin e viteve u mërzita nga muzika klasike dhe doja diçka më shumë eksperimentale ose diçka ku mund të fusja më shumë nga vetja dhe në mënyrë natyrale u tërhoqa nga jazzi dhe në adoleshencë të hershme interpretoja bashkë babanë, i cili po ashtu është kitarist i jazzit, dhe pastaj fillova të studioj në universitet me Danny Grissett, një pianist amerikan. Pastaj shkova në Universitetin Privat të Muzikës dhe Arteve ku i gjeta këta djem dhe filluam të bëjmë muzikë së bashku.

KOHA: A keni qenë gjithmonë i orientuar drejt muzikës?

Ilirian Ahmeti: Në shkollë të mesme studiova për matematikë dhe muzikë. Sinqerisht nuk e di se si ndodhi, thjesht fillova të studioja muzikën dhe doja të bëja më shumë me muzikë. Gjej vërtet kënaqësi te muzika dhe vendosja e historisë sime te ajo që performoj.

KOHA: Interesante. Por si artist, ti përfaqëson dy kultura: shqiptare dhe portugeze. Babai yt është arkitekt me origjinë nga Kosova, ndërsa nëna është shkencëtare me origjinë portugeze. A kanë ndikuar këto kultura në zhvillimin tënd profesional?

Ilirian Ahmeti: Dua të them, në njëfarë mënyre po. Mendoj se Kosova ka pasur më shumë ndikim në interpretimin tim. Duke qenë se javët e para të mia kanë qenë këtu, kam luajtur me muzikantë nga Kosova si Sheki Hoxha, Arian Randobrava, Tomor Shkoza, këta ishin artistët kryesorë me të cilët bëja muzikë. Mendoj se kur performon shpesh me njerëz, ata ndikojnë vërtet te ti dhe drejtimi që merr. Duhet t’u jap merita atyre ku janë të merituara. Dhe ndiej se kam marrë shumë nga skena e muzikës jazz në Kosovë.

KOHA: Ju Jakub gjithashtu vini nga kultura të ndryshme. Besoj se traditat tuaja kanë ndikuar edhe në zhvillimin tuaj si artist.

Jakub Turac: Siç thashë më herët, kam filluar me instrumentin folklorik Heligonka dhe në fakt muzika jonë tradicionale sllovake është shumë larg nga jazzi, prandaj për muzikën jazz nuk mund të them që kultura ime ka ndikuar shumë. Por, sot me jazzin modern, shumë muzikantë përfshirë dhe veten ndonjëherë provojmë të implementojmë muzikën folklorike në jazz dhe të bëjmë disa aranzhime të muzikës folk, dhe në fakt kjo është gjë e mirë për ta bërë. Për mua është sikur nuk po bëj muzikë folklorike, por mund ta implementoj vendlindjen time në gjërat që i performoj në koncerte.

Earl Joshua Frost-Izumi: Definitivisht edhe për mua. Unë kam filluar të bëj muzikë pasi u zhvendosa në Austri dhe më përpara nuk isha vërtet person i muzikës. Por mendoj se muzika që kam prekur në Japoni, kultura dhe gjithashtu gjuha, që mendoj se është shumë ndryshe nga gjermanishtja, anglishtja, sllovakishtja apo shqipja, mendoj se kjo ka ndikuar në parafrazimin dhe melodinë që kam në kokë. Në këtë aspekt, definitivisht ka ndikuar në muzikën time.

KOHA: Natyrisht. Ilirian, duke qenë se babai juaj është me origjinë nga Kosova, a mund të na tregoni çfarë emocionesh ndieni sa herë që performoni përpara një publiku kosovar?

Ilirian Ahmeti: Ndihem krenar dhe shumë i lumtur që po interpretoj për popullin tim dhe vërtet ndihem në shtëpi, dhe sa herë që jam këtu ndihem i mirëpritur. Është ndjesi e mrekullueshme kur luaj muzikë këtu dhe e tregoj se jam nga Kosova dhe po interpretoj jazz dhe po bëj muzikë. Është ndjesi shumë e mirë.

KOHA: Ne jemi shtet shumë i vogël, por a mendon se e njohim dhe vlerësojmë zhanrin e jazzit?

Ilirian Ahmeti: Po, definitivisht. 100 për qind.

KOHA: Ne mendojmë kështu, por dua ta di mendimin tënd?

Ilirian Ahmeti: Po, 100 për qind. Dua të them, nëse i dëgjon muzikantët këtu është çmenduri dhe gjë shumë e bukur.

KOHA: Por, sa ka kontribuuar prejardhja shqiptare që t’ju bëjë unik në botën e jazzit?

Ilirian Ahmeti: Siç tha edhe Earl për muzikën në përgjithësi, kur dëgjon diçka për kohë të gjatë, të ngelet në kokë dhe del në mënyra që nuk e ke pritur. Babai im, kur isha i ri, interpretonte shumë këngë tradicionale shqiptare, veçanërisht nga zona e Gjakovës, dhe madje bënim performanca vetëm të muzikës tradicionale shqiptare. Ndiej se kur e kam këtë nën gishta dhe kur e dëgjoj atë muzikë aq shumë, ajo del në mënyra të ndryshme që nuk do i pret dot.

KOHA: A mund të na tregoni tani për krijimin e “Ilirian Ahmeti Trio”? Si u takuat me anëtarët e grupit dhe çfarë ju lidh si trio?

Ilirian Ahmeti: Mendoj se të gjithë kemi kontribut të barabartë. Aranzhojmë performanca për njëri-tjetrin. Jakub ka organizuar shumë koncerte për ne në Sllovaki me projekte nën emrin e tij, unë kam aranzhuar këtu në Kosovë me projekte nën emrin tim, dhe po, jemi takuar në Universitetin Privat të Muzikës dhe Arteve në Vjenë dhe kemi ushtruar bashkë. Andaj, pyetëm njëri-tjetrin nëse duam të bëjmë muzikë bashkë dhe prej atëherë jemi fokusuar shumë në formësimin e tingullit tonë si trio, dhe jo të tingëllojmë si tre muzikantë të ndryshëm, por si një zë i vetëm. Mendoj se ky është synimi ynë kryesor kur interpretojmë. Por, po, si formacion është një proces që vazhdon. Kemi ende shumë koncerte të ardhshme për të bërë...

KOHA: Më duket se keni krijuar edhe një miqësi shumë të mirë.

Jakub Turac: Po, definitivisht... Mendoj se duhet të themi që ishte ndoshta dita e dytë e studimeve dhe thjesht shkuam në dhomën e provave. Për mua në veçanti, sepse kisha trion time më herët me djelmosha nga Sllovakia nga universitete të ndryshme dhe prej se shkova në Vjenë dhe po largohesha nga atje, doja të gjeja njerëz të rinj për të performuar me ta dhe ishte 100 për qind emocionuese që këta djem performojnë me mua për një kohë të gjatë.

Earl Joshua Frost-Izumi: Unë kisha një lidhje të veçantë me të dy këta muzikantë të mrekullueshëm. Fillimisht me Ilirianin, në fakt, hera e parë që kam shkuar në një sesion muzikor në Vjenë ishte në “Zwe”, është një kafene e jazzit në Vjenë dhe ishte hera e parë që interpretoja aty. Isha shumë i emocionuar, nuk kisha luajtur shumë muzikë jazz, kisha ndoshta gjysmë viti që bëja këtë muzikë dhe tingulli i parë që luajtëm në fakt ishte me Ilirianin në piano. Pas një pauze dyvjeçare pa e parë njëri-tjetrin, e pashë atë në universitet dhe ishte shumë emocionuese ta takoja sërish dhe mendoj se tashmë ekzistonte një lidhje e veçantë mes nesh. Me Jakubin pata kënaqësinë të performoja si mbështetës në provimin pranues për në universitetin tonë, dhe qëndronim ulur aty, prisnim bateristët të vijnë dhe të interpretojnë me ne. Dhe natyrisht ai ishte njëri prej tyre. Më kujtohet interpretimi i tij plot energji dhe menjëherë kuptova se ai do të jetë anëtari i radhës.

KOHA: Bateristi është gjithmonë personi “cool” në grup.

Earl Joshua Frost-Izumi: Po... Dhe ishte kënaqësi ta takoja pas gjysmë viti në universitet dhe mendoj se ishte e shkruar që kjo trio të formohej.

KOHA: A keni gjetur ndoshta diçka të përbashkët mes kulturave tuaja? Japonia është larg nga Kosova, por në aspektin familjar besoj se mund të gjenden ngjashmëri, dhe po ashtu Sllovakia me Kosovën... Ndoshta kjo ka ndihmuar gjithashtu?

Ilirian Ahmeti: Po, nga aspekti i shoqërisë ishte natyrale, e kuptuam më mirë njëri-tjetrin dhe ishte thjeshtë një proces natyral. Në anën e muzikës, mendoj se jazzi në përgjithësi është një gjuhë universale dhe secili ka gjënë e vet për të dhënë, në secilën kulturë dhe mendoj se kjo i sjell dobi tingullit tonë duke qenë se jemi një trio multikulturore. Kemi më shumë kontribut për të dhënë dhe për ta formësuar më mirë muzikën.

KOHA: Tani ju të gjithë jetoni në Austri dhe besoj se jeni mjaft aktivë në skenën e muzikës jazz atje, duke performuar në ngjarje të ndryshme...

Ilirian Ahmeti: Po, si trio kemi performuar disa herë në Vjenë, më shumë kemi performuar në Sllovaki, por po, kjo është e tëra.

KOHA: Por jeni të hapur për ftesa të ndryshme për të performuar në të gjithë Evropën? Ky është qëllimi juaj kryesor si trio.

Ilirian Ahmeti: Po, po... definitivisht.

KOHA: A keni pasur ndonjëherë mundësinë të ndani skenën me ndonjë idhull nga bota e jazzit? Ndoshta ka ndodhur, kush e di...

Jakub Turac: Në fakt mendoj se ishte performanca jonë e parë në Sllovaki, jo me Earlin, por vetëm me Ilirianin në piano dhe ishte mendoj një prej saksofonistëve më të famshëm nga Sllovakia. Emri i tij është Radovan Tariška dhe ai shquhet në gjithë Evropën si muzikant super i talentuar. Performuam në Orava, regjion në Sllovaki, për një festival dhe duhej të ishte një bend ndryshe, ishte vetëm trio ime, “Jakub Turac Trio, featuring Radovan Tariška” dhe mendoj se ishte vetë dy javë më herët kur vendosa ta marr Ilirianin si pianist, dhe në fakt kjo ishte përvoja jonë e parë me një person super të famshëm. Dhe pastaj kishim të njëjtin projekt, por me Earlin në bas-kitarë dhe në dhjetor performuam të njëjtin koncert. Në fakt ai është i famshëm sepse, projekti është më shumë i muzikës folk dhe ne provuam ta performojmë në mënyrën e jazzit.

KOHA: Një përvojë shumë e mirë dhe interesante, besoj... Mirë, po afrohemi drejt fundit të intervistës, ndoshta mund të na tregoni si e përshkruani muzikën jazz? Sigurisht që për ju është një mënyrë jetese, por bazohet në improvizim, ndërsa në thelb ka rregulla të rrepta, siç e dimë për këtë zhanër.

Ilirian Ahmeti: Po, jazzi në përgjithësi ka rregulla, është sikur gjuhë, ke fjalorin, ke rregulla të caktuara se si i thua gjërat, por në fund të ditës kur dëgjon zërin e dikujt, ndoshta dikujt që e njeh, mund ta identifikosh zërin e atij personi. Dhe ky është qëllimi i jazzit, të krijosh karakterin tënd, zërin tënd muzikor që është i identifikueshëm, dhe të jesh i kënaqur me veten. Në thelb, kur luan muzikë jazz ti vërtet dëshiron të thuash diçka, dëshiron të tregosh diçka dhe me çdo notë që luan, të paktën për mua, provoj të vendos historinë e jetës sime në secilën notë dhe provoj t’i bëj ato nota të këndojnë. Ky është mendimi që kam për muzikën jazz.

Jakub Turac: Mua më pëlqen jazzi, sepse nuk ka shumë zhanre ku mund të improvizosh, të jesh i sinqertë dhe ta thuash atë që ndien, sepse jazzi është muzikë e hapur dhe sa herë performon një këngë, secilën herë është shumë ndryshe dhe varet nga publiku, disponimi, moti, nuk e di, është gjithmonë diçka ndryshe dhe kjo më pëlqen, nuk është asnjëherë njësoj krahasuar me, për shembull kam performuar me disa bende të muzikës pop dhe aty ka rregulla strikte dhe nëse luan diçka ndryshe, mund të shkatërrohet gjithçka, ndërsa këtu luaj diçka ndryshe dhe djemtë më përcjellin gjithmonë dhe po, reagojmë ndaj njëri-tjetrit dhe dëgjojmë bashkë. Kjo është e bukura e kësaj.

Earl Joshua Frost-Izumi: Për mua muzika jazz ka të bëjë më shumë me lidhjet njerëzore, ka të bëjë me personat me të cilën performon. Natyrisht ka performues të mirë dhe jo aq të mirë, por çfarë kam kuptuar rreth interpretimit tim është që kur nuk ndihem rehat në bend, apo ndoshta nuk e njoh aq mirë personin me të cilin bëj muzikë, apo ndoshta ka ndonjë situatë të vështirë mes dy muzikantëve, në përgjithësi ndikon shumë te muzika dhe vihet në dukje. Siç tha ai, muzika jazz është shumë e sinqertë, i shfaq emocionet tua dhe nëse nuk ndihesh rehat në grup atëherë kjo shfaqet në muzikën dhe performancën tënde. Prandaj, mendoj se muzika jazz është shumë sociale. Unë kam interpretuar me shumë muzikantë që mund të mos jenë më të mirët, por kam pasur performanca të mrekullueshme me ta, sepse ishim shokë, e njihnim mirë njëri-tjetrin...

KOHA: Keni kimi të mirë...

Earl Joshua Frost-Izumi: Po, saktësisht dhe për ne, të gjithë janë performues të mrekullueshëm dhe miq të mi të mirë dhe mendoj se kjo e bënë muzikën tonë të mrekullueshme.