Ekspertët kanë vënë gishtin kah ndryshimet mjedisore që e bëjnë më të mundshme shpërndarjen e viruseve. Këtu përfshihen edhe shtimi i popullsisë, zhvillimi i kombeve të pazhvilluara, rritja e tregtisë ndërkombëtare të kafshëve të egra dhe udhëtimet e shumta
Dy britanikë janë diagnostikuar me virusin që shkakton gjakderdhje syve dhe ënjtje të fytyrës – dhe kjo mund të jetë dëshmi e ndryshimit që po vjen në botë.
Vetëm pak orë pasi kryeministri i Mbretërisë së Bashkuar, Boris Johnson, shpalosi planet për të hequr të gjitha masat kundër COVID-19 të mërkurën në Angli, një alarm i ri pushtoi vendin: dy persona ishin diagnostikuar me ethet Lassa, një sëmundje virale hemorragjike e ngjashme me Ebolan.
Patogjeni – që është endemi në disa shtete, përfshirë Nigerinë, Sierra Leonen dhe Ganan – është më pak vdekjeprurës se ethet hemorragjike si Ebola ose Marbugu. Por është i rrezikshëm. 15 për qind e të hospitalizuarve e humbin betejën me këtë virus.
Simptomat e Lassas nisin më ngadalë, me ethe e lodhje, dhe pas pak ditësh me kokëdhembje, dhimbje muskujsh e të vjella. Në rastet e rënda, virusi shkakton ënjtje të fytyrës, mbushje të mushkërive me lëng e gjakderdhje intensive nga sytë apo hunda. Ende s’ka vaksinë për të.
Arritja e virusit në Britani prej udhëtarëve nga Afrika, nuk pritet të përcillet si shpërthim i madh – kanë paralajmëruar shkencëtarët. Megjithatë, kanë bërë thirrje se kjo duhet të monitorohet.
“Fatmirësisht, ky virus s’është as afër i shpërndarshëm sikur patogjenet e tjera”, ka thënë dr. Michael Head, hulumtues i lartë në Universitetin e Southamptonit. “Përderisa rastet Lassa brenda Britanisë janë shqetësim, nuk do të shohim shpërndarje apo diçka të tillë në shkallë të madhe sikur që kemi parë me pandeminë e COVID-19”.
Head vuri theksin te numri (R) i riprodhimit, që përshkruan se sa njerëz mund të infektohen duke e bartur njerëzit virusin te njëri-tjetri. Për Lassan, ky numër parashihet të jetë mes 1 dhe 1.6 – krahasuar me rreth 3 sa ishte për COVID-19 të parë.
Shpërndarja e virusit
Për dallim prej COVID-19, ky virus shpërndahet me kontakt të drejtpërdrejtë të lëngjeve nga njeriu i infektuar, apo kontakti me jashtëqitjen e minjve të infektuar.
Por, teksa faza akute e një epidemie më në fund po zbehet – të paktën tash për tash – rishfaqja e Lassas në Britani është një kujtim i ashpër se bota po hyn në “epokë të re pandemie”, siç e kishte paralajmëruar eksperti kryesor i sëmundjeve në Amerikë, Anthony Fauci, më 2020.
Pandemitë s’janë asgjë e re tashmë. Miliona njerëz kanë vdekur në disa pandemi. Bota është goditur nga murtaja e Athinës, tuberkulozi, kolera, gripi spanjoll e disa të tjera.
Por ideja për epokë të pandemisë është e re – ajo sugjeron se pandemi të mëdha nuk do të ndodhin njëherë në shekull. Gjashtë muaj para shpërthimit të Sars-COV-2, Mike Ryan, drejtor i emergjencave në Organizatën Botërore të Shëndetësisë, paralajmëroi se bota po hyn në “normale të re”, kur të shpërthejnë në të njëjtën kohë sëmundje të ndryshme me ndikim të madh.
Pandemitë e ardhshme
Ekspertët kanë vënë gishtin kah ndryshimet mjedisore që e bëjnë më të mundshme shpërndarjen e viruseve. Këtu përfshihen edhe shtimi i popullsisë, zhvillimi i kombeve të pazhvilluara, rritja e tregtisë ndërkombëtare të kafshëve të egra dhe udhëtimet e shumta.
Por pandemia e ardhshme nuk do të duket sikur COVID-19. Krahas etheve Lassa, në listën e OBSH-së si patogjenë me potencial për pandemi përfshihen ethet hemorragjike Krime-Kongo, Ebola dhe Marburgu.
“Teksa po dalim nga njëra pandemi, duhet të fokusohemi për patogjenët e ardhshëm”, ka thënë dr. Tom Fletcher, specialist i sëmundjeve infektive në Shkollën Mjekësore në Liverpool.
Për viruset hemorragjike, ai ka shtuar se ka mungesë në zhvillimet shkencore dhe përgjigjet e mundshme ndaj tyre.
“Përderisa s’kemi ilaçet apo diagnozat e duhura, ne nuk i kuptojmë se si funksionojnë këto sëmundje, apo çka shkakton gjakderdhjen te pacienti”, ka thënë ai duke shtuar se pikërisht këto arsye duhet të bëjnë që bota të ketë prioritet gjetjen e përgjigjeve.
Nevoja për gjetjen e kurës është e qartë. Në vitin 2021, Turqia raportoi për një numër rekord rastesh me ethet Krime-Kongo – sëmundje e shkaktuar nga rriqrat, me shkallë fataliteti prej 40 për qind, ndërsa Marburgu, që është shumë më vdekjeprurës, u zbulua për herën e parë në Afrikën Perëndimore verën e shkuar. Shpërthimet e Ebolas, po ashtu, janë në rritje – nga 12 shpërthimet që janë parë në Republikën Demokratike të Kongos që nga viti 1976, gjysma kanë ndodhur pas 2014-s.
Ethet Lassa s’janë të panjohura për Britaninë. Që nga viti 1980 janë regjistruar tetë raste me të.
Sivjet Nigeria ka regjistruar 211 raste të infektimit dhe 40 vdekje.
Sëmundja u identifikua fillimisht më 1969, por shkalla e vërtetë e saj është e panjohur. Rreth 100 mijë deri në 300 mijë raste të sëmundjes dhe 5.000 vdekje besohet të jenë çdo vit, por mbi 80 për qind e tyre janë asimptomatike.
Ribavirini përdoret si ilaç kundër saj, por që duhet të konsumohet në fazë fillestare për të dhënë rezultate, sipas Koalicionit për Parapërgatitje Epidemike.