Ministria e Kulturës së bashku me BE-në dhe UNDP-në ende janë pa zgjidhje për Shtëpinë e Xhafer Devës, një muaj pas pezullimit të projektit. Në përgjigjen e MKRS-së thuhet se po zhvillohen konsultime shtesë me partnerët, si dhe me komunitetin dhe me organizatat e specializuara ndërkombëtare. BE-ja dhe UNDP-ja janë përgjigjur me fjalitë e njëjta. Kanë thënë se po rivlerësojnë rolin dhe kontributin e tyre, “duke përfshirë mundësinë për të përdorur polemikat aktuale si një mundësi për të adresuar hapur të kaluarën përmes diskutimeve dhe konsultimeve të hapura me të gjitha komunitetet përkatëse”
Ministria e Kulturës së bashku me Zyrën e Bashkimit Evropian në Kosovë e UNDP-në ende nuk e dinë se si do të veprohet me rastin e restaurimit të Shtëpisë së Xhafer Devës në Mitrovicë. Të martën është bërë fiks një muaj prej kur BE-ja dhe UNDP-ja e kanë pezulluar projektin. Pezullimi qe bërë më 8 shkurt nëpërmjet një deklarate të përbashkët.
Ministria e Kulturës në parim është që restaurimi i monumentit në Mitrovicë të vazhdojë, por ende nuk e di si.
Situata qe alarmuar në fillim të shkurtit, kur ambasadori i Gjermanisë në Kosovë, Jorn Rohde, reagoi duke bërë thirrje të “mos shtrembërohet e vërteta në lidhje me Holokaustin ose krimet e luftës të kryera nga nazistët dhe bashkëpunëtorët vendës”.
Ministria e Kulturës nuk ka ndonjë afat se edhe sa do t’i presë bashkëpunëtorët e projektit për të marrë një vendim se si do të veprohet.
“Ministria e Kulturës është e përkushtuar që të sigurojë të gjitha kushtet e domosdoshme për të vazhduar këtë proces bashkë me partnerët tanë ndërkombëtarë”, shkruhet në përgjigjen e Zana Fetiut, këshilltare e ministrit të Kulturës, Hajrulla Çeku. Ajo ka thënë se për këtë arsye duhet të merret e gjithë koha e nevojshme për të shmangur keqkuptimet në lidhje me qëllimin e vërtetë të këtij projekti restaurues.
Edhe
Palët heshtin, restaurimi i Shtëpisë së Xhafer Devës tetë muaj pezull
“Jemi duke zhvilluar konsultime shtesë me partnerët tanë, si dhe me komunitetin dhe me organizatat e specializuara ndërkombëtare”, ka thënë Fetiu.
Përgjigje deri diku të ngjashme me MKRS-në kanë edhe UNDP-ja dhe BE-ja. Bile që të dyja janë përgjigjur me fjalitë e njëjta. Zyra e BE-së në Prishtinë ka thënë se janë në kontakt me të gjitha palët e përfshira dhe po rivlerësojnë rolin dhe kontributin e tyre, “duke përfshirë mundësinë për të përdorur polemikat aktuale si një mundësi për të adresuar hapur të kaluarën përmes diskutimeve dhe konsultimeve të hapura me të gjitha komunitetet përkatëse”. BE-ja ka përsëritur se qëndron prapa deklaratës së ditës së 8 shkurtit.
“UNDP-ja së bashku me BE-në kanë pezulluar punën në lokacion. Ne jemi në kontakt me të gjitha palët e përfshira dhe po e rivlerësojmë rolin dhe kontributin tonë, duke përfshirë mundësinë e shfrytëzimit të polemikës aktuale si mundësi për të shqyrtuar haptazi të kaluarën përmes diskutimeve dhe konsultimeve me të gjitha komunitetet përkatëse”, shkruhet në deklaratën e UNDP-së dhe të BE-së, prapa së cilës qëndrojnë edhe pas një muaji.
Ish-pronari i Shtëpisë, Xhafer Deva, qe ministër i Brendshëm i Shqipërisë prej vitit 1943 deri më 1944, në kuadër të Këshillit të Regjencës. Deva është figurë polarizuese e historiografisë. I takoi Qeverisë që për disa historianë synonte një Shqipëri të Madhe e për disa të tjerë ishte bashkëpunëtor i pushtuesve nazistë. Por Shtëpia, ish-pronar i së cilës qe Xhafer Deva, mbrohet me ligj si trashëgimi arkitekturore. E ndërtuar në vitin 1930, ndërtesa solli frymë të arkitekturës evropiane në Mitrovicë. Pas restaurimit llogaritet të jetë qendër kulturore dhe seli e Qendrës Rajonale për Trashëgimi Kulturore në Mitrovicë. BE-ja me MKRS-në janë bashkëfinancuese, kurse UNDP-ja implementuese e projektit.
Qeveria më 9 shkurt qe shprehur e vendosur për restaurimin e Shtëpisë së Xhafer Devës. Nuk do të heqë dorë nga investimi në një prej monumenteve më reprezentative, jo veç në Mitrovicë.
Edhe
Polemikat për Xhafer Devën pezullojnë projektin, rrezikohet monumenti
Në një konferencë për media, ministri i Kulturës, Hajrulla Çeku, kishte thënë se diskutimi i hapur ka burimin në Serbi.
“Debati i ditëve të fundit ka origjinën në Serbi dhe është shumë e qartë”, kishte thënë Çeku. Me këtë u ishte referuar thirrjeve të ministres së Kulturës dhe Informacionit në Serbi, Maja Gojkoviq, e cila kishte bërë thirrje që të ndalej projekti shkaku i figurës së Xhafer Devës.
“Paradoksalisht një shtet që mohimin e gjenocidit dhe rehabilitimin e kriminelëve e ka politikë shtetërore, tenton ta fabrikojë një narracion duke e portretizuar Kosovën si mohuese të Holokaustit ose duke e paraqitur projektin e restaurimit të këtij monumenti si përpjekje për rishkrim të historisë. Është narracion i gënjeshtërt që vjen nga Serbia, sepse faktet historike janë kokëforta dhe qartësisht s’janë në anën e Serbisë”, kishte thënë Çeku. Kishte thënë se monumenti i mbrojtur, që në Listën e Trashëgimisë Kulturore, formalisht figuron me emrin Shtëpia e Xhafer Devës, është monument me pronësi publike. Kishte shpjeguar se gjatë historisë së saj ka pasur funksione të shumta publike, përfshirë shtëpinë e shëndetit apo funksione të tjera.
“Dhuna ndaj monumentit, arkitekturës, është në kundërshtim të plotë me konventat ndërkombëtare dhe me praktikat evropiane të mbrojtjes së trashëgimisë. E ndër këto praktika është ajo e shtetit tonë mik, Gjermanisë. Jemi të interesuar t’i respektojmë konventat ndërkombëtare dhe praktikat e mira të shteteve evropiane dhe të tjera”, kishte thënë ministri Çeku.
Edhe
Rusisë i del punë me shtëpinë e Xhafer Devës në Mitrovicë, “dënon restaurimin”
Historia e ndërhyrjeve në këtë monument daton qysh prej vitit 2010. Janë nënshkruar disa kontrata, janë bërë ndërhyrje emergjente e restauruese. Më 2015, Shtëpia qe përfshirë nga zjarri dhe për shumëkënd bëhej fjalë për zjarrvënie të qëllimshme, por një gjë e tillë ka ngelur në kuadër të aludimeve. Më pas, më 2018 ka nisur procesi tjetër i ndërhyrjeve që ishte ndërprerë pas vendosjes së pllakave.
MKRS-ja zyrtarisht ka shpenzuar 92 mijë e 996 euro deri më tash sa i përket këtij monumenti. Për sivjet ka paraparë 100 mijë euro. Krejt projekti i ri financiarisht peshon 300 mijë euro. Barra më e madhe financiare është e Ministrisë së Kulturës.
