Përkujtim
Dje në Prishtinë ndërroi jetë Profesor Arkitekt Mehdi Rraci. Ishte i fundit nga grupi i atyre mëimdhënësve të cilët patën guxim dhe përgjegjësi për hapjen e studimeve të arkitekturës në Universitetin e Prishtinës. Shkollimi i arkitektëve në Kosovë, gjithsesi bartë frymën e përpjekjeve të asaj gjenerate të mësimdhënësve, përkundër kushteve jashtzakonisht të vështira, politike dhe ekonomike e sociale.
Në kafenenë e tij të preferuar në Bregun e Diellit, kishim biseduar për intervistën mbi themelimin e Fakultetit të Arkitekturës si njëri nga aktorët kryesorë në këtë proces në vitet ’70 të shekullit të kaluar. Shkolla Kosovare e Arkitekturës në Librin ‘Modernizmi Kosovar-Një Abetare e Arkitekturës’, nuk mund të kishte ngjyrimin e duhur pa tregimin unik të profesorit Mehdi Rraci. U morrëm vesh që intervisten ta bënim më 24 Nëntor 2015. Më priti së bashku me zonjën Nagihane në shtëpinë tij në Çagllavicë aty ku kaloi vitet e fundit të jetës së tij. Më tha se këtu është më qetë se në qytet. Bisedën e atij fund Nëntori me profesorin, të regjistruar në telefon, do ta ruaj gjithëmonë si testament professional të një njeriu, arkitekt dhe patriot, i përkushtuar thellë për përparimin e arsimit universitar në Kosovë.
Mehdi Rraci u lind ne vitin 1942 ne Gjakove. Kishte mbaruar klasen e I dhe II të shkollës normale në Gjakovë, por meqë e dinte se vetëm nëse e kryen gjimnazin mund të vazhdonte studimet, i nënshtrohet 6 provimeve plotësuese për të kaluar në gjimnaz. Mbas matures kishte punuar si arsimtar në Gjakovë. Ne vitin shkjollor 1961/1962 regjistrohet në Fakultetin e Arkitekturës në Shkup ku mbaron studimet ne vitin 1967.
Arkitektura tradicionale te Gjakoves kishte pasur ndikim të madh në formimin e tij si arkitekt gjatë studimeve dhe më vonë në punën profesionale. Gjatë studimeve, kishte bashkëpunuar me profesorët e fakultetit në projekte të ndryshme.
Edhe
Akademik Emin Riza – guri peshërëndë i studimit të trashëgimisë kulturore
Si absolvent, së bashku me kolegun Rafet Kocbashliun, kishin bashkëpunuar me profesorin Zhika Popovski në projektin fitues të konkursit arkitektonik-urbanistik për qendren tregëtare të Shkupit.
Mbas studimeve ishte punësuar ne Kuvendin e Komunës ne Gjakovë si kryeshef i Urbanizmit ku një kohë punoi së bashku me Profesor Skender Hasimen i cili së shpejti largohet nga Gjakova për të punuar si mësimdhënës në Fakultetin Teknik të Prishtinës, kështu që Mehdiu kishte ngelë i vetëm në Urbanizëm deri në vitin 1970 si i rregulltë, por si bashkëpunëtor, kishte punuar gjatë viteve 70-80. Ka qenë pjesëmarrës në hartimin e disa planeve urbanistike në Gjakovë si Blloku i Ri e plane të pjesëve të lagjeve të tjera të cilat ishin hartuar në drejtorinë e Urbanzimit.
Në këtë periudhë, si eksperiencë shumë të rëndësishme e konsideronte pjesëmarrjen në organizmin e Konkursit urbanistik për zgjidhejn e qendrës së re në Gjakovë 1972-1973, të cilën e kishte fituar Instituti i Arkitekturës dhe Urbanizmit nga Sarajeva.
Pas shërbimit ushtarak, në vitin 1970, ishte pranuar si asistent në lëndën Godinari në seksioni i Ndërtimtarisë në Fakultetin Teknik të Universitetit të Prishtinës.
Megjithëse në vitin 1972 ishte pranuar si asistent në lëndën Bazat e Projektimit në Fakultetin e Arkitekturës në Shkup te profesori Ljube Najdanov, mbas këshillës së prindërve, kishte hequr dorë, dhe kishte vendosur të mbetet në Kosovë.
Që në vitin 1976 kishin nisur idenë për themelimin e studimeve të arkitekturës në Universitetin e Prishtinës. Përpjekjet ishin kurorëzuar në vitin 1978. Paraprakisht ishte emëruar Kryetar i Këshillit nismëtar për themelimin e Seksionit të Arkitekturës në kuadër të Fakultetit Teknik. Me hapjen e Seksionit të Arkitekturës në Fakultetin Teknik, Mejdi Rraci zgjedhet ligjërues i Konstruksioneve Arkitektonike 1 dhe 2.
“… ‘Themelimi i Seksionit të Arkitekturës e ka zanafillën nga vitin 1976, kur Profesor Nexhat Orana, atëherë Dekan i Fakultetit Teknik të Universitetit të Prishtinës, me propozimin tim, kishte marrë vendim që të nisë procesin e themelimit të studimeve të arkitekturës. Për këtë punë kishim qenë të angazhuar une dhe kolegët Bashkim Fehmiu, Skender Hasimja, Suade Mekuli dhe Momir Vuçiq. E kishim hartuar propozimin për Kuvendin e Kosovës të cilin në maj të vitit 1978 ia kishim dërguar Xhavit Nimanit, atëherë Kryetar i Kryesisë së Kosovës, i cili pas shpjegimeve tona, më 17 Tetor 1978, kërkoi nga Komisioni për Arsim ta përgatisë vendimin për Kuvend, kurse Kuvendi e ka aprovuar më 25 tetor të po të njëjtit vit. Oponenca nga serbët ka qenë e madhe sa ajo ka përfshirë edhe Fakultetin e Arkitekturës në Beograd, pasi që Arkitektura dhe Urbanzimi janë konsideruar profesione me karakter shtet-formues dhe sipas tyre vetëm republikat kanë pasur të drejtë të kenë fakultet të Arkitekturës. Psh. Dushko Ristic, atëherë Kryetar i Kuvendit, nuk kishte dashur ta nënshkruajë vendimin e Kuvendit për themelimin e Seksionit të Arkitekturës.
Edhe
Në moshën 81-vjeçare vdiq akademiku Nexhat Daci, kryekuvendari i parë në Kosovën e pasluftës
Universiteti më herët në Shtator e kishte shpallur konkursin dhe 150 studentë ishin pranuar që më heret në dy gjuhët e studimit: Shqip dhe Serbokroatisht.
Vitin e parë ishim ballafaquar me vështirësitë të mëdha në angazhimin e profesorëve vizitorë nga Universitetet e ish RSFJ. Universiteti i Beogradit nuk kishte pranuar të sigurojë kuadrin për fillimin e mësimit në semestrin e parë në vitin 1978. Vetëm një mësimdhënës kishte ardhur të punojë, bile pa leje nga fakulteti amë.
Me përpjekje të mëdha në vitin 1979 kishim arrijtur të negociojmë angazhimin e Fakultetit të Urbanizmit dhe Arkitekturës nga Universiteti i Sarajevës dhe Universiteti i Shkupit. Angazhimi i mësimdhënsve nga Sarajeva është komentuar nga profesorët serbë të UP si qëllim i sjelljes e profesorëve musliman nga Sarajeva, por mbas nënshkrimit të kontratës ka rezultuar se shumica e stafit të involvuar nga Fakulteti i Sarajevës kanë qenë profesorë serbë, të cilët në fakt kanë pasur reputacion të lartë në ish Jugosllavi sic është psh Zhivorad Jankovic…”
Mehdi Rraci ka qenë ligjërues i Konstruksioneve që nga hapja e seksionit të Arkitekturës në vitin 1978 e deri në pensionimin e tij, në vitin 2007. Së bashku me profesoreshën Suade Mekuli, duke i ndërru herë pas herë rolet udhëheëse në seksionin e Arkitekturës, në dhjetë vitet e para kishin arrijtur të krijojnë bërthamën e mësimdhënësve të parë shqiptarë të cilët më vonë do të avansoheshin në ligjërues dhe më vonë në profesorë. Si mësimdhënës të Konstruksioneve Arkitektonike, me eksperiencën e tyre, profesor Rraci dhe profesoresha Mekuli së bashku me kolegët e tyre më të rinj të involvuar në procesin mësimor direkt nga praktika e ndërtimeve kapitale të Krahinës së Kosovës në vitet 70 dhe 80, kishin mundësuar që ajo experience të bartet tek studentët e gjeneratave të para.
E kishte përjetuar rëndë bashkimin e seksionit të Arkitekturës me Ndërtimtarinë në vitin 1988 dhe gjatë tërë kohës ka qenë kritik i këtij ‘surrgati’ i cili e kishte frenuar përparimin e studimeve të arkitekturës. Ka qenë përkrhës i madh për shkollimn dhe avansimin e kaudrit mësimor të fakultetit dhe vazhdimist nxitës për themelimin e fakultetit të Arkitekturës. Gajtë intervistës më kishte thënë: “… E pata takuar Florinën në parkingun e fakultetit dhe kur më tregoi se ka dokrotuar, e përqafova fort sikur që e përqafoj Norën...” Pastaj u ndal pak. “…Kam frikë se do të shkoj pa e përjetuar themelimin e Fakultetit të Arkitekturës, sepse gjatë tërë jetës e kam pasur ideal…”. Mirëpo, për fat të mirë, historia ndodhi! Në Dhjetor të vitit 2018 Fakulteti i Ndërtimatarisë dhe Arkitekturës i ndau mirënjohjen për vepër jetësore me rastin e 40 vjetorit të Studimeve të Arkitekturës, ndërkaq më 1 Tetor të vitit 2019, megjithëse i lodhur nga sëmundja, morri pjesë në Mbledhjen themeluese të Fakultetit të Arkitekturës në Universitetin e Prishtinës. Themelimin e fakultetit e përjetoi me plot emocion dhe lot në sy sepse qëllimi i tij që nga dita e parë në Universitet u plotësua.
…Në Korridorin e nënkulmit, ishim mledhur dhe prisnim rezultatin e provimit në Kosntruksione Arkitektonike 1. Ishte afati i parë i Shtatorit, viti shkollor 1981/82. Profesori doli nga Kobineti i tij me një tufë indeksa në dorë. Ishte orë e vonë mbas dite, gati mbramje. I lodhur, me siguri nga puna dhe obligimet në organizmin e mësimit para fillimit të vitit të ri shkollor, filloi t’i shpërndante indeksat duke e thirrë emrin dhe komunikuar rezultatin secilit. Mua ma thirri emrin të fundit. Dhjetë e ke, ma dorëzoi indeksin dhe më uroi sukses duke ma shtërnguar dorën.
Me 24 nëntor 2015, ma rikujtoi këtë ditë dhe me tha se ende e ruan atë provim. Ndjeva një krenari dhe një kënaqësi që kam pasur fatin të mësoj e më vonë të bashkëpunoj me një profesor si Mehdi Rraci.
Edhe
Vdiq profesori Fikret Ahmedi
Pusho në paqe Profesor Mehdi. Ju pastë dritë shpirti deri në amshim!
(Autori ështe arkitekt)
