(DW) – Keni dëgjuar ndonjëherë për një Räuchermann ose në formën e tij të vogël, Räuchermännchen? “Njeriu që pi duhan” është një figurinë prej druri që shërben si ndezës. Është vetëm një nga shumë dekorimet tradicionale të Krishtlindjeve nga Erzgebirge, ose malet Ore, një rajon kufitar i Saksonisë i njohur për artin popullor në formën e engjëjve prej druri, piramidave të Krishtlindjeve e harqeve të qirinjve të njohur si Schwibbogen.
Por fakti që askush nuk doli kurrë me një përkthim të duhur në anglisht për njeriun e vogël duhanpirës sugjeron se ai nuk është ende një nga eksportet e famshme ndërkombëtare të rajonit – ndryshe nga kushëriri i tij i drejtpërdrejtë, një figurë tjetër prej druri e bërë tradicionalisht në malet Ore: arrëthyesi.
Arrëthyesi fitoi njohje ndërkombëtare falë përfaqësimeve të ndryshme kulturore dhe faktit që autorë nga vende të ndryshme huazuan nga përralla origjinale. Marrëveshjet ndërkombëtare për të drejtat e autorit nuk ekzistonin kur një version fillestar i historisë së figurës së lodrës së vogël u shkrua nga autori romantik gjerman E. T. A. Hoffmann në 1816, i titulluar "Arrëthyesi dhe mbreti i miut".
Ai u përshtat nga shkrimtari francez Alexandre Dumas në 1844. Komploti i "Histoire d'un Casse-noisette" (i quajtur thjesht "Arrëthyesi" në anglisht) ishte pothuajse identik por versioni francez nuk ishte aq i errët sa ai gjerman.
Në çdo rast, përshtatja e Dumas shërbeu si bazë për baletin rus të vitit 1892 të koreografëve Marius Petipa dhe Lev Ivanov, me muzikë të kompozuar nga Pyotr Illyich Tchaikovsky.
Edhe
“Arrëthyesi”, ëndrrat dhe koha e fotografive
Shfaqja e parë e plotë e baletit arriti në Angli vetëm në vitin 1934 dhe u vu në skenë për herë të parë në SHBA gjatë Krishtlindjeve të vitit 1944 nga kompania e Baletit të San Franciskos.
Ishte një hit i tillë atje, saqë është vënë në skenë gjatë festave të fundvitit. Me qindra prodhime çdo vit, baleti është tani një ritual i rrënjosur fort i Krishtlindjes për mijëra familje në SHBA dhe në mbarë botën.
Friedrich Wilhelm Füchtner, gdhendësi i malit Ore, i cili doli me modelin e parë “të prodhuar në masë” të një arrëthyesi në 1870, pa dyshim që nuk e dinte që personazhi një ditë do të bëhej ylli i një baleti klasik ndërkombëtar. Ai në fakt kishte në mendje një version tjetër të historisë kur krijoi figurën e tij, një të shkruar nga krijuesi i “Der Struwwelpeter” (Shaggy Peter), Heinrich Hoffmann, në 1851.
Figurina gjermane gjeti rrugën e saj në shtëpitë në mbarë botën shumë më vonë. Një kompani e gdhendjes së drurit nga malet Ore, “Steinbach”, u desh të zhvendosej në Hanover pas Luftës së Dytë Botërore, ku shumë ushtarë amerikanë ishin vendosur aty pranë. Ushtarët filluan të sillnin kukulla arrëthyese për familjet e tyre si suvenire tipike nga Gjermania.
Shifrat e koleksionit vazhdojnë të tërheqin vizitorë në rajonin lindor të Gjermanisë, i njohur për artin e tij popullor prej druri.
Së bashku me punëtoritë e ndryshme të zonës, muzeu “Nussknacker” në Neuhausen, “muzeu i parë i arrëthyesit në Evropë”, është një tjetër ndalesë e rekomanduar. Ai jo vetëm që ruan rekordin për koleksionin më të madh të arrëthyesve në botë, por gjithashtu pret ngjarje të ndryshme gjatë gjithë vitit përtej ekspozitës së tij, të tilla si një konventë vjetore e koleksionistëve të arrëthyesve.
Edhe
“Arrëthyesi” me magjinë e baletit botëror sjell frymën festive
I pyetur se pse arrëthyesi u lidh aq ngushtë me Krishtlindjet, pronari i Muzeut, Uwe Löschner, dha një shpjegim me këmbë në tokë që është tipik për pragmatizmin e njerëzve të rajonit: “Gjatë Krishtlindjeve, njerëzit e varfër përdornin arrat e tyre kur ata do të piqnin ‘Stollen’ e tyre tradicionale (bukë frutash) dhe biskota; dhe arrëthyesit u përdorën për t’i thyer ato arra”, ka thënë ai për DW.
Arrëthyesi është më shumë se një lodër e bukur. Simbolika e tij vazhdon të ndahet ndër breza dhe në vende falë përrallës që kontribuoi në famën e tij ndërkombëtare, një histori universale e shpresës dhe e triumfit të së mirës mbi të keqen.
