Hija e Trumpit

Administrata e kaluar amerikane ka lënë pas vetes aq frikë sa ndoshta mund të shfrytëzohet si alarm për SHBA-në dhe Evropën: nëse nuk zgjidhen problemet, përfshirë edhe ato të Ballkanit Perëndimor, mund të vijë sërish Trumpi të përpiqet t’i zgjidhë në formën e vet

1.

Brenda një jave një prijës i një vendi ballkanik dhe një diplomat i lartë evropian më thanë pothuajse të njëjtën gjë në formulime të ndryshme. Prijësi, i brengosur me destabilizimin regjional të Ballkanit Perëndimor shprehu brengën në konstatim e pyetje të njëkohshme se a thua pas Trumpit “ do të bëjë më në fund gjë Amerika?”. Diplomati evropian, ndërkaq, pati një konstatim spirituoz që ia kishte dhënë personi përgjegjës për analizë të Amerikës në zyrën e tij: “Kam frikë se ndërsa Trumpi thoshte ‘America first’, Amerika e para, administrata e Bidenit po e zbaton në formë të heshtur”.

Hija e Trumpit është kaq e rëndë sa vazhdon të qëndrojë në vëmendjen e njerëzve posaçërisht në Evropë. Është kaq e rëndë sa tashmë është bërë një lloj kuti matës i më të keqes që mund të prodhojë Amerika; ministri i Jashtëm francez, pas problemit të shkaktuar me anulimin e kontratës për nëndetëse franceze në favor të një oferte amerikano-britanike, konstatoi se kjo gjë ia përkujton sjelljen e Trumpit. Hija e ish-presidentit amerikan është posaçërisht e pranishme në Ballkan: në Serbi ende përmendet si i vetmi president prej shumë kohësh që e ka përkrahur këtë vend. Në Kosovë emri i Trumpit ndërlidhet me traumën e madhe të kosovarëve që për herë të parë u thyen në përshtypjen kolektive se Amerika është aty vetëm për të përkrahur Kosovën, se nuk mund të ndodhë që të dalë dikush si Grenelli e ta bëjë lëmsh tërë skenën politike të Kosovës dhe marrëdhëniet në trekëndëshin Prishtinë-Beograd-Bruksel.

Hija e Trumpit është kaq e rëndë sa shumëkush në Evropë ende nuk mund të besojë se si ishte e mundur që Amerika të ketë një president që në mënyrë konsekuente ka krijuar avantazhe për Rusinë e Putinit në dëm të NATO-s e të partnerëve tradicionalë evropianë.

2.

Edhe Arbëri 14 dhj 2025 Ballkani në margjina, Ballkani në qendër: Si e sheh SHBA-ja rajonin?

Amerika nuk është ajo që ishte. Kosovarët e të gjitha moshave kanë ndërtuar një bindje - të krijuar prej ndërhyrjes së paprecedencë historike amerikane për ta mbrojtur vendin prej gjenocidit dhe për ta çliruar e pavarësuar atë - se në toplistën e agjendës së çdo administrate amerikane ndër vendet e para gjendet Kosova. Po të ishte e bazuar kjo bindje, që javën e kaluar SHBA-ja do të kishte një të dërguar të veçantë në regjion që do të merrej me pengimin e përshkallëzimit të “krizës së targave” në kufirin Kosovë-Serbi dhe me krijimin e një kornize negociatore që do të zgjidhte brenda pak kohe atë që po zvarritet prej dhjetë vjetësh në “dialogun e normalizimit” në Bruksel.

Por, kjo nuk ndodhi dhe nuk është paralajmëruar se do të ndodhë në të ardhmen. Në fakt, ka kohë që nuk po ndodh dhe për këtë nuk është përgjegjëse administrata e Trumpit. Herën e fundit kur SHBA-ja mori rolin prijës për pengimin e një konflikti dhe drejtimin e tij kah zgjidhja politike qe Marrëveshja e Ohrit më 2001, në bashkëpunim të ngushtë dhe efikas me Bashkimin Evropian. Ndërkaq, herën e fundit kur SHBA-ja ka përdorur peshën e vet politike për të avancuar një çështje që në kontekstin evropian do të merrte ritmin e natyrshëm të zvarritjes ishte me shtytjen që më në fund të përcaktohet statusi i shtetit të pavarur të Kosovës si fryt i një procesi negociator dhe marrëveshje shumëpalëshe, më 2005-2008.

Amerika e mbrojtjes, çlirimit dhe pavarësimit të Kosovës ndërkohë është angazhuar në dy luftëra të gjata, në Afganistan e Irak. Ajo në Afganistan qe më e gjata në historinë e Amerikës dhe momenti i largimit nga ajo luftë la shije kolektive të dështimit në vetë Amerikën.

3.

“America is back”, Amerika është kthyer. Kjo qe motoja e presidentit Biden si përgjigje ndaj qëndrimit të presidentit Trump “America first”. Këtë e përsëriti presidenti Biden në fjalimin e tij në OKB, por realiteti jep indikatorë të tjerë. Prioriteti në politikën e jashtme amerikane të kësaj administrate është ai që qe formuluar nga administrata e presidentit Obama , e “harkut të Paqësorit” të një fronti të demokracive me tregje të lira karshi hegjemonit të ri, Kinës. Dhe, në këtë aspekt kjo administratë po qëndron konsekuente, duke forcuar aleancën e Katërshes (Quad) e përbërë nga SHBA-India-Japonia-Australia, madje aq sa edhe për të ndërhyrë që Australia të pajiset me nëndetëse bërthamore në vend të atyre diesel nga Franca.

Edhe Arbëri 26 qer 2025 Trump përsërit se e ndali luftën mes vendeve në të cilat nuk caktoi ambasadorë

Shtetet evropiane, aleate të SHBA-së, kanë shikuar me brengë jo vetëm këtë episod të veprimit krejtësisht jokonvencional të një aleati të NATO ndaj aleatit tjetër, por edhe më tepër fundin e pranisë së NATO-s në Afganistan, krejtësisht të pakoordinuar mes aleatëve.

Dhe këto veprime bëhen episode të parëndësishme në jetën politike amerikane, lajme që sfumohen pas një jave. “America is back” do të jetë moto më e rëndësishme në politikë të brendshme nëse administrata arrin të kalojë një plan investimi prej 3.5 trilionë dollarësh, që do të jenë infuzioni më i madh investues në shoqërinë amerikane në analogji me atë që bëri presidenti Roosevelt për të dalë nga kriza e madhe financiare botërore para gati njëqind vjetësh. Amerika pret rikthimin e vet, por jo domosdo në skenë botërore. Fillimisht dëshiron ta bëjë me para që duhet të sigurojnë çerdhe për të gjithë fëmijët amerikanë, reformim të arsimit, ura e aeroporte të reja, vende pune për biznesin amerikan.

4.

Po, edhe 3.5 trilionë dollarët kanë të bëjnë me hijen e Trumpit. Nëse këto para bëjnë punën që duhet ta bëjnë, qytetari amerikan nuk duhet të bjerë më në kurthin e demagogjisë, cektësisë mendore dhe nxitjes së ndarjeve racore e etnike në SHBA, që karakterizuan fjalorin politik që e solli Trumpin në pushtet. Nëse nuk e bëjnë punën e vet, zonat e Amerikës të goditura nga krizat ekonomike sërish mund t’u japin vota premtimeve të shpejta të Trumpit.

Edhe Arbëri 21 qer 2025 Ballkani në lojën gjeopolitike

Dhe, ky mbase duhet të jetë udhëzuesi më i mirë kohor për vendet e Evropës, se nëse nuk arrijnë të vendosin parametra më stabilë të marrëdhënieve me këtë administratë, mund të ballafaqohen me atë që në fillim të këtij shekulli dukej e pamundur, që Amerika të ketë sërish një njeri si Trumpi në krye.

Ndoshta hija e Trumpit mund të ndihmojë në zbërthimin e dy çështjeve në marrëdhëniet transatlantike që duken të veçanta, por janë të ndërlidhura: si të krijohet një balancë e re brenda NATO-s që do të forcojë kontributin e shteteve evropiane në të dhe si të krijohet një Ballkan Perëndimor që zgjidh konfliktet e papërfunduara e do ta vendosë regjionin brenda arkitekturës së sigurisë e integrimit evropian.