Samiti Trump-Xi do të përcaktojë marrëdhëniet e superfuqive për shumë vjet

Mund të mos ketë shumë kohë që dy liderët të arrijnë marrëveshje thelbësore, por edhe një takim kaq i shkurtër mund të përcaktojë drejtimin e negociatave dhe marrëdhënieve mes dy superfuqive për vitet që do të vijnë.

Siguria rreth sheshit historik Tiananmen në Pekin është forcuar prej ditësh, ndërsa në rrjetet sociale po qarkullojnë thashetheme për një paradë të veçantë ose ndonjë ngjarje të madhe të organizuar me kujdes.

Përgatitjet për këtë ngjarje madhore kanë nisur në heshtje, por Kina duket e gatshme të organizojë një pritje madhështore për presidentin amerikan, Donald Trump.

Vizita do të përfshijë bisedime, një banket dhe një vizitë në Tempullin e Qiellit, një kompleks tempujsh perandorakë ku dikur perandorët luteshin për korrje të mira.

Si Trumpi ashtu edhe presidenti kinez, Xi Jinping, janë duke shpresuar që kjo vizitë të japë rezultate. Ky samit mes dy liderëve më të fuqishëm në botë pritet të jetë një nga takimet më të rëndësishme të viteve të fundit.

Për muaj të tërë, marrëdhëniet SHBA-Kinë nuk kanë qenë prioritet për Trumpin. Fokusi i tij ka qenë lufta e vazhdueshme me Iranin, operacionet ushtarake në hemisferën perëndimore dhe çështjet e brendshme. Por kjo ndryshon këtë javë. E ardhmja e tregtisë globale, tensionet në rritje rreth Tajvanit dhe konkurrenca në teknologjitë e avancuara janë të gjitha në lojë.

Ekonomikisht, lufta tregtare me SHBA-në dhe konflikti me Iranin mund të jenë lajme të këqija për Xi-n, por ideologjikisht dhe politikisht ato janë një dhuratë dhe ai do të ndiejë se ka një pozitë të fortë.
Kjo vizitë mund të vendosë themelet për bashkëpunim të ardhshëm ose konflikt, në vitet që vijnë.

“Pëshpëritësi” i Iranit?

Kina po përpiqet të ndërhyjë në heshtje si ndërmjetëse paqeje, ndërsa lufta e SHBA-së dhe Izraelit me Iranin tani ka hyrë në muajin e tretë. Pekini i është bashkuar Pakistanit si ndërmjetës.

Zyrtarë në Pekin dhe Islamabad paraqitën në mars një plan me pesë pika me synimin për të arritur një armëpushim dhe për të rihapur Ngushticën e Hormuzit. Ndërkohë, prapa skenave, zyrtarët kinezë po i shtyjnë me kujdes homologët iranianë drejt tryezës së negociatave.

Nuk ka dyshim se, pavarësisht demonstrimit të vazhdueshëm të forcës, Kina dëshiron me ngulm përfundimin e kësaj lufte.

Ekonomia e vendit tashmë po përballet me rritje më të ngadaltë dhe papunësi më të lartë. Rritja e çmimeve të naftës ka shtuar koston e produkteve të prodhuara nga petrokimikatet, nga tekstilet deri te plastika. Për disa prodhues në Kinë, kostot janë rritur me 20%.

Kina ka rezerva të konsiderueshme nafte dhe avantazhi që ka krijuar në energjinë e rinovueshme dhe veturat elektrike e ka mbrojtur nga efektet më të këqija të krizës së karburantit, por lufta po i shkakton më shumë dhimbje ekonomisë kineze tashmë të ngadalësuar dhe shumë të varur nga eksportet. Megjithatë, nëse Kina e ndihmon SHBA-në, ajo do të kërkojë diçka në këmbim.

Vizita javën e kaluar në Pekin e ministrit të Jashtëm iranian, Abbas Araghchi, dukej e projektuar për të treguar ndikimin që Kina ka në Lindjen e Mesme.

SHBA-ja po e ndiqte nga afër. 

“Shpresoj që kinezët t’i thonë atij atë që duhet t’i thuhet”, ka deklaruar sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio. 

“Dhe kjo është se ajo që po bëni në Ngushticë po ju izolon globalisht. Ju jeni pala e keqe në këtë”, ka shtuar ai.

SHBA-ja është përpjekur gjithashtu ta bindë Kinën që të mos bllokojë një rezolutë të re në Këshillin e Sigurimit të OKB-së që dënon sulmet iraniane ndaj anijeve që përpiqen të kalojnë nëpër Hormuz, pasi Kina dhe Rusia kishin vënë veto ndaj një propozimi të mëparshëm.

Trumpi, nga ana e tij, është shfaqur i pashqetësuar nga marrëdhënia e afërt e Kinës me Teheranin. Ndërsa SHBA-ja kohët e fundit ka vendosur sanksione ndaj një rafinerie me bazë në Kinë për transportimin e naftës iraniane, presidenti ka minimizuar mbështetjen kineze ndaj Iranit gjatë konfliktit.
“Është ajo që është, apo jo?” - i ka thënë ai një gazetari amerikan. “Edhe ne bëjmë gjëra kundër tyre”.

E ardhmja e Tajvanit

Administrata Trump ka dërguar sinjale të përziera sa i përket Tajvanit.

Dhjetorin e kaluar, SHBA-ja ka njoftuar një marrëveshje armësh prej 11 miliardë dollarësh me Tajvanin, duke zemëruar qeverinë kineze. Megjithatë, Trumpi ka minimizuar gatishmërinë amerikane për të mbrojtur Tajvanin, të cilin Kina e konsideron territor të saj.

“Ai e konsideron si pjesë të Kinës”, ka thënë Trumpi për Xi-n, “dhe kjo varet prej tij se çfarë do të bëjë”.

Ai gjithashtu ka deklaruar se Tajvani nuk e kompenson mjaftueshëm SHBA-në për garancitë e sigurisë, duke shtuar se “nuk na jep asgjë.” Vitin e kaluar ai ka vendosur një tarifë prej 15% ndaj Tajvanit dhe e ka akuzuar atë për “vjedhjen” e industrisë së prodhimit të gjysmëpërçuesve nga SHBA-ja.

Javën e kaluar, Rubio ka deklaruar se Tajvani do të jetë temë diskutimi gjatë vizitës, megjithëse qëllimi do të jetë sigurimi që çështja të mos bëhet burim tensionesh të reja mes dy superfuqive.

“Nuk kemi nevojë për ngjarje destabilizuese në lidhje me Tajvanin ose kudo në Indo-Paqësor”, ka thënë ai. “Dhe mendoj se kjo është në interes të përbashkët si të SHBA-së ashtu edhe të Kinës”.

Nga ana e saj, Kina ka sinjalizuar se Tajvani është prioritet në këto bisedime. Ministri i Jashtëm, Wang Yi, ka thënë javën e kaluar, gjatë një telefonate me Rubion, se shpresonte që SHBA-ja të bënte “zgjedhjet e duhura”.

Pekini ka rritur presionin ushtarak duke dërguar pothuajse çdo ditë avionë luftarakë dhe anije ushtarake rreth Tajvanit.

Disa analistë besojnë se zyrtarët kinezë mund të kërkojnë ndryshimin e formulimit mbi Tajvanin, të hartuar me kujdes që në vitin 1982. Politika më e fundit e deklaruar nga Uashingtoni është se aktualisht nuk mbështet pavarësinë e Tajvanit. A mund të kërkojë Pekini formulim më të fortë si:

“SHBA-ja kundërshton pavarësinë e Tajvanit”?

“Nuk besoj se presidenti Xi do të kënaqet me kaq”, thotë John Delury, studiues amerikan i Azisë Lindore.

“Edhe nëse Trumpi thotë diçka të papritur që duket si lëshim për Tajvanin, kinezët e dinë më mirë sesa t’i japin shumë rëndësi, sepse ai mund ta ndryshojë mendimin me një postim në Truth Social një javë më vonë.”

Bisedime kritike tregtare

Për pjesën më të madhe të vitit 2025, SHBA-ja dhe Kina dukeshin pranë një lufte të re tregtare që mund të trondiste themelet e ekonomisë globale.

Trumpi i ka rritur dhe ulur vazhdimisht tarifat ndaj partnerit më të madh tregtar të Amerikës, duke arritur ndonjëherë nivele mbi 100%.

Kina ka reaguar duke kufizuar eksportet e mineraleve të rralla drejt SHBA-së dhe duke reduktuar blerjet e produkteve bujqësore amerikane, duke goditur kështu fermerët në shtetet kyç që votuan për Trumpin.

Kjo do të jetë e vështirë për palën amerikane. 

“Mund të jetë e vështirë për SHBA-në të heqë dorë nga hetimet mbi praktikat e padrejta tregtare kineze, duke pasur parasysh sa të përhapura dhe deformuese janë ende ato”, ka thënë Michael O'Hanlon, analist amerikan politikash. 

Administrata Trump ka ftuar gjithashtu drejtuesit ekzekutivë të Nvidia, Apple, ExxonMobil, Boeing dhe kompanive të tjera të mëdha që ta shoqërojnë gjatë kësaj vizite, sipas Reuters.

Ndërsa Kina nuk është më aq e varur nga SHBA-ja për tregti sa ishte gjatë mandatit të parë presidencial të Trumpit, Xi do të dëshirojë që ky takim të shkojë mirë, pasi Kina ka nevojë për stabilitet në ekonominë globale.

Ajo tani është partneri kryesor tregtar për më shumë se 120 vende, por Xi e di se nuk mund të duket tepër i sigurt gjatë vizitës së Trumpit.

“Për sa kohë vizita të zhvillohet pa probleme dhe Trumpi të ndjejë se është trajtuar me respekt, qetësia e brishtë në marrëdhëniet dypalëshe do të vazhdojë. Nëse, nga ana tjetër, Trumpi largohet duke u ndjerë i nënvlerësuar ose i mashtruar, ai mund të ndryshojë qëndrim”, ka thënë Ryan Hass, analist amerikan i politikës së jashtme.

E ardhmja e AI-së

Kina është në një garë për ta zotëruar të ardhmen. Ajo po investon fuqishëm në inteligjencën artificiale dhe robotët humanoidë. Këto janë pjesë e asaj që Xi e përshkruan si “forca të reja prodhuese”, të cilat ai shpreson se do ta çojnë ekonominë kineze përpara.

Megjithatë, shumë politikëbërës amerikanë besojnë se politika zyrtare kineze synon ta përvetësojë ose të vjedhë teknologjinë amerikane për ta avancuar industrinë e saj vendase. Kjo ka çuar në kufizime mbi eksportin e mikroprocesorëve më të fundit, pavarësisht kundërshtimeve nga prodhuesit amerikanë.

Tensionet janë ulur ndjeshëm që nga takimi ballë për ballë mes Trumpit dhe Xi-së në Korenë e Jugut tetorin e kaluar. Vendimi i Gjykatës Supreme në shkurt, që kufizoi fuqinë e presidentit për të vendosur tarifa në mënyrë të njëanshme, gjithashtu ndihmoi në frenimin e instinkteve më të paparashikueshme tregtare të Trumpit.

Megjithatë, Trumpi dhe Xi do të kenë shumë për të diskutuar gjatë samitit në Pekin.
Lideri amerikan do të kërkojë rritjen e blerjeve nga Kina të produkteve bujqësore amerikane. Kina, nga ana tjetër, pritet të ushtrojë presion ndaj SHBA-së për ta anuluar një hetim të saposhpallur mbi praktikat e padrejta tregtare që mund t’i japë Trumpit mundësinë të rivendosë tarifa më të larta ndaj mallrave kineze.

Zgjidhja me sukses e çështjes së ndërlikuar të pronësisë dhe operimit kinez të aplikacionit popullor TikTok ishte një fund i rrallë pozitiv për marrëdhëniet teknologjike SHBA-Kinë, të cilat shpesh janë të mbushura me akuza dhe dyshime.

Kjo dinamikë po shfaqet edhe në garën për zhvillimin e sistemeve të inteligjencës artificiale, ndoshta zhvillimi më i rëndësishëm teknologjik i kohëve moderne. Çështja ndërlikohet nga akuzat amerikane se kompani kineze si DeepSeek po vjedh AI amerikane.

“Po shfaqet kapitulli i parë i një lufte të ftohtë të AI-së”, ka thënë Yingyi Ma, drejtoreshë e Programit të Studimeve Aziatiko-Amerikane në Universitetin Syracuse. 

“Shtëpia e Bardhë ka akuzuar Kinën për vjedhje në ‘shkallë industriale’ të modeleve amerikane të AI-së, ndërsa Pekini thuhet se ka lëvizur për të parandaluar Meta-n nga blerja e Manus, një startup AI me origjinë kineze tashmë me bazë në Singapor. Gara më e thellë nuk është se kush kopjon modelin e kujt, por për talentin që mund të ndërtojë gjeneratën e ardhshme të AI-së”, ka shtuar Ma.

Robotët kinezë janë të aftë të japin spektakël, duke bërë lëvizje kung fu dhe duke vrapuar më shpejt se njerëzit gjatë një maratone në Pekin.

Por ndërsa kompanitë kineze duken të afta në ndërtimin e trupave të këtyre robotëve, shumë prej tyre ende po punojnë për programimin e “trurit” të krijimeve të tyre të reja. Për të ndërtuar më të mirët, kompanive kineze u nevojiten çipa kompjuterikë të nivelit të lartë, dhe ato vijnë nga SHBA-ja.

Këtu Pekini mund të përdorë ndikimin e tij mbi mineralet e rralla, një sektor kritik që Trumpi e dëshiron qartë. Kina përpunon rreth 90% të mineraleve të rralla në botë, të cilat janë thelbësore për teknologjitë moderne, nga telefonat inteligjentë dhe turbinat e erës deri te motorët e avionëve.

Prandaj, mund të ketë një marrëveshje për t’u arritur. SHBA-ja mund të marrë minerale të rralla kineze në këmbim të çipave të avancuar. Kjo është “Ngushtica e Hormuzit” e vetë Kinës. Ajo mund ta ndalë furnizimin në çdo moment.

Përkundër gjithë çështjeve politike që të dyja palët duhet të trajtojnë, vizita e Trumpit do të jetë e shkurtër, me takime dhe aktivitete të planifikuara për të enjten dhe të premten.

Mund të mos ketë shumë kohë që dy liderët të arrijnë marrëveshje thelbësore, por edhe një takim kaq i shkurtër mund të përcaktojë drejtimin e negociatave dhe marrëdhënieve mes dy superfuqive për vitet që do të vijnë.