U shpall e ashtuquajtura
Çfarë mësimesh, nëse ka ndonjë, janë nxjerrë nga 20 vjetët e luftimit të terrorizmit në të gjithë botën? Çfarë ka funksionuar dhe çfarë shkoi ters? Dhe sot, ndërsa Afganistani sundohet edhe një herë nga lëvizja që strehoi “Al-Qaedën”, a jemi ne më të mençur sesa ishim në mëngjesin e 11 shtatorit 2001? – shtron dilemat britanikja BBC.
“Për një Amerikë të tronditur nga sulmi më i keq terrorist ndonjëherë në SHBA-në kontinentale, bota po shihte me sytë e vet një kontrast të madh. Kishte djem të mirë kundrejt djemve të këqij. "Çdo komb, çdo rajon", deklaroi presidenti George W Bush, nëntë ditë pas sulmeve të 11 Shtatorit, "tani ka një vendim për të marrë para vetes. Ose jeni me ne, ose jeni me terroristët".
U shpall e ashtuquajtura "Luftë kundër Terrorit". Që atëherë ajo ka çuar në pushtimin e Afganistanit, pastaj Irakut, në ngritjen e ISIS-it dhe përhapjen e milicive të mbështetura nga Irani në Lindjen e Mesme, dhe vdekjen e mijëra ushtarakëve dhe grave dhe shumë civilëve të tjerë.
“Terrorizmi nuk është eliminuar - çdo vend i madh evropian ka pësuar sulme vitet e fundit - por ka pasur edhe suksese. Deri më sot, kurrë nuk ka pasur një sulm që i afrohet shkallës së 11 Shtatorit. Bazat e ‘Al-Qaedas’ në Afganistan u shkatërruan, udhëheqësit e saj u gjuajtën në Pakistan. Kalifati i vetëshpallur i ISIS-it, që terrorizoi pjesën më të madhe të Sirisë dhe Irakut, është shpërbërë”, përmbledh transmetuesi britanik, BBC.
Lista më poshtë është pa dyshim kontestuese dhe nuk është gjithëpërfshirëse. Ajo bazohet në vëzhgimet e Frank Gardnerit, korrespodent për siguri, për mbulimin e kësaj teme në Lindjen e Mesme, Afganistan, Washington dhe Gjirin Guantanamo.
Ndani inteligjencën vitale
Gardner shkruan se të dhënat ishin aty, por askush nuk i bëri bashkë me kohë. Në muajt para 11 Shtatorit, dy agjencitë kryesore të inteligjencës së Amerikës, FBI dhe CIA, ishin të dyja në dijeni se një lloj komploti ishte në erë.
Por i tillë ishte rivaliteti midis grumbullimit të inteligjencës vendase dhe jashtë shtetit, saqë ata mbajtën atë që dinin për vete. Që atëherë, Raporti i Komisionit 9/11 ka përshkuar në mënyrë shteruese gabimet e bëra dhe janë bërë përmirësime të mëdha, kujton ai
“Duke vizituar Qendrën Kombëtare Amerikane të Kundërterrorizmit (NCTC) në Virxhinia në 2006-n, më treguan se si 17 agjenci amerikane tani bashkonin inteligjencën e tyre në baza ditore”, shkruan gazetari britanik.
“Britania krijoi qendrën e saj të bashkimit: Qendrën e Përbashkët të Analizës së Terrorizmit (JTAC), ku dhjetëra specialistë nga MI5, MI6, Mbrojtja, Transporti, Shëndeti dhe zona të tjera vendosen të gjithë së bashku brenda një ndërtese në Argjinaturën e Londrës, duke siguruar një vlerësim të vazhdueshëm të asaj që po vazhdon kërcënim terrorist për shtetasit britanikë brenda dhe jashtë vendit”.
Por sistemi nuk është perfekt. Dy vjet pasi u krijua JTAC, “Al-Qaeda” kreu bombardimet e Londrës - 7/7 - duke përdorur shtetasit britanikë për të vrarë më shumë se 50 njerëz. Një komplot masiv për të bombarduar avionë të shumtë në mes të fluturimit u shmang vitin e ardhshëm me ndihmën e Pakistanit, por Britania ende pësoi sulme të shumta në vitin 2017, përfshirë shpërthimin e Manchesterit.
Pra, edhe grumbullimi dhe shkëmbimi i mirë i inteligjencës mund të dështojnë në parandalimin e sulmeve nëse merren vendime të gabuara për prioritizimin e detyrave, vlerëson Gardner i BBC-së.
Sulmi i Bataclanit në 2015 në Paris, i cili vrau 130 njerëz dhe për të cilin gjykimi është duke u zhvilluar, ishte pjesërisht rezultat i një dështimi të autoriteteve evropiane për të shkëmbyer informacionin në kohë përtej kufijve.
Përcaktoni misionin dhe mos u shpërqendroni
Nga të gjitha arsyet e shumta pse Afganistani është rikthyer në sundimin taleban, një veçohet: pushtimi i Irakut i udhëhequr nga SHBA-ja më 2003. Ky vendim fatkeq u bë një shpërqendrim masiv ndaj asaj që po ndodhte në Afganistan, analizon Gardner në retrospektivë.
Shumë forca speciale amerikane dhe britanike, të cilat kishin qenë në kërkim të suksesshëm të operativëve të “Al-Qaedës” dhe kishin punuar me partnerët afganë për të mbajtur kryengritësit talebanë në këmbë, u tërhoqën dhe u dërguan në Irak në vend të tyre.
“Kjo i lejoi talebanët dhe të tjerët të rigrupohen dhe të ktheheshin më të fortë. Deri në nëntor 2003, kur vizitova një postbllok të këmbësorisë amerikane në provincën Paktika të Afganistanit, amerikanët tashmë po e përshkruanin misionin e tyre atje si ‘Të harruar’”, shkruan ai.
Është e lehtë të harrohet se misioni fillestar në Afganistan ishte i qartë dhe i ekzekutuar mirë. Pasi sundimtarët talebanë refuzuan të dorëzonin autorët, SHBA-ja u bashkua me Aleancën Veriore (afganët kundër talebanëve) për të dëbuar me sukses si talebanët, sikurse edhe “Al-Qaedën”.
Por në vitet që pasuan misioni u hollua, duke u rrotulluar në drejtime të shumta.
Jeta u përmirësua pa masë gjatë asaj kohe për shumicën e afganëve, por miliarda dollarë të shpenzuar për "ndërtimin e kombit" janë shpërdoruar përmes korrupsionit.
Zgjidhni partnerët tuaj me kujdes
Partneriteti i Britanisë me aleatin e saj më të ngushtë, SHBA, në pushtimin e Irakut në 2003-n nënkuptoi që Britania e Madhe ishte partneri më i vogël në pothuajse të gjitha vendimet kryesore që pasuan gjatë pushtimit të mëvonshëm, kujton BBC-ja.
“Kërkesat urgjente për të mos shpërbërë ushtrinë irakiane ose për të ndaluar të gjithë anëtarët e partisë Baath nga rolet qeveritare u injoruan ose u hodhën poshtë. Rezultati ishte një aleancë katastrofike midis oficerëve ushtarakë dhe inteligjencës së pakënaqur dhe të sapoformuar irakiane me xhihadistë fanatikë. Kjo u rezultoi me krijimin e ISIS-it”.
Paniku kolektiv që pasoi 11 Shtatorin bëri që inteligjenca amerikane dhe britanike të përfundonin duke bashkëpunuar me regjime të caktuara me të dhëna të tmerrshme të të drejtave të njeriut.
Për shembull, pasi regjimi i tmerrshëm i kolonel Gadafit në Libi u përmbys më 2011 gazetarët gjetën një letër nga një oficer i lartë i MI6 drejtuar homologut të tij libian, që diskutonte ekstradimin e një disidenti islamik për t'u përballur me arrestimin dhe keqtrajtimin.
Sot, xhihadizmi i dhunshëm është më i ringjallur në pjesët e qeverisura dobët ose të paqeverisura të Afrikës, duke paraqitur një problem se me kë saktësisht Perëndimi duhet të bëhet partner.
Respektoni të drejtat e njeriut ose humbni anën morale
“Herë pas here njerëzit në Lindjen e Mesme më kanë thënë: ‘Neve mund të mos na ketë pëlqyer politika e jashtme amerikane, por gjithmonë kemi respektuar sundimin e ligjit të saj. Deri në Gjirin e Guantanamos’”, shkruan Gardner.
Grumbullimi i të dyshuarve "në fushën e betejës" - përfshirë në disa raste civilë të pafajshëm që ishin shitur për një shpërblim - dhe pastaj transportimi i tyre në të gjithë botën në një qendër ndalimi detare amerikane në Kubë, janë dëme të pallogaritshme për reputacionin e Amerikës dhe Perëndimit.
Paraburgimi pa gjyq ishte diçka që ndodhi në vendet autokratike. Arabët nuk e prisnin atë nga SHBA-ja.
Më e keqja do të pasohej, me zbulimet e "marrjes në pyetje", fundosjes së simuluar në ujë dhe keqtrajtimeve të tjera në vendet e zeza të CIA-s, ku terroristët e dyshuar thjesht u zhdukën. Presidenca e Obamës i dha fund kësaj, por dëmi tashmë u bë.
Kini një plan daljeje
Ndërhyrjet perëndimore që i paraprinë 11 Shtatorit ishin relativisht të shpejta dhe të thjeshta në krahasim me të tjerat. Sierre Leone, Kosova, madje edhe fushata Stuhia e Shkretëtirës e vitit 1991 - të gjitha kishin një përfundim të fundmë.
“Por pushtimet e drejtuara nga SHBA-ja në Afganistan dhe më pas në Irak kanë rezultuar në ato që janë quajtur ‘luftërat e përjetshme’. Askush i përfshirë më 2001 ose 2003 nuk e parashikoi që ata do të ishin akoma atje dy dekada më vonë. E thënë thjesht, Perëndimi nuk e kuptoi se me çfarë po merrej dhe nuk kishte asnjë plan realist të daljes”, shkruan Gardner i BBC-së
Nuk ka dyshim se nëse Perëndimi nuk do të kishte zhvendosur talebanët dhe “Al-Qaidën” në Afganistan në 2001-n, atëherë do të kishin ardhur më shumë sulme nga atje. Misioni kundër terrorizmit në atë vend nuk ishte një dështim, por ai i krijimit të kombit nuk u përfundua kurrë.
“Dhe sot, një imazh i qëndrueshëm që shumicës së njerëzve nuk do t’u hiqet nga sytë, është ai i afganëve të dëshpëruar që vrapojnë përkrah një transporti USAF C17 që po largohet, duke u përpjekur të ikin nga vendi që Perëndimi tani e ka braktisur”, e mbyll analizën Gardner.
LEG Ndërhyrjet perëndimore që i paraprinë 11 Shtatorit ishin relativisht të shpejta dhe të thjeshta në krahasim me të tjerat. Sierre Leone, Kosova, madje edhe fushata Stuhia e Shkretëtirës e vitit 1991 - të gjitha kishin një përfundim të fundmë