Bëhet “përparim i rëndësishëm” në negociatat mes SHBA-së dhe Iranit

Irani dhe Shtetet e Bashkuara përmbyllën një tjetër raund bisedimesh indirekte në Gjenevë të enjten, me synimin për të arritur një marrëveshje mbi programin bërthamor të Teheranit dhe potencialisht për ta shmangur një luftë tjetër. Bisedimet po zhvillohen, ndërsa SHBA-ja po grumbullon një flotë masive avionësh dhe anijesh luftarake në Lindjen e Mesme.

Presidenti amerikan, Donald Trump, dëshiron një marrëveshje për ta kufizuar programin bërthamor të Iranit dhe ai sheh një mundësi ndërsa Irani po përballet me vështirësi të brendshme dhe rritje të pakënaqësisë pas protestave mbarëkombëtare. Irani gjithashtu shpreson të shmangë luftën, por këmbëngul se ka të drejtë të pasurojë uranium dhe nuk dëshiron të diskutojë çështje të tjera, si programin e tij të raketave me rreze të gjatë apo mbështetjen për grupe të armatosura si Hamasi dhe Hezbollahu.

Ministri i Jashtëm i Omanit, i cili po ndërmjetëson bisedimet, tha të enjten se ato kishin përfunduar, por “do të rifillojnë së shpejti”. Badr al-Busaidi shkroi në X se kishte pasur “përparim të rëndësishëm në negociata” pa dhënë detaje.

Ai tha se bisedime në nivel teknik do të zhvillohen javën e ardhshme në Vjenë, ku gjendet selia e Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë Atomike. Nuk pati koment të menjëhershëm nga zyrtarë amerikanë apo iranianë.

Nëse Amerika sulmon, Irani ka thënë se bazat ushtarake amerikane në rajon do të konsiderohen objektiva legjitime, duke vënë në rrezik dhjetëra mijëra ushtarakë amerikanë. Irani ka kërcënuar gjithashtu se do të sulmojë Izraelin, që do të thotë se një luftë rajonale mund të shpërthejë sërish në të gjithë Lindjen e Mesme.

“Nuk do të kishte fitore për askënd — do të ishte një luftë shkatërruese”, tha ministri i Jashtëm iranian, Abbas Araghchi, për “India Today” në një intervistë të filmuar të mërkurën pak para se të fluturonte për në Gjenevë.

“Meqenëse bazat amerikane janë të shpërndara në vende të ndryshme në rajon, atëherë për fat të keq ndoshta i gjithë rajoni do të përfshihej dhe do të ishte i angazhuar, kështu që është një skenar shumë i tmerrshëm”.

Ali Vaez, një ekspert për Iranin në “International Crisis Group”, tha se ishte një shenjë e mirë që amerikanët nuk u tërhoqën menjëherë kur Irani paraqiti propozimin e tij më të fundit të enjten.
“Mund të mos ketë ende një përparim vendimtar në fund të kësaj dite, por vetë fakti që ekipi amerikan po kthehet tregon se ka mjaftueshëm terren të përbashkët midis dy palëve”, tha ai.
Të dyja palët zhvilluan disa raunde bisedimesh vitin e kaluar, që u rrëzuan, kur Izraeli nisi një luftë 12-ditore kundër Iranit në qershor dhe SHBA kreu sulme të rënda ndaj objekteve  bërthamore të Iranit, duke lënë pjesën më të madhe të programit bërthamor të Iranit në rrënoja, edhe pse shkalla e plotë e dëmeve mbetet e paqartë.

Araghchi përfaqësoi Iranin në bisedime të enjten. Steve Witkoff, një miliarder i pasurive të paluajtshme dhe mik i Trumpit që shërben si i dërguar special për Lindjen e Mesme, drejtoi delegacionin amerikan së bashku me dhëndrin e Trumpit, Jared Kushner. Bisedimet u ndërmjetësuan sërish nga Omani, një vend arab i Gjirit që prej kohësh ka shërbyer si ndërmjetës mes Iranit dhe Perëndimit.
Të dyja palët ndërprenë bisedimet pas rreth tri orësh. Autokolona që transportonin diplomatët nga të dyja palët u panë duke u kthyer në rezidencën diplomatike të Omanit disa orë më vonë, me sa duket për t’i rifilluar negociatat.

“Kemi shkëmbyer ide kreative dhe pozitive në Gjenevë sot”, tha ministri i Jashtëm i Omanit, Badr al-Busaidi, i cili ndërmjetësoi. “Shpresojmë të bëjmë më shumë përparim”.

Zëdhënësi i Ministrisë së Jashtme të Iranit, Esmail Baghaei, tha se diplomatët zhvilluan negociata “shumë intensive”, duke u takuar me të dërguarin e Omanit dhe kreun e Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë Atomike, mbikëqyrësit bërthamor të Kombeve të Bashkuara.

Ai tha se iranianët mendonin se ishin ofruar “propozime konstruktive” si për çështjet bërthamore ashtu edhe për lehtësimin e sanksioneve.

Trump dëshiron që Irani ta ndalojë plotësisht pasurimin e uraniumit dhe të tërheqë si programin e raketave me rreze të gjatë ashtu edhe mbështetjen për grupet e armatosura rajonale. Irani thotë se do të diskutojë vetëm çështje bërthamore dhe këmbëngul se programi i tij atomik është për qëllime krejtësisht paqësore.

Sekretari amerikan i Shtetit Marco Rubio u tha gazetarëve të mërkurën se Irani “gjithmonë po përpiqet të rindërtojë elementë” të programit të tij bërthamor. Ai tha se Teherani aktualisht nuk po pasuron uranium, “por po përpiqet të arrijë në pikën ku përfundimisht mundet”.

Irani ka thënë se nuk ka pasuruar që nga qershori, por ka bllokuar inspektorët e IAEA-s nga vizitat në vendet që Amerika bombardoi. Fotografitë satelitore të analizuara nga Associated Press kanë treguar aktivitet në dy prej atyre vendeve, duke sugjeruar se Irani po përpiqet të vlerësojë dhe potencialisht të rikuperojë materiale atje.

Perëndimi dhe IAEA thonë se Irani kishte një program për armë bërthamore deri në vitin 2003. Pasi Trump hoqi dorë nga marrëveshja bërthamore e vitit 2015, Irani rriti pasurimin e uraniumit në 60% pastërti — një hap i shkurtër teknik larg nivelit 90% që konsiderohet i përshtatshëm për armë.
Agjencitë amerikane të inteligjencës vlerësojnë se Irani ende nuk ka rifilluar një program armësh, por ka “ndërmarrë aktivitete që e pozicionojnë më mirë për të prodhuar një pajisje bërthamore, nëse zgjedh ta bëjë këtë”. Disa zyrtarë iranianë kanë folur hapur për gatishmërinë e vendit për të prodhuar një bombë nëse merret një vendim i tillë.

Nëse bisedimet dështojnë, pasiguria mbetet mbi kohën e çdo sulmi të mundshëm amerikan.
Ekziston gjithashtu pasiguri për atë që çdo veprim ushtarak mund të nënkuptojë për rajonin më të gjerë. Teherani mund të hakmerret kundër vendeve aleate të SHBA-së në Gjirin Persik ose Izraelit. Çmimet e naftës janë rritur ditët e fundit pjesërisht për shkak të këtyre shqetësimeve, me Brentin referencë rreth 70 dollarë për fuçi. Irani në raundin e fundit të bisedimeve tha se kishte ndaluar përkohësisht trafikun në Ngushticën e Hormuzit, hyrjen e ngushtë të Gjirit Persik, përmes së cilës kalon një e pesta e gjithë naftës së tregtuar në botë.