Pse e filluam pavarësinë të papërgatitur?

Surroi: Në “PIKË”, prapë me Blerim Shalën, me një vazhdë të rrëfimeve kemi mbërritur te pika e vitit 2007. Blerim mirë se vjen!

Shala: Mirë se të gjeta. Po shpresoj që s’jemi bërë të mërzitshëm.

Surroi: Ky seriali i rrëfimit, besoj interesant i historisë sonë të re, vazhdon. Kemi mbërritur në vitin 2007, dhe para se të shkojmë te konferenca e Badenit me “Trojkën”, kemi marrë një vërejtje miqësore prej ambasadorit Daniel Fried. Vjen në Prishtinë, na takon dhe na thotë çka?

Shala: Ishte me rëndësi, sepse ambasadori Fried gjithmonë ma përmendte që ka pasë telashe të vazhdueshme me polakë dhe me shqiptarë, me ne dhe me polakët. Ai ka qenë ambasador i Amerikës në Poloni. Ka pasë telashe të mosbesimit ndaj tij.

“Polakët asnjëherë s’më kanë besu që Polonia do të bëhet shtet anëtar i paktit NATO, vazhdimisht ju thojsha, e keni garancën time, e keni garancën e Administratës Amerikane, nuk më besojshin. Edhe ju tha s’po më besoni që Kosova do të bëhet shtet i pavarur, dhe pse po ua përsërisim vazhdimisht”.

Edhe vjen një moment në Ekipin e Unitetit, dhe na sheh që jemi tensionum pak, natyrisht, pas këtij vendimit për të shtyrë edhe një herë negociata për statusin e Kosovës, dhe thotë: “Mirë, a po doni nesër ta shpallni Pavarësinë e Kosovës?”. Ne e shohim... çka ka ky tash? “Shumë mirë”, tha, “Nesër shpallni pavarësinë e Kosovës. Unë jam këtu përndryshe dhe mund t’ju garantoj që tri shtete kanë me ju njoftë: Shtetet e Bashkuara të Amerikës, Shqipëria dhe Turqia”.

“Nëse doni, vetëm me këto tri shtete me kry punën, vazhdimisht mund ta bëni këtë dhe mundeni nesër, madje, ta shpallni pavarësinë”. Dhe ne mbetëm pa tekst, sepse Dan Fried kishte të drejtë në atë periudhën kur akoma zhvilloheshin këto bisedimet me “Trojkën”, Bashkimi Evropian akoma ka qenë i paralizuar. Dhe, të mos harrojmë që është një qeveri e madhe në Gjermani, SDP-ja me CDU-në kur janë këto partitë e mëdha në qeveri. Steimeier ishte ministër i Jashtëm Merkel e kishte nda mendjen për Pavarësinë e Kosovës, sepse ishte lojale jashtë SHBA-së, por Stienmeier i kishte disa dilema dhe çka na tregoi Friedi dhe pastaj edhe vetë Ischinger, të kujtohet, ishte që ne duhet të provojmë ta krijojmë njëfarë uniteti në Bashkimin Evropian për Pavarësinë e Kosovës. Momentalisht nuk kemi unitet.

I kishim problemet edhe atëherë dhe që do të vazhdojnë edhe sot e kësaj dite me Spanjën, me Greqinë, me Rumaninë, me Sllovakinë edhe me Qipron.

VIDEO:

Surroi: As Franca nuk ishte e bindur...

Shala: ...as Franca akoma nuk ishte e bindur, sepse Kouchneri ishte ministër i Jashtëm, të kujtohet që ne ishim në drekë, na thirri ai në drekë speciale në Paris, shkuam si Ekip i Unitetit dhe e patëm një drekë goxha të sinqertë. Mirë aty u konfirmu që Kouchneri është mik i joni, ai pa rezerva tha: “Unë e di çka do të ndodhë, e çka po ndodh”, dhe ishte pos Iranit, ishte problem edhe Libani në atë kohë, nëse të kujtohet, që ishte lufta e Izraelit me Liban edhe Kouchneri ose do të udhëtonte në Liban, ose u kthye prej Libanit. Veç kryesorja, bota edhe atëherë ishte në vlim, jo si sot, larg saj të sotmes, po ishte në vlim.

Edhe ne i thamë Kouchnerit, ishte puna e pesë shteteve mosnjohëse, që s’do të na njihnin në të vërtetë akoma dhe sidomos rreth Rumanisë, sepse Rumania llogaritej si njëfarë aleati i Francës dhe Franca kishte pasë rol vendimtar që Rumania të hyjë, pa merita, në Bashkimin Evropian, bashkë me Bullgarinë për motive gjeopolitike.

Surroi: Edhe frankofilia.

Shala: Edhe frankofilia. Bukureshti llogaritej si Parisi i vogël Është njëfarë raporti, besa edhe filozofët e letrarë të Rumanisë, me Ionescon e të tjerët, gjithmonë kanë bë karrierë në Francë.

Surroi: Edhe në gjuhën franceze.

Shala: Po Kouchneri, prapë ia nisi si nevrik si ka qenë, po “çka të bëjmë ne?” Mund të bisedoni me Qeverinë e Rumanisë, sepse nuk ka bash asnjë arsye Rumania mos me e njohtë shtetin e Kosovës, do të thotë...

Surroi: Argumenti i Transilvanisë ka qenë krejtësisht i kotë.

Shala: Po, sikurse në Spanjë do të jetë argumenti i Baskisë, jo i Katalonisë, se atëherë Katalonia nuk ka qenë temë fare, ka qenë Baskia si problem.

Po, ne prapë u ndamë mirë me Kouchnerin, që të punonim së bashku. Ai doli në konferencë për shtyp së bashku me të gjithë ne. Dhe ne në ndërkohë vazhduam të merremi me temën e ndërmjetësimit të “Trojkës” dhe patëm përgatitë, nëse të kujtohet, në shtator të vitit 2007, “Traktatin për fqinjësi të mirë dhe bashkëpunim rajonal”.

U pat bë me iniciativën amerikane, e patëm ba tekstin, e patëm ba arsyetimin dhe ishte befasi për të mirë, sepse nëse, me siguri të kujtohet, insistimi amerikan dhe evropian ka qenë bëhuni sa më kreativë. Jepni propozime, mos jini të ngurtë. Mos thoni tan kohën Ahtisaari, e kemi Ahtisaarin, e kem pranuar Ahtisaarin, sepse momentalisht Ahtisaari nuk është në lojë, është diçka tjetër.

Dhe ne e propozuam këtë traktatin për fqinjësi të mirë..., traktati bëhet midis shteteve, sipas të Drejtës ndërkombëtare, nuk bëhet midis dy vendeve që nuk e njohin njëra-tjetrën. Ishte tekst goxha i mirë, mund të them.

Rusi u befasua goxha shumë, Bocan Harçenko, çka ndodhi kjo tash, kosovarët po mendojnë me të vërtetë “out of the box” si thuhet, dhe u mirëprit edhe nga “Trojka” vetë, edhe nga Bocan Harçenko, jo vetëm nga Wisner e Ischinger. Po, serbët refuzuan.

Pra, ideja amerikano-evropiane ishte ju propozoni, serbët refuzojnë. Ju propozoni, serbët refuzojnë, dhe në fund kuptohet që s’është rendi edhe me vjet tana me vazhdu ky proces, në fund duhet të kthehemi te Ahtisaari.

Po megjithatë, këto propozime tona hasën në një lloj mirëkuptimi të “Trojkës” dhe ata e përgatisin, të kujtohet atë tekstin e “Compact Agreement”, e cila ishte njohja reciproke joformale, po de facto, Marrëveshja gjermano-gjermane...

Surroi: Kjo ishte iniciativa e Ischingerit.

Shala: Ashtu. Dhe ne patëm ba do vërejtje, të kujtohet, kundër propozime, andej-këndej, po parimisht nuk ishim kundër, sepse me atë dokument ti mund të shkoje në Këshill të Sigurimit të OKB-së edhe Kosova mund ta inicionte procesin e njohjeve ndërkombëtare, njohjeve prej shteteve të tjera

Surroi: Si Gjermania Lindore që ka bërë

Shala: ...dhe ka hyrë në OKB, me atë dokument, meqë atë letër ka hyrë në OKB. Edhe ne ishim në rregull, po fillimisht Bocan Harçenko ka qenë në rregull, jo vetëm Bocan Harçenko, po Lavrovi ka qenë në rregull. Dhe i ka thënë Ischingerit, sa për mua në rregull është ky është dokument i mirë.

Përnjëherë Koshtunica shkon në Moskë, kryeministri i Serbisë, dhe Tadiqi ka qenë në rregull, Se Tadiqi filloi me pa që ky proces po ecë kah pavarësia po disi provonte ta menaxhonte dëmin eventual që do t’i ndodhë atij, sepse ai do të ketë në, bisedojmë pak më vonë, sfidën e zgjedhjeve presidenciale, në janar e në shkurt të vitit 2008.

Shkon në Moskë dhe i thotë Koshtunica jo, kjo është skandaloze, ju keni pranuar dokumentin, me të cilin faktikisht Kosova bëhet shtet i pavarur. Dhe atëherë Lavrovi e tërheq këtë njohjen e “Compact Agreement” edhe ai bie si dokument. Ne takohemi edhe dy herë në Vjenë edhe në Bruksel, ku pos tjerash diskutojmë temën e ndamjes së Kosovës dhe në fund e elaborojmë, në Bruksel, pse Kosova duhet të bëhet shtet i pavarur. E sqarojmë. Ata dalin me do farë kundërpropozime të çuditshme, as mish as peshk, që Kosova të hyjë në FMN, të hyjë në Bankën Botërore, të luajë futboll qysh luajnë futboll Uellsi, Skocia, e këto ishujt e ndryshëm, po nuk mund të bëheni shtet i pavarur.

Koshtunica ishte kundër këtij opsioni, po Tadiqi bile me dul me këtë. Edhe, ngreh e mos këput vazhdimisht me këtë teorinë e “Trojkës”, ata vendosën që ta respektojnë orarin gjashtëmujor dhe që ta kemi konferencën e Badenit në fund, 28 nëntor, nëse s’gaboj e kemi pritë Ditën e Pavarësisë atje në Baden. Sepse në ndërkohë, të kujtohet, ne filluam... se më ra ndërmend kjo puna e Ditës së Pavarësisë me ba edhe biseda mes nesh kur duhet me e shpallë Pavarësinë, edhe ti e Agim Ceku keni qenë ithtarë të mëdhenj që të bëhet më 28 nëntor, nëse s’gaboj.

Surroi: Jo, unë s’kam qenë, po Agimi ka qenë.

Shala: Agimi ka qenë, po. Agimi insistojke “E kam datën!” Ne kur e pyetshim, mirë cila është data? 28 Nëntori. Agim, megjithatë është problem pak për amerikanët..., po u pa që nuk mund ta shpallim më 28 nëntor.

Të mos harrojmë që u mbajtën zgjedhjet më 17 nëntor të vitit 2007. U krijua një “landscape” i ri politik në Kosovë, sepse PDK-ja doli fituese. Po ne vazhduam, bëmë mirë që vazhduam si Ekip i Unitetit dhe shkuam në Baden. Në Baden ka qenë një banjë faktikisht, qysh është edhe emri, me një ushqim goxha të keq mund të them, me kushte për murgj, jo për politikanë e diplomatë, jo që dua të ankohem, po veç dua të përshkruaj se çfarë atmosfere ishte. Dhe ishte një banjë...

Surroi: Modest...

Shala: Mirë, modest po dhe ne kishim qëndrimet tona të qarta. “Trojka” i kishte pak a shumë qëndrimet e qarta dhe pala serbe. Tash pak a shumë, ai takimi i fundit, i treti në Baden, ishte përsëritje e dy takimeve tjera të elefantëve. Argumente nga pala jonë, argumente nga pala të tyre, megjithatë me një atmosferë të durueshme. S’ka pasur incidente...

Surroi: Jo veç aq, po ditën e parë Wisneri tha: “A i kishit pritur në drekë serbët...i thamë, po more le të vijnë, mirësevijnë edhe erdhën, Tadiqi erdh, Jeremiqi edhe ata tjerë nuk erdhën.

Shala: Pastaj edhe në darkë, nëse s’gaboj, kanë ardhë me ne, se ma përkujtove punën e Jeremiqit. Jeremiqi u ul diku afër nesh.

Surroi: Afër Hashimit ka qenë.

Shala: Po, edhe unë kam qenë aty afër, edhe sikletin e vetëm Jeremiqi, alamet Jeremiqi, patrioti Jeremiqi, e ka pasë mos me e shpallë ne pavarësinë derisa s’bëhet Tadiqi president. Ky ka qenë sikleti i vetëm. Bani çka doni, veç ta zgjedhim njëherë Tadiqin president, I kemi datat në janar dhe në shkurt, bani çka doni, pastaj. Dhe ishte pak situatë paradoksale, do të thotë, po ishte goxha i hapur me ne.

Edhe në drekën që e përmende ti, ne s’kemi pasë kurrë problem. Ne edhe në Vjenë, të kujtohet, dy herë kur kemi pasë dreka, neve na ulshin në tavolina mikse, domethënë me protokoll. Nëse ishin pesë vetë, tre veta, tre veta ishim kosovarë, dy veta ishin të delegacionit të Serbisë. Nuk ka pasë si ulje në bazë të delegacioneve dhe kemi pasë bashkëbisedim goxha normal, goxha korrekt, pos Koshtunicës që kurrë s’ka ndejtë me ne Kështu edhe kjo ka qenë edhe në Baden. Edhe në Baden i shterëm bisedimet. Ishin bisedime dyditore, po kuptua që nuk ka gjë prej këtij procesi, nëse të kujtohet, atmosfera te ne ka qenë e mirë. Dhe çfarë mbaj në mend prej Badenit, ishte momenti i përfundimit të Konferencës.

Ne, thuajse të programuar, thuajse të organizuar, megjithëse s’ka qenë ashtu, u ngritëm edhe shkuam me ua dhënë dorën delegacionit të Serbisë

Surroi: Më së pari ndërmjetësve

Shala: ...ne ishim këndej, ndërmjetësit ishin në mes, pala serbe ishte në atë anë. Edhe e bënim një gjë të shkëlqyeshëm, mund të them, po pa mendu na, ne nuk kishim bisedu, po në mënyrë të natyrshme, mbasi shkuam kah ndërmjetësit, se rendi ishte m’u përshëndet me ndërmjetësit, atëherë, nëse s’u ndalëm te ndërmjetësit, po shkuam edhe te pala serbe, ai Tadiqi nuk e mur për të keq, por Koshtunica ishte i shokum

Surroi: Se duhej të na jepte dorën.

Shala: Po, plus dorështrëngimi jonë ishte dorështrëngimi lamtumirës. E pat çka pat, u kry puna me ju. Na me ju më s’kemi punë edhe ishte e mirëpritur edhe prej “Trojkës” ky gjest i joni. Po them, e bëmë kështu në mënyrë spontane, po në mënyrë njerëzore, se ne kemi qenë njerëzorë në gjithë këtë proces, kurrë s’kemi provu me nënçmu palën serbe, kurrë s’kemi provu me e fy komunitetin serb të Kosovës, se ata kanë qenë pjesë e delegacionit, të kujtohet, do të thotë Goran Bogdanoviqi, Marko Jakshiqi, ai Todoroviqi, ka qenë edhe ai ministër, po Bogdanoviqi ka qenë me DS-në, me Tadiqin, këta kanë qenë me Koshtunicën.

Asnjëherë dhe kurrë s’kemi marrë vërejtje nga ndërmjetësuesit, që s’po sillemi si duhet. Ne e kemi kryer punën tonë më elegante, më të mirë të mundshme ua dhamë dorën, u thamë lamtumirë edhe kjo punë po kryhet.

Edhe pastaj mbas disa ditëve u dashtë me ardhë “Trojka” te ne, në fillim të dhjetorit, nëse të kujtohet, për me na dhënë raportin. Më së pari kanë shkuar në Beograd, si zakonisht, kështu ishte itinerari. Po neve na pati thirrë Tina (Kaidanow v.j.), për takim me ambasadorin Wisner në ndërtesën e USAID-it në Prishtinë, në fillim të dhjetorit..., sa herë kemi pasur takime të rëndësisë sipërore i kemi mbajtë një USAID me gjasë, sepse aty s’ka mund të përgjohet. Me siguri kanë pasë kësi kundër përgjues ose mbrojtjes, që të mos mund të përgjohen takimet, sepse ky ka qenë takim i jashtëzakonshëm, i fundit, me ambasadorin Wisner në këtë format dhe ai na dha shpjegimin çka do të ketë raporti i “Trojkës”, që përkundër të gjitha përpjekjeve nuk do të arrihet dakordimi midis dy parëve dhe kjo nënkupton që duhet të kthehet dhe pakoja e Ahtisaarit në fuqi.

Pastaj biseduam por rolin amerikan. Pastaj na tha që Amerika do ta ruajë raportin bilateral me Kosovën. Mos harroni që do të kemi marrëdhënie bilaterale, jo vetëm në kontekstin e bashkësisë ndërkombëtare, po raportet Kosovë-Amerikë do të jenë vazhdimisht bilaterale. Do të keni përkrahjen tonë në çdo segment, edhe në segmentin ushtarak, politik, diplomatik. Do të keni financa.

Siç e dimë, ata do ta marrin këtë borxhin tonë ndaj Bankës Botërore dhjetë milionë dollarë çdo vjet paguan, Amerika për këstin tonë në Bankë Botërore. dhe në fund ra muhabeti i shpalljes së Pavarësisë, sepse për atë ishin mbledhë, kur duhet të shpallet Pavarësia e Kosovës. Ambasadori Wisner përmendi punën e zgjedhjeve në Serbi, që Tadiqi është në garë me Tomisllav Nikolliqin, me liderin e Partisë Radikale dhe që interesi i Amerikës është që Tadiqi të fitojë dhe që për këtë shkak janari është jashtë mundësisë që të shpallet pavarësia.

Janari është shumë herët, marsi është shumë vonë, sipas Ahtisaarit edhe Condoleezza Riceit. Kjo do të jetë shumë e rëndësishme, sepse ti mund edhe të më tregosh edhe mua edhe opinionit çka keni bisedu me Moratinosin, me ministrin e Jashtëm të Spanjës, për arsye se ai e ka përhapë pastaj njëfarë masandej i kthehemi këtij takimi me Wisnerin, po ndoshta është mirë të ndalemi te Moratinos, se ai e ka përhapë njëfarë teorie që “të më kishin dëgjuar më kosovarët dhe amerikanët, unë në mars e kisha pranuar Kosovën si shtet të pavarur. Po ata kanë qenë këmbëngulës kundër meje, sidomos Condoleezza Rice dhe pala kosovare” Ju keni qenë në fillim të dhjetorit me duket...

Surroi: Ne e kemi që fillim të dhjetorit, po Moratinosi kërkoi që ta mendojmë një herë ta shtyjmë... dhe e përmendi edhe Rumaninë në këtë kontekst. Ideja ishte se të dy vendet shkonin në zgjedhje, Spanja posaçërisht. Edhe në një moment, kur afrohej shpallja e Pavarësisë, ku veç ishte marrë vesh edhe në qarqe diplomatike, unë isha në një konferencë në Athinë, nisesha për një konferencë në Athinë, edhe urgjent më thirri atëherë sekretari i Ministrisë së Jashtme, tha: “Duhet të takohemi urgjent”.

Thashë, “Unë jam rrugës për në Athinë”, ai tha “Unë jam rrugës për në Jerusalem” me avionë të shtetit. Ndalem në Athinë. Edhe u ndal në Athinë

Tha porosia prej shefit, prej kryeministrit, është kjo: “Shtyjeni, dhe do ta rikonsiderojmë njohjen” Thashë: Po, ne po shtyjmë tash. Vijnë zgjedhjet e Rumanisë. Vijnë zgjedhjet e atij. Vijnë, më thonë, çdo muaj ka një zgjedhje diku në Evropë.

Thashë ne e kemi këtë termin, dhe këtë termin duhet ta shfrytëzojmë, na kuptoni. Nejse, u shtymë pak a shumë. S’ishte çështja e Shtetit Bask, si ishte kjo ose...

Shala: Jo, jo, ishin motive tjera, se ngaherë po harrojmë edhe do zhvillime.

Ne me insistimin e Amerikës, me edhe sidomos Friedit, nëse të kujtohet, edhe të Tinës, organizuam një vizitë në Amerikë. Edhe ideja e tyre ishte, nga pak edhe pa harrojmë që s’është çudi, ideja e tyre ishte që ne të jemi sa më aktivë, sa më proaktivë ta bëjmë “PR”-in e mirë dhe të vizitojmë kryeqytetet të gjithë shteteve të Quintit, jo të Grupit të Kontaktit, se në Moskë kishim si të shkojmë, edhe pse Agim Çeku ka qenë në Moskë në një vizitë interesante, edhe të shkojmë edhe në Amerikë dhe ta japim një porosi që ne nuk lëkundemi, jemi të zotuar për Ahtisaarin, por duam që procesi të zgjidhet sa më shpejt.

Edhe mua më kujtohet në takimin me Condoleezza Ricen në State Department, sepse ka qenë situatë paradoksale, ajo erdhi e mori një karrige, ne kemi qenë ulur në tryezë të rrumbullakët me zyrtarët, me Dan Friedin, edhe Rosemary DiCarlon dhe me të tjerët, duke bërë një deklaratë. Tha që po ju ndihmoj. Situatë goxha paradoksale që Sekretarja e Shtetit të merret me draftimin e një deklarate të përbashkët që e bëmë ne dhe State Department. Ne u takuam me Steven Hadleyn në Këshillin e Sigurisë Kombëtare, pastaj me kongresmenë, me senatorë, me Morton Abramowitzin, më kujtohet që jemi taku edhe ishte një vizitë shumë e mirë.

Pastaj shkuam në Portugali, edhe në Itali edhe në Berlin. Në Berlin më duket na je bashkuar ti.

Surroi: Po. Në Lisbonë edhe në Romë jo...

Surroi: Edhe në Itali kam qenë

Shala: ...në Lisbonë na e dërguan për dy shkaqe, edhe për shkak të Madridit, për shkak Spanjës, po edhe ishin disa hamendje, supozonin që janë disa hamendje të Portugalisë, po ne e gjetëm situatën e pastër në Portugali. Qeveria portugeze, na tha ministri i Jashtëm, ne jemi në rregull, do të thotë do t’ju njohim, po do të jemi të fundit nga shtetet e Bashkimit Evropian që do t’ju njohë.

Surroi: Për shkak të Spanjës

Shala: ...dhe do të jemi shteti i 22-të. Ai kishte pasë analiza shumë të sakta: “Prej 27 shteteve, 5 nuk do t’ju njohin dhe do të jemi shteti i fundit”. Na kanë njohur në tetor, bashkë ose pak para ose mbas Malit të Zi dhe Maqedonisë. Po qaty ka qenë njohja e Portugalisë.

Shumë mirë. Pastaj ne u kthyem në Romë. Edhe Massimo D’Alema na priti menjëherë, si dolëm prej aeroportit, shkuam në Ministri të Jashtme, të kujtohet, edhe ka qenë takim i shkëlqyeshëm, mund të them, ma impresiv, se Massimo D’Alema, ka qenë ministër i Jashtëm në atë kohë, ka qenë kryeministër në kohë të Rambouilletsë,

Surroi: Gjatë bombardimeve...

Shala: ... i ka ra hise me ne... ndër të rrallët që është marrë me ne vazhdimisht ka pasë një ligjëratë me të vërtetë të shkëlqyeshme, se na i tregoi të gjitha vështirësitë: Shikoni tha, ju po bëheni shtet i pavarur, u kry puna, mos keni merak, kjo është çështje që është kry, por do të keni këtë problem, këtë problem, këtë problem. Na i vizatoi të gjitha problemet.

Do të jetë një aterrim shumë i rëndësi shtetit tuaj. Nuk do të ketë mirëkuptim të disa shtete Do të keni probleme me Rusinë, do të keni probleme me Serbinë, po nuk ka kthim mbrapa kjo është ngjarja që duhet të ndodhë.

Pastaj shkuam në Gjermani dhe aty me Steinmeierin jemi takuar dhe e pamë që Gjermania është në rregull. Përfundimisht është në rregull që është kryer puna edhe në Gjermani.

Te Kouchneri ishim më herët në atë drekën edhe u bë një rreth shumë i mirë, edhe te Moratinosi keni qenë, qysh u përmend

Surroi: Edhe në Londër kemi shkuar. Po në Londër ka qenë vizitë miqësore, nëse të kujtohet, a ka qenë William Hague, shef i Partisë Konservatore, nëse s’gaboj, dhe na shkuam këtë ai tha: Shiko, me mua jeni n’rregull, po a tha ata të Qeverisë a jeni n’rregull? Edhe aty ishte Paddy Ashdown, na priti, na bëni një parakalim në Parlamentin e Britanisë.

Fenomeni i Kosovës është me të vërtetë shumë i rrallë, sepse në asnjë shtet prej këtyre shteteve të Quintit nuk ka pasë dilema midis qeverisë dhe opozitës çka duhet me bë. Nuk ka qenë kurrë temë diskutimi. Në Angli konservatorët dhe laburistët e kanë pasur të njëjtin mendim; Franca po ashtu, në Itali po ashtu, e djathta dhe e majta, në Amerikë mbi të gjitha. Dy kampet e mëdha, edhe sot e kësaj dite, për fatin tonë të madh..

Surroi: Gjithmonë ka qenë

Shala: ...prej viteve të tetëdhjeta...

Surroi: Prej Bushit plak...

Shala: Republikanët edhe demokratët kanë qenë së bashku me ne. Kështu që kurrë s’ka qenë temë zgjedhore, që ka mund të bëhet diku-diku, do të thotë nuk ka qenë temë zgjedhore. Po tash t’i kthehemi takimit me Wisnerin.

VIDEO:

Edhe në fund doli puna e datës së shpalljes së pavarësisë, ai na pat thanë që duhet me qenë në diele për shkak të OKB-së,

Surroi: Për shkak të Këshillit të Sigurimit

Shala: Këshillit të Sigurimit mos me pasë reagim të menjëhershëm edhe duhet me qenë në shkurt.

Surroi: Dhe duhet të qëllojë në orë, kur në New York është natë...

Shala: Do të thotë edhe ishte e qartë çka duhet ta bëni. Edhe tha ju duhet ta bëni Deklaratën e pavarësisë, megjithatë kjo nuk ka ndodhë, na nuk e kemi bërë Deklaratën e pavarësisë.

Surroi: Jo, është shkruar në Ambasadë (amerikane, v.j.).

Shala: Në Ambasadë, po. Wisneri nuk ka qenë për këtë version. Wisneri ka mendu që ne duhet atë, sepse të mos harrojmë, se ndoshta s’di a e kemi përmend në episodet e kaluara 95% të dokumenteve i kemi shkru ne vetë, nuk ka qenë si në Rambouillet prej dokumentit bazik, kur ia kemi dorëzu na Ahtisaarit, pastaj dokumentin për decentralizimin krejt dokumentet, minoritetet, atë dokumentin voluminoz që i keni bërë ti me Wellerin.... krejt këtë dokumentacion, me qindra faqe, ne i kemi shkru.

Kemi pasë përkrahje të ekspertëve ndërkombëtarë, s’ka fjalë, kanë qenë Paul Williamsi, Carne Ross, Louis Sell pat ardhë një kohë, Jim O’Brien ka qenë vazhdimisht. Konsulta jozyrtare me ne i ka pa dokumenteti ka pa State Departmenti dokumentet tona, se është dashtë me kalu filtrin, po asnjëherë s’ka pasë dokument tonin, të cilin State Departamenti ka thanë ky s’bën

Surroi: Edhe miq prej Këshillit të Evropës disa prej juristëve të Komisionit të Venecias i kanë shikuar...

Shala: Thomas Markerti ka qenë me ne në Rambouillet, i shkëlqyeshëm, një njeri i jashtëzakonshëm.

Po kryesorja ne e kuptuam logjikën e procesit. Ditëm me i draftu dokumentet dhe asnjëherë s’hynëm në konflikt me Bashkësinë Ndërkombëtare, e veçmas me Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Kështu që ne e përfunduam takimin me Wisnerin, ai faktikisht na uroi ardhjen e Pavarësisë pastaj u pamë dy-tri orë masë me “Trojkën” në Kuvendin e Kosovës, aty ishte një raport goxha i ftohtë verbal i ambasadorit Ischinger, ku tha: Kjo është përpjekja jonë, nuk kemi pasë sukses, tash është në duart e Grupit të Kontaktit, të Sekretarit të Përgjithshëm të OKB-së, çka duhet të bëhet tash e tutje, po në përgjithësi nuk kishte farë udhëzimi çka të bëhet.

Mua më kujtohet një takim, nuk po e di emrin e këtij zyrtari i OKB-së, na pati taku në aeroport ne ishim tu u shku në Vjenë a në Bruksel, ka qenë far nënsekretari i OKB-së me siguri, e tha situata me ju është si me një shtatzëne që është ka lindë, ka ka fillu me dalë foshnja, po thonë këta ndërkombëtarët, jo, jo ktheje foshnjën mbrapa... tha, kjo po bëhet Puna e pavarësisë është punë e kryme. S’mund t’ju ndalim më. Kështu që edhe ky raporti i “Trojkës” ishte në atë frymë që tash e keni ju ë dorë.

Surroi: Njëri prej sekreteve që ka mbetur..., unë kam qenë insistues që ta kemi pasaportën, t’i kemi dokumentet, me shumë zor filloi ajo punë, ta kemi stemën, ta kemi identitetin...

Shala: se ne na kanë thënë gjithmonë, ju po doni, Pavarësinë, ju s’mundeni me flamurin e shqiptarëve, gjegjësisht shtetit të Shqipërisë me dalë në treg politik.

Surroi: Edhe ne kemi pasur një diskutim bukur të ashpër aty në Grupin e Unitetit. Megjithatë e filluam disi... unë në një moment desha edhe me u tërheq se nuk e donin punën e stemës. Si mund të kesh pasaportë, e mos të kesh stemë?

Atëherë, vendosëm njëfarë mesi që të hapet njëfarë konkursi. Pak kush e di, po ti je njëfarë kumbare i këtij flamuri të Kosovës.

Shala: Po është, nuk është ky që ka që ka dalë, dorën në zemër, sepse mirë e përmende edhe ti, ne e shpallëm konkursin edhe një katalog me propozime për stemë e për flamur.

Surroi: Me atë që Tina na tha që ngjyrat kuqezi s’bën t’i përdorim... ngjyrat e shpezët,

Shala: Ishin do kritere që ne e dimë në Ekipin e Unitetit, do të thotë, aludimet në flamurin e shqiptarëve edhe në flamurin e Serbisë nuk duhet të ketë

Surroi: .... edhe të Amerikës.

Shala: ...edhe të Amerikës... edhe e mbaj mend sot e kësaj dite neve ne erdh një katalog diku njëqind faqe me versione të ndryshme... ne shkonim i ktheheshim, shkonim i ktheheshim edhe dikur edhe i skadoi mandati Ekipit të Unitetit, edhe pse ne s’kemi pasë mandat të qartë, po me takimin e Wisnerit realisht është shpërbërë, edhe tash i ka mbetë Qeverisë së re dhe presidentit Sejdiu që ta zgjedhin prej atij katalogut a kanë bërë një konkurs tjetër, mos të spekuloj, por versioni që është ky tash nuk ka qenë. Domethënë, Tina Kaidanow ma pas sjellë atë versionin e mëparshëm edhe masandej bashkërisht e kemi bërë këtë revidimin dhe pastaj e ka dalë ky flamur.

Yjet kanë qenë rreth e rreth, yjet e bardha kanë qenë si të Bashkimit Evropian, pastaj u bonën gjashtë, e ngjyrat u ndërrun, është si po pak a shumë qaj është flamuri që është edhe sot e kësaj dite. Po dua të them që në fund ka vendosë Qeveria dhe Presidenti. Nuk ka vendosë Ekipi i Unitetit. Nuk ku du as me amnistu as me dënu, me e ndëshku Ekipin e Unitetit, edhe pse po them, kurrë gjë që ishte pak e pandershme, ta them haptazi, sepse nuk u bë një mbledhje lamtumirëse tek e mbrama, është dashtë nga e një pije... megjithatë kemi kontribu aq sa kemi kontribu, s’po du as me lavdu as me e sha veten, po megjithatë kemi qenë së bashku në periudhën më të rëndë të definimit të statusit të Kosovës dhe rendi ka qenë me na thirre... bile pat thënë Presidenti, “kam me ju dekoru të gjithëve”, presidenti Sejdiu, jo që na pat mbetë hatri ose meraku që me marrë dekoratë, se akoma dekoratat s’ishin bo, po megjithatë disi u harru shpejt Ekipi i Unitetit, e roli i tij ka qenë kapital.

Bile Burnesi, të kujtohet, gjithmonë na thoshte “dream team” Ju jeni si dream team në basketboll, domethanë kur bëhen basketbollistët më të mirë, keni ba kontribut të madh. Na pat njohur, na pat respektu Burnsi të kujtohet, sepse na pat taku atëherë, na pat taku para mbledhjes sërishme me delegacionin e Serbisë në New York në 2007-n, na pat taku Burnsi e na pat falënderu veç e veç secilin prej nesh keni ba punë të jashtëzakonshme si nuk të vjen mirë kur një diplomat i kategorisë së Nick Burnsit ... e po kjo është dashtë të bëhet edhe prej palës tonë.

Surroi: Bill Burnesi

Shala: Jo, Nick Burnsi. Billi është ambasador. Nicku ka qenë vazhdimisht “undersecretary”

Surroi: Ka qenë edhe me neve në Pocantico.

Shala: Ka qenë. Po në atë mbledhjen që e keni ba ju, unë s’pata ardhë, pikërisht me këtë logjikën: “agjenda tash e tutje?” Nuk ka qenë agjendë e keqe fare, pra ka qenë takimi i mirë. E nëse s’gaboj, ka qenë edhe ky kryetari i Afganistanit aty

Surroi: Ka qenë ai që deshi të më na dhanë këshilla...

Shala: Po, po, po që masandej, u ba si u ba, iku prej Kabulit... Khalilzadi ka qenë, ka qenë edhe do të thotë...

Surroi: Bill Clintoni pati ardhur, Madeleine Albright pati ardhur...

Shala: ...po, do të thotë, njerëzit më të mirë, më të mëdhenj të botës të falënderohen edhe e di, edhe në Rambouillet e ka bërë këtë zonja Albright me ne e Ekipi i Unitetit u shpërnda krejt kot do të thotë, pa kurrfarë lavdi, as pa kurrfarë kritike...

Surroi: More edhe për me i ruajt ato momente, se për shembull Deklarata e Pavarësisë e këtillë çfarë është bërë në Kosovë është një dokument teknik, një arsyetim teknik. Është dashur të kishte një fjalë që reflekton, minimale, një fjalë që reflekton vullnetin e këtij vendi. Të ketë diçka që mbahet mend, jo diçka që është e thatë, teknike.

Shala: Absolutisht, ka mund të bahet, sepse po them, deri në dhjetorin e 2007-s, të gjitha dokumentet i kemi ba ne...

Surroi: Edhe insistimi i Wisnerit ka qenë bëhuni gati.

Shala: Ta zëmë argumentimin e pavarësisë së Kosovës e kemi bo ne, kur jemi taku në Bruksel, të kujtohet, e kemi bo ne draftin, e kemi dërgu, as nuk i përkthenim, i përkthente State Departmenti. Ia kam dërgu Tinës, Tina i ka dërgu në State Department, pa kurrfarë vërejtjeje i kanë kthyer do të thotë, kanë pasë besim në ne. Kur e kemi ba arsyetimin e pavarësisë, si po thua ti, në mënyrë autentike, në mënyrë gjenuine ne e kishim bërë edhe Deklaratën e Shpalljes së Pavarësisë. Nuk kishte pasë kurrfarë problemi.

Unë e di që e kam bë preambulën e Kushtetutës, një paragraf ma ka heqë Tina, kot krejt kot ma ka heqë, dorën në zemër, ku them “Të bashkuar në historinë tragjike” këta popuj. Kurrgjë të keqe s’ka, por fjala tragjike iu ka dukë pak problematike në ato rrethana.

Por po du me thanë, mendoj që plotësisht ke të drejtë që kemi pasë kapacitet ne të ulemi, një ekip i joni, natyrisht në bashkëpunim me ekspertë ndërkombëtarë, dhe ta bëjmë një draft të mirë, i cili me siguri do të korrigjohej, do të shtohej, do të hiqej, po kështu na ka ardhë e gatshme, komplet e gatshme.

Pergamena është blerë në Londër, e dimë historinë krejt, e ka shkru profesori Shyqri Nimani. Po kaq, do të thotë e ne kemi mundur ta bëjmë pa kurrfarë dileme, sepse kemi pasë kapacitet, kem pasë përvojë edhe krijuam njëfarë pjekurie, nuk kemi qenë më ata viteve të ‘90-a që nuk dinim akoma si funksionon bota.

Kështu që mendoj që është ba gabim.

Surroi: A e kemi dëgjuar D’Aleman? E shpallëm Pavarësinë, u krye Pavarësia... a e kemi dëgjuar D’Aleman, a ia kemi dëgjuar vërejtjet?

Shala: Jo, s’ia kemi dëgju vërejtjet. Mendoj që ishim... mirë, pak a shumë është e kuptueshme, Ishim të entuziazmuar shumë, ishim në ekzaltim, madje-madje. Po vjen dita e madhe edhe tash krejt janari kaloi në pritje, kur po shpall pavarësia, pak a shumë filloi me qarkullu, po nuk e dinim, nuk e dinin mileti, datën e saktë, kohën e saktë, erdh Bamir Topi, e bëni njëfarë rrëmuje, të kujtohet, presidenti i Shqipërisë, erdh në vizitë edhe me atë stilin e tij metaforik, tha “nuk është më çështje javësh dhe muajsh shpallja e pavarësisë, por është çështje orësh”.

Ai nuk e ka thënë orësh, mbas dy orë ka me u shpallë Pavarësia, por ku e ka ndi qytetari jonë, ka mendu sonte po u shpallka pavarësia.... t’u bë rrëmujë atë natë, sa thirrjen telefonike, me siguri ti e ke pasë... po pse s’po kallxoni se sonte po shpallet Pavarësia.

Ky është një detal, i cili tregon, e konfirmon se sa të padurueshëm ishim bërë, me të vërtetë, se shty një herë, shty dy herë, shty tri herë e tash edhe momenti i shpalljes së pavarësisë edhe dihej çka duhet të ndodhë dhe normalisht ne deri diku, po bashkësia ndërkombëtarë shumë ma tepër ka qenë e organizume për pasojat eventuale të pas shpalljes së pavarësisë, sepse rreziku numër një ka qenë, e dimë edhe unë edhe ti...

Surroi: Serbia

Shala: që Serbia ka me inkuraju serbët që t’i mbushin traktorët me valixhe me gjësende dhe që t’ia mësyjnë Serbisë, dhe të krijohet një pamje si pas rënies së Kninit...

Surroi: ...plus të krijohen trazira në mënyrë që të arsyetohet ndërhyrja ushtarake e Serbisë.

Shala: Dhe ai version ka qarkullu në edhe agjencitë e zbulimit në Kosovë, këto ndërkombëtare, akoma nuk e kemi pasë tonën, dhe kemi pasë komunikim edhe unë edhe ti me diplomatët kryesorë, se ata ishin tashmë bëheshin ambasadorë të gjithë, tash e tutje, dhe madje-madje ata e patën trajtu edhe mundësinë e aktivizimit të internetit përmes Malit të Zi, që është një dal detal interesant, sepse ne e merrnim internetin prej Serbisë edhe supozohej, ata thonin që mund të ndodhë që Serbia ta ndërpret internetin, që krejt Kosova të mbetet pa internet dhe duhej të lidheshim me një proces të ndërlikum kah Mali i Zi...

Surroi: ... ose kah Maqedonia.

Shala: Kryesorja ka qenë “worst case scenario” modeli krejt ato variante më të këqija të mundshme prej revolucionit të traktorëve, prej largimit të serbëve, ndërhyrjes në veri, shkëputjes së internetit, problemeve me rrymë, të gjitha variantet e mundshme kanë qenë, u patën bë me telefona satelitorë krejt ambasadat, gjithësisht zyrat diplomatike, se mendonin që mos po jesim pa internet.

Asgjë nuk ndodhi, bile e di që delegacioni i Qeverisë së Serbisë ka qenë nëpër të gjitha vendbanimet e Kosovës te serbët, për me pa cila është ndjenja e tyre, cili është disponimi. Veriu ka qenë atëherë ndryshe, e dimë. Për këto pjesë tjera të Kosovës, serbët e Kosovës ju kanë thënë, dy gjëra i duam: siguri dhe punë. Na e dimë që Kosova po bëhet shtet. As s’e kemi ndërmend me ikë prej këtuhit, këtu kemi jetu dhe do të jetojmë këtu, por qeto dyjat i duam shumë: sigurinë edhe punën.

Kështu që pat një mobilizim shtesë edhe të Policisë së Kosovës, Shërbimit Policor të Kosovës, që të mos ketë kurrfarë pasojash prej kësaj, po dorën në zemër kurrkush s’ka pritë që shpallja e pavarësisë të kalojë aq lehtë qysh kaloi, kurrkush s’ka pritë. Gjithmonë është supozuar që do të ketë probleme të mëdha, nuk pat kurrfarë problemi.

Pavarësia u shpall, ishim së bashku, edhe ajo është episod që s’po e di a ia vlen me e përmend... që na harruanedhe mua edhe ty dhe Agim Çekun... domethanë, mezi na kanë thirrë një mbrëmje më herët

Surroi: Jo një mbrëmje më herët... në mëngjes më duket..

Shala: Kështu diçka ka qenë edhe aty, Fatmir Sejdiu vetë personalisht, na thirri pastaj edhe tha na vjen keq që kemi harru...

Surroi: Me sa di unë, ka qenë me insistim të Ambasadës Amerikane

Shala: Po. Po nuk besoj kurrë që ka qenë me qëllim, të them të drejtën, po ishim aq të paorganizum, sa që na harruan dhe e di që Agimi pat thanë kam me shku, kam me i mshu derës me shkelm, i thashë Agim, s’ke nevojë, se kanë me na thirrë, se megjithatë nuk është me rëndësi, tek e mbrama, se çka po ndodh me ne, po rendi ishte që të jemi të pranishëm.

Ishim të pranishëm, ishin familja Jashari, ishte Adem Demaci, ishin një brez i tërë i figurave që kanë kontribuuar për këtë vend dhe Pavarësia u shpall në 15:20, 15:25..., shkoi gjithçka mirë, ishte një festë, ishte shumë ftohtë, si zakonisht këto ngjarjet tona të mëdha përcillen me një mot të ftohtë gjithmonë edhe ishte tepër e ftohtë atë ditë... edhe Jakup Krasniqi e qiti flamurin e Kosovës, ky tha do të jetë flamuri i Kosovës tash e tutje edhe faktikisht me Deklaratën e shpalljes të pavarësisë, ne e rikonfirmuam zotimin tonë për Ahtisaarin, sepse në bazë të Ahtisaarit ne na kanë njohur. Ne po harrojmë që shpallja e pavarësisë ndërlidhjet me zotimin tonë me presidentin Ahtisaari.

Surroi: Është kontraktuale.

Shala: Ne Ahtisaarin, ju njohjen. Pastaj filluan të na vijnë njohjet, nëse s’gaboj Kostarika na ka njohur ma së pari. Ka dashtë Shqipëria me na njohë edhe Turqia janë shtyrë, e cila po na njeh më së pari, po në fund na kanë njohtë Kostarika, të nesërmen na kanë njohur Shtetet e Bashkuara të Amerikës, është bë ambasadore Tina Kajdanow, është bërë ambasadë, na ka çu George W. Bushi letër dhe pa dilemë ka qenë ngjarje epokale tash.

Besoj, si unë si ti, në ato ditë i kemi menduar ata që s’janë me ne ma, Ibrahim Rugovën e Fehmi Aganin e edhe shumë të tjerë, gjenerata të tëra, që kanë kontribu për këtë vend e sot nuk e gjetën veten në atë sallë, nuk e panë veten në atë sallë, po ashtu ishte. Kryesorja ishte një për një përmbyllje.

Po me të thënë personalisht, besoj që edhe ti e ke pasë një ndjenje, që po na presin telashet. Kam qenë i lumtur, kam qenë i gëzuar, normalisht, por e kam ditur që nuk do të jetë lehtë, sepse u pa që Perëndimi e hoqi një barrë të madhe prej vetes, po pa e pasë qartë se çka do të bëjë tash e tutje.

Surroi: Është edhe një problem tjetër. Bëhet një ndërrim gjeneratash. Me gjithë përvojën jetësore që kanë pasur Fatmir Sejdiu, Hashim Thaçi, këta të tjerët, nuk kanë pasur ndonjë përvojë as diplomatike, as të kontaktit të kësaj natyre, domethënë hyjnë në një territor krejtësisht të ri.

Shala: Po, po. Për gjithë ne ka qenë territor i ri, sepse për herë të parë u bëmë zot vetvete, ose do që na thoshte Holbrookeu prej 1999-tës. Kuptoni që ju tash keni me udhëheq me vetveten. Ishte një situatë krejtësisht të re, ishte shtet i ri, ishte edhe një keqkuptim. Të kujtohet edhe ky detal o shumë ma rëndësi ta përmendim.

Në një prej takimeve që kemi pasë me ambasadorin Wisner në kuadër të “Trojkës”, në periudhën e “Trojkës”, ne e përmendëm punën e veriut. Edhe unë edhe e ti, po besoj edhe Fatmiri edhe Hashimi edhe të gjithë. Reagimi i Wisnerit ka qenë eksplicit: “Veriu është problemi i jonë”, të kujtohet. Ishte lehtësuese për ne në qoftë se thotë ky, se ne e dinim se ne s’mund ta integrojmë veriun. Me çka të integrosh veriun?

Surroi: Aty ishte, te veriu kemi pasur edhe një bisedë bukur të gjatë, unë kam pasur me ambasadorin Rohan. sepse nuk ishte krejtësisht e qartë në Perëndim pse neve... çka kemi me veriun...

Gjithmonë ka qenë arsyetimi, po aty ata njerëz edhe ashtu nuk janë shqiptarë, nuk po duan të jetojnë me ju... edhe njëri prej arsyetimeve të gjatë të cilën e kam elaboruar është pos pasurive natyrore, etj., uji, dhe e dyta është parimi i Serbisë. Parimi serb ka qenë historik gjithmonë Kosova duhet sepse është djepi i Serbisë, manastiret e tjera. Cili manastir është në veri? Çka ka vlerë?

Shala: Është ky i Banjskës, ku u bë telashja...

Surroi: Çfarë vlere është Leposaviqi për identitetin kombëtar serb?

Shala: Po më kujtohet, mirë që e përmende, një bisedë që kam pasë me Stefan Lehnen, menjëherë mbasi që iu bë emisari i BE-së. Lehne ka ditë mrekullueshëm ta luajë avokatin e djalit, pra ka qenë ashtu i mbaruar, edhe tha shiko problemin, tha në veri, tha si ta kalosh Mitrovicën e jugut, ke flamuj të Serbisë në tana anët, nuk ndigjon shqip kurrkund, ke muzikë serbe, s’ka kurrgjë prej identitetit kosovar. Çka po ju vyen veriu?

Thash, Stefan, kur të shkon prej Sarajit në Shkup kah Maqedonia Perëndimore, nuk e sheh asnjë flamur maqedon kurrkund, veç flamuj shqiptarë sheh, nuk ndien maqedonisht, por janë luajal ndaj shtetit maqedonas. Paguajnë tatim, votojnë. Kurrgjë s’po kërkojmë më shumë, na prej serbëve në veri, realitet në logjikën e tatimit, pagesës së obligimeve, votimit, zgjedhjes së njerëzve.

Jo, tha, ke të drejtë. Unë tha e bëna këtë veç për..., sikurse që më pat thanë një detal tjetër që ia vlen të përmendet, besoj që është shumë interesant. U takuam në Hotel Prishtina, vera e 2007-s, edhe në një moment tha: Blerim keni me kërku UNMIK-un, ne jemi qaq të paorganizum si dhe EULEX-i që po na vjen ka me ju marrë malli për UNMIK-un.

Unë e thashë, me siguri po e ekzagjeron, po e tepron, po doli që është e saktë. Ne dimë çfarë ka ba EULEX-i

Surroi: Në fakt, aty edhe duhet me e përmend këtë, se s’e kemi përmend. Ideja e Ahtisaarit ka qenë për EULEX, nëse s’gaboj, diku nja 80 njerëz, fillimisht.

Shala: Po shumë mision i lehtë, misioni i lehtë ndërkombëtar.

Surroi: E mbaj mend ka qenë 80, prej të cilëve 50 kanë qenë staf lokal, përkthyes, shoferë etj. dhe të tjerët kanë qenë staf ndërkombëtar. Por kur shkoi në Bruksel, disa prej shteteve, përfshirë në radhë të parë Francën kërkuan që të jetë një mision i sundimit të ligjit, robust.

Edhe ky ishte formulimi i tyre dhe atëherë shkuan në 1200 dhe më duket kanë mbërritur në 2000.

Shala: Për çudi, për EULEX-in ka pasë konsensus në BE. Domethanë se misioni është dashtë, ESDP a qysh është struktura se EULEX-i ka qenë në emër pune për mision, po ky segmenti i sigurisë dhe politikave aty është arritë... dakordimi është votu në dhjetor të 2007-s. Para shpalljes së pavarësisë është votu misioni, që ka ardhë tek në nëntor të 2008-s është problem tjetër.

Surroi: Që thoshin zbarkim, zbarkim.

Shala: Po, zbarkim...

Surroi: Thuajse është diku ndonjë Antarktik.

Shala: Po de, ta merr mendja.... dhe do të thotë Ahtisaari, që e përmende edhe ti, ka pasur më shumë besim në ne se BE-ja. Ahtisaari megjithatë e pa çfarë vlere kemi, edhe Rohani, edhe menduan që edhe ka qenë kundërshtar... një prej parimeve që na kanë përmendur shumë shpesh, të kujtohet, nga UNOSEK-u, nga Ahtisaari dhe Rohani ka qenë, pos parimeve prijëse të Grupit të Kontaktit, ne i kemi edhe një parim tonin prijës, që nuk shkruan kurrkund.

Cili është ai, na patën thënë, mos me kriju një përbindësh të ri administrativ, qysh është Bosnja e Hercegovina.

Surroi: Atë ia pata thënë unë në fillim: nëse shkoni me këto se ishte fjala për asociacionin e komunave, ju do ta krijoni një Frankenshtajn Se shto aty, shto atje...

Shala: Ata e kanë pasë si parim vazhdimisht. Sikurse e kanë pasë si parim, shumë u pat pëlqyer ai parimi jonë, asgjë s’është e dakorduar, derisa gjithçka s’është e dakorduar. Ahtisaari tha keni bërë shumë të mirë. Sepse në negociata është e ashtuquajtura “taktika e sallamit”, do të thotë e pret, e merr një pjesë edhe ti masandej je i varur prej atij procesi. Keni bërë shumë mirë. Pa u pranuar të gjitha, nuk ka marrëveshje.

Po Ahtisaari ka pasë besim shumë madh në ne. Segmentin ushtarak është ditë që është KFOR-i, gjegjësisht emri i ri “International Military Presence”, IMP ka qenë fillimisht, po KFOR-i mbeti për shkak që mbetrezoluta 1244, EULEX-i është dashtë me pasë një mision shumë modest, po ke të drejtë, BE-ja, Franca me ato teoritë e veta që duhet patjetër ta marrin një rol, të cilin kurrë nuk e kanë shfrytëzu. Kjo është një paradoks në veti. Pieter Feith ka qenë guvernator i Kosovës.

Surroi: Me letra.

Shala: Guvernator. Ka mund të shkarkojë president, kryeministra, si HR në Bosnjë e Hercegovinë, ka mund të bëjë çka të duash. Nuk ka ba kurrgjë.

Ndoshta s’i kemi dhënë arsye, po besoj që s’i kemi dhënë arsye, po ta zëmë ka mund ta bëjë Gjykatën Speciale, tash po kërcej prej teme në temë, po ka mund ta adresojë ai Dick Martyn. Pse me prit na njëzet vjet, ish kryer kjo punë gjatë periudhës të Pieter Feithit në Kosovë, sepse ai ka pasë mandat.

Surroi: Veriun.

Shala: Veriun. E bënë zyrën në veri, sipas planit të Ahtisaarit, shkëlqyeshëm, e caktuan njeriun ma të mirë të mundshëm, David Slinnin e bënë shef zyrës në veri. E shihsha David Slinnin në Prishtinë, tue pi kafe. David çka po ndodh? Tha se s’po kanë guxim, me më dërgu, as po kanë guxim me e marrë veriun.

Ndodhi incidenti në të vërtetë me Gjykatën e Qarkut, ku u vra një ndërkombëtar atë ditë, këta i lanë duart prej veriut. Në mars të vitit 2008, pra këto vlerësimet e D’Alemas, që e përmende pak më herët, dolën jo vetëm të vërteta, dolën si parashikimet e një profeti, po dhe Perëndimi i ka ditur këtë e nuk bëri gjë, se ka mundur, se shiko realisht Serbia në vitin 2008, në mars i vitit 2008 nuk ka pasë kapacitet mu konfrontu me botënbrenda Kosovës.

Edhe tash ish harru veriu, ishin integru plotësisht, ishin ky temat, po jo u vra njani, mos dërgoni njerëz atje...

Surroi: Edhe krejt kjo, këto dosje që kalojnë, UNMIK, EULEX, edhe për krimet pas luftës, edhe këto domethënë krejt janë një akumulim i cili...

Shala: ...masandej merren me Gjykatë Speciale.

Absolutisht asgjë e re s’është. Tash, a ka pasë guxim a s’ka pasë guxim s’u du me hy po UNMIK-un faktikisht anën e krimeve të luftës në UNMIK, po ashtu kanë udhëheq vetëm amerikanët, vetëm amerikanët.

Surroi: Clint Williamson, ka qenë.

Shala: Do të thotë ishte një situatë ... do të thotë, ne ishim të papërgatitur, plotësisht ke të drejtë, si elitë. S’ke udhëheq shtet kurrë. Ishte diçka krejtësisht e re Ne edhe Kushtetutën e miratuam tek me hyrje në fuqi më 15 qershor të vitit 2008. Ne e kemi jetu periudhë tre-katër mujorëshe pa Kushtetutë. që është goxha absurd për një shtet. Do të thotë, me një pako legjislative që e bëmë, kemi jetu pa Kushtetutë, por dorën në zemër, ne ishim të papërgatitur, po ishim të ri në këtë aspekt, “Evropianët e rinj”, të kujtohet ai sllogani që e bëmë gjithë ne, “Evropianët e rinj”, po vijmë.

Perëndimi me qenë i papërgatitur në atë periudhë ka qenë goxha absurde, për arsye se është ditë dhe Serbia s’ka pasë kurrfarë potenciali. Nga ana tjetër, Condoleezza Rice ia pat bë një koncesion të madh Serbisë, sepse e pat shti në Partneritet për Paqe pa kurrfarë merite, me një thirrje telefonike. I ka thënë Tadiqit, “A po don me hy në Partneritet për paqe”, i ka thënë po, të kryeme e ke.

E anëtarësimi në BE, me siguri ish harru të kish pranu Serbia, tash po hyjmë spekulime, si unë si ti, po të kish pranu Serbia realitetin në Kosovë në 2008-n po të garantoj se pas 5-6 vjete ish hy Serbia në BE

Surroi: Në vitin 2000 ishte Samiti i Zagrebit. Dhe, ka qenë ideja asokohe e Bashkimit Evropian që Kroacia dhe Serbia me hy njëkohësisht.

Shala: Po, dhe ky ka qenë na modeli i Gjingjiqit, “që nuk bën Kroacia para nesh, sepse me të vërtetë jemi pak a shumë kombe të të njëjtës vlerë”, nëse mund ta them kështu. Se tash po i bie që Serbia është mbrapa të gjithëve, mbrapa Shqipërisë dhe mbrapa Malit të Zi, mbrapa Maqedonisë së Veriut, Serbia s’është kurrkund.

Por po du me thënë ta kishe njohtë realitetin e vitit 2008, me një pako të mirë të investimeve në Serbi, Serbia ish hy në BE 2013-2014, e ishte harru kjo punë, dhe ne ishim me siguri në BE. S’po them 2013-n, po deri në 2020-n. Ne e kemi pasë atë Forumin 2015 me atë logjikën krejt çfarë mund të ndodhë, mund të ndodhë deri në 2015-n. Nuk kemi qenë... edhe na merrshin për të madhe, thoshin ju jeni pesimistë, 2015-n, a jeni në vete ju?

Domethënë, po këto i ka humbë BE-ja. Nuk i kemi humbë ne... s’mundëm ta fajësoj veten deri në fund, me thanë jo... veriun ka mund ta integrojnë Amerika dhe BE-ja dhe është dashtë ta integrojnë dhe ka mund ta integrojnë, po jo u vra njëri, u ba nami

Surroi: Ka qenë gjenerali Yves de Kermabon

Shala: Po, po, komandant i KFOR-it.

Surroi: Edhe i EULEX-it

Shala: I EULEX-it, i pari

Surroi: I pari. Edhe pata taku në drekë mbas shumë kohësh, i thashë: Gjeneral, më i pasë zhvendosë Franca, trupat e veta nëpër koloni kështu qysh i keni zhvendosur ju prej Parisit në Mitrovicë, kurrë s’kishit qenë shtet i madh. Edhe filloi me qeshë, e me gjet arsyetime: “Duhet me qenë zbarkim konsensual”. I thashë: Zbarkim konsensual të sundimit të ligjit, imagjino ti. Po është si me thonë polici a guxoj unë të dal të patrulloj...

Shala: edhe prej orës sa.... me ndërrime po e bëjmë Unë e pata e taku dhe njësoj si ti shpeshherë, me Kermabonin, që ka qenë gjeneral i shkëlqyeshëm, edhe njeri prokosovar, me të gjitha. Po ai tha shiko, unë jam tash me tesha civile, kur e pata pa, tha nuk kam më fuqinë e KFOR-it, të komandantit të KFOR-it, tha objektivisht tha mua...

Surroi: I parashutistëve...

Shala: ...ka qenë njësi speciale e Francës, mundësitë e mia kanë qenë shumë modeste. Po tha s’kam urdhër, s’kam urdhra të qarta çka me ba.

Hajt ta zëmë një moment, që është interesant për shikuesin, është momenti i Ramushit, do të thotë gjykimi i dytë në Hagë, ka qenë shef i EULEX-it, aq sa ka pasë ka bë. Aq sa ka pasë mundësi. Kermabon ka pasë urdhër me e arrestu në pranga Ramush Haradinajn, njësoj sikurse Jonesi që e biseduam në kohën e 2004-s për 2005-n, për Ramushin. Kermaboni i ka shku në shtëpi i ka thënë Ramushit qe ku e kam urdhrin, ti nesër ke me udhëtu me linjë komerciale, se e di që je burrë dhe ki me shku. E i ka thënë “po”, Ramushi Prapë e kanë thirrë gjysmë natës, a s’e ke arrestu akoma? Qaq sa ka pasë mundësi ka bo. A ka pasë mundësi me bo në veri diçka? Jo. Ai vetë

Surroi: Herën e dytë kur arrestohet Ramushi, qëllojmë në aeroport bashkë.

Shala: Po, se ai ka udhëtuar me linjë komerciale

Surroi: Dhe kemi qenë në atë pjesën VIP. Dhe vjen Ramushi edhe ishte i përcjellë..., dy policë civilë kanë qenë, e më tha jam i përcjellë prej këtyre, s’e disha unë, ishte gjashtë e mëngjesit fluturim i hershëm i Austrian Airlinesit.

Blerim duket jemi afruar nga fundi edhe i këtij emisioni. Na presin edhe disa rrëfime të tjera. Kështu që u pafshim te të tjerat.

Shala: Faleminderit shumë!