Inovacion shëndetësor për të gjithë

Vlera e krijuar kolektivisht duhet të qeveriset kolektivisht. Dhe vaksinat e COVID-19 duhet të konsiderohen si “Vaksinat e Popullit”, siç kanë argumentuar shumë studiues dhe udhëheqës politikë të shquar. Këto vaksina përfituan nga financimi i paprecedent publik, megjithatë ato mbeten kryesisht nën kontrollin ekskluziv të monopoleve private

Pavarësisht përparimeve të shumta teknologjike në luftën për të kontrolluar COVID-19, dy herë më shumë njerëz vdiqën prej tij në vitin 2021 krahasuar me vitin 2020. Varianti Omicron është një kujtesë e fortë se vaksinat efektive janë thjesht hapi i parë drejt përfundimit të pandemisë. Derisa të krijojmë një proces për të prodhuar vaksina në shkallë dhe për t'i shpërndarë ato aty ku nevojiten, do të na mungojë kapaciteti kolektiv për të frenuar këtë ose ndonjë pandemi të ardhshme.

Pabarazia e turpshme në shpërndarjen globale të vaksinave tregon se ne nuk mund të mbështetemi vetëm te monopolet, imperativët komerciale dhe përpjekjet bamirëse nëse duam të arrijmë qëllimin e Organizatës Botërore të Shëndetësisë për “Shëndet për të gjithë”. Siç përfundon Paneli i Pavarur i OBSH-së për Përgatitjen dhe Reagimin ndaj Pandemisë, ne kemi nevojë për një sistem inovacioni të koordinuar globalisht, nga cepi në cep, në të cilin rregullat e pronësisë intelektuale (IP) dhe politikat fiskale janë të dizajnuara për të mbështetur bashkëpunimin midis sektorit publik dhe privat. Sasia dhe cilësia e financimit duhet të ristrukturohen rreth qëllimit kryesor të ofrimit të teknologjive thelbësore shëndetësore si një e mirë e përbashkët globale.

Vlera në inovacionin shëndetësor krijohet nga shumë pjesëmarrës, duke përfshirë institucionet kërkimore, korporatat, qeveritë, organizatat ndërkombëtare, filantropitë, shkencëtarët dhe pjesëmarrësit e provës. Frytet e kësaj pune kolektive nuk duhet të jenë ekskluzivisht në duart e kompanive farmaceutike, prioriteti kryesor i të cilave është maksimizimi i fitimeve të aksionarëve. Ky model nxjerrës ka zgjatur pandeminë dhe ka dëmtuar rimëkëmbjen ekonomike.

Vlera e krijuar kolektivisht duhet të qeveriset kolektivisht. Dhe vaksinat e COVID-19 duhet të konsiderohen si “Vaksinat e Popullit”, siç kanë argumentuar shumë studiues dhe udhëheqës politikë të shquar. Këto vaksina përfituan nga financimi i paprecedent publik, megjithatë ato mbeten kryesisht nën kontrollin ekskluziv të monopoleve private.

Një pjesë e vogël e vendeve të pasura kanë bllokuar një propozim të mbështetur gjerësisht në Organizatën Botërore të Tregtisë për të hequr dorë nga mbrojtja e IP-së për teknologjitë e lidhura me pandeminë, duke vënë efektivisht interesat e korporatave farmaceutike përpara barazisë dhe solidaritetit shëndetësor global. Ne duhet të sigurojmë që vaksinat e ardhshme kundër variantit Omicron – të zhvilluara duke përdorur të dhënat e sekuencës gjenetike që studiuesit e Afrikës së Jugut ndanë hapur – do të jenë të arritshme për të gjithë.

Edhe Botë 1 j. më parë Oksfordi fillon provën e parë të vaksinës për variantin Bundibugyo të Ebolës

Për këtë qëllim, ne nuk mund të vazhdojmë thjesht të korrigjojmë dështimet e tregut nëpërmjet donacioneve, mekanizmave të ndarjes vullnetare si grupi i qasjes së teknologjisë COVID-19 (C-TAP) ose licencave vullnetare kufizuese. Ne duhet të shkojmë përtej rregullimeve margjinale dhe të imagjinojmë një sistem të ri inovacioni shëndetësor, siç është përshkruar nga Këshilli i OBSH-së për Ekonominë e Shëndetit për të Gjithë.

Para së gjithash, kjo nënkupton adresimin e pabarazive aktuale globale në aftësitë dhe infrastrukturat e inovacionit, duke nxitur rrjetet lokale dhe rajonale të inovacionit dhe përpjekjet për ndërtimin e kapaciteteve që synojnë vendet me të ardhura të ulëta dhe të mesme. Teknologjia dhe njohuritë duhet të ndahen për të korrigjuar pabarazitë historike të krijuara nga aplikimi i përgjithshëm i të drejtave të IP-së, i cili ka favorizuar sistematikisht ato me kapacitet teknologjik ekzistues. Ne duhet të promovojmë shkencën e hapur, inteligjencën kolektive dhe ndarjen e të dhënave të shëndetit publik, duke siguruar që informacioni të mos përdoret për qëllime nxjerrëse ose disiplinore.

Së dyti, financimi strategjik afatgjatë duhet të drejtohet drejt ndërtimit të sistemeve të inovacionit shëndetësor nga fundi në fund, të qeverisur me synimin për të ofruar të mira të përbashkëta. Pjesa më e madhe e inovacioneve shëndetësore mbështetet nga investimet publike të gjera – qoftë drejtpërdrejt ose nga investimet private të parrezikuara – nga të cilat publiku duhet të përfitojë. Financimi publik duhet të vijë me kushte për të garantuar disponueshmëri të gjerë, çmime të drejta, transparencë dhe ndarje të teknologjisë. Dhe për shkak se financat private luajnë gjithashtu një rol kritik në inovacionin shëndetësor, kushtëzimet, rregulloret dhe stimujt duhet të përdoren për të krijuar partneritete të përbashkëta publike-private dhe për të harmonizuar investimet private me qëllimin e Shëndetit për të Gjithë.

Së treti, teknologjitë kritike shëndetësore duhet të konsiderohen si pjesë e një të përbashkët globale dhe jo të drejtë ekskluzive të monopoleve private të IP-së. Patentat duhet të mbulojnë vetëm risitë që janë thelbësisht të reja dhe të dobishme. Për të shmangur privatizimin e mjeteve, proceseve dhe platformave teknologjike të kërkimit, patentat duhet të përqendrohen në shpikjet e rrjedhës së poshtme dhe ato duhet të licencohen lehtësisht, me angazhime për ndarjen e teknologjisë dhe njohurive për të lehtësuar inovacionin pasues, siç synonte fillimisht ligji i patentave. Këto ndryshime kërkojnë një rishikim të plotë të rregullave të patentës dhe aplikimit të tyre. Debati aktual në lidhje me heqjen e IP-së të OBT-së duhet parë në këtë kontekst më të gjerë.

Së fundi, bordet e kompanive farmaceutike dhe investitorët kanë një rol për të luajtur në transformimin e këtij modeli të prishur. Ashtu si investitorët kërkojnë veprim për ndryshimin e klimës, po ashtu, mund të kërkojnë që kompanitë t’i japin përparësi të lartë qasjes së barabartë dhe ndarjes më të gjerë të teknologjisë. Ata gjithashtu mund të nxisin modele të qeverisjes së korporatës që ndajnë vlerën në mënyrë të drejtë midis të gjithë palëve të interesuara, jo vetëm aksionarëve. Ky veprim mund të përkthehet në një mandat për t’u fokusuar në nevojat e shëndetit publik gjatë krizave dhe për të kufizuar ose shmangur blerjet e aksioneve (veçanërisht në rastin e firmave që përfitojnë nga kërkimet e financuara nga publiku).

Edhe Lifestyle 4 j. më parë Vaksina kundër COVID-19 mund të ulë numrin e vdekjeve nga problemet e zemrës

Po na mbaron koha. Luftimi i pandemisë COVID-19 dhe i krizave të ardhshme shëndetësore do të kërkojë adoptimin e një qasjeje të barabartë, globale të qeverisjes së inovacionit shëndetësor. Qëllimi duhet të jetë ofrimi i qasjes në kohë dhe të barabartë ndaj vaksinave, terapive, diagnostikimeve dhe furnizimeve thelbësore kudo, jo mbrojtja e fitimeve të monopolit.

(Mariana Mazzucato, profesoreshë në Ekonominë e Inovacionit dhe Vlerës Publike në University College London, është drejtoreshë themeluese e Institutit UCL për Inovacionin dhe Qëllimet Publike. Është autore e librit “Mission Economy: A Moonshot Guide to Changing Capitalism” (Allen Lane, 2021). Jayati Ghosh, sekretare ekzekutive e International Development Economics Associates, është profesoreshë e ekonomisë në Universitetin e Massachusetts, Amherst dhe anëtare e Komisionit të Pavarur për Reformën e Tatimeve Ndërkombëtare të Korporatave. Ky vështrim është shkruar ekskluzivisht për rrjetin botëror të gazetarisë “Project Syndicate”, pjesë e të cilit është edhe “Koha Ditore”. Përktheu Gent Mehmeti).