A i duhen Perëndimit autokratët për ta luftuar Putinin?

Më befasuesja nga të gjitha ka qenë gatishmëria e Bashkimit Evropian dhe e NATO-s për t'i dhënë rol të madh Qeverisë joliberale të Polonisë. Udhëheqësi de fakto i Polonisë, lideri i partisë Ligj dhe Drejtësi (PiS), Jarosław Kaczyński, së fundmi pushtoi titujt botërorë si pjesë e delegacionit të liderëve qeveritarë nga Polonia, Republika Çeke dhe Sllovenia, në Kievin e shkatërruar nga lufta, ku “gjesti i tij i guximshëm” u lavdërua nga mediat perëndimore

Në përpjekjet e tyre për të kundërshtuar revanshizmin vrastar të presidentit rus Vladimir Putin, liderët perëndimorë duken gjithnjë e më të hapur ndaj pazareve faustiane me regjimet e tjera autoritare. Më 16 mars, kryeministri britanik Boris Johnson udhëtoi për në Arabinë Saudite për t'u takuar me sundimtarin e saj de fakto, Princin e Kurorës Mohammed bin Salman - duke e bërë atë një nga liderët e paktë perëndimorë që e bën këtë që nga vrasja e tmerrshme e gazetarit saudit Jamal Khashoggi në vitin 2018.

Me fokusin e tij në gjetjen e alternativave ndaj naftës ruse, udhëtimi i Johnsonit i ngjante një udhëtimi të mëparshëm të zyrtarit të lartë të Këshillit të Sigurisë Kombëtare të Amerikës Latine, Juan Gonzalez, i cili e vizitoi Venezuelën për të zhvilluar bisedime me regjimin e Nicolás Maduros. Shtetet e Bashkuara kanë dhënë gjithashtu bekimin e tyre për Turqinë, anëtare e NATO-s me një histori të zymtë demokratike, pasi shteti turk po ndërmjetëson në bisedimet midis Ukrainës dhe Rusisë.

Më befasuesja nga të gjitha ka qenë gatishmëria e Bashkimit Evropian dhe NATO-s për t'i dhënë rol të madh Qeverisë joliberale të Polonisë. Udhëheqësi de fakto i Polonisë, lideri i partisë Ligj dhe Drejtësi (PiS), Jarosław Kaczyński, së fundmi pushtoi titujt botërorë si pjesë e delegacionit të liderëve qeveritarë nga Polonia, Republika Çeke dhe Sllovenia, në Kievin e shkatërruar nga lufta, ku “gjesti i tij i guximshëm” u lavdërua nga mediat perëndimore.

Megjithatë, të shohësh Kaczyńskin duke folur në emër të demokracisë perëndimore është surreale. Ky është njeriu, jeta politike e të cilit prej vitit 1989 ka kundërshtuar rendin demokratik evropian. Gjatë shtatë vjetëve të fundit regjimi i tij e ka transformuar Poloninë nga një prej pararendësve demokratikë të Evropës Qendrore dhe asaj Lindore në një nga vendet më të shpejta “autokratike” në botë.

Mbështetja e re e Perëndimit nga Polonia të kujton në mënyrë të frikshme mbështetjen e tij nga Turqia gjatë krizës së refugjatëve të vitit 2015. Ashtu si presidenti turk Rexhep Tajip Erdogan, i cili ra dakord të parandalonte refugjatët sirianë që të udhëtonin në Evropë në këmbim të 6 miliardë eurove (6.6 miliardë dollarë) në ndihmë financiare, Kaczyński është bërë fiksuesi më i fundit autokrat i Perëndimit. Shkaku themelor është i njëjtë: kontradikta e papajtueshme midis retorikës parimore të Perëndimit dhe asaj që ai është i gatshëm të bëjë.

Në vitin 2015, durimi i evropianëve për pritjen e azilkërkuesve ishte dobësuar, megjithatë gjuha e thjeshtë e Konventës së Refugjatëve të vitit 1951 i detyronte ata të pranonin çdo person që përballej me “kërcënime serioze për jetën ose lirinë e tyre”. Marrëveshja me Turqinë dukej se e zgjidhte enigmën. Në vend që të shkelnin hapur Konventën, evropianët do ta linin Turqinë të bënte punën e pistë për të mbajtur refugjatët aty ku ishin.

Një “përkthim i jashtëzakonshëm” i ngjashëm i angazhimeve morale po ndodh tani në Poloni. I palëkundur në mbështetjen e tij për integritetin territorial të Ukrainës, Perëndimi e sheh sulmin e Rusisë si një kërcënim për të gjithë rendin evropian, por nuk është i gatshëm të vendosë çizmet në terren për ta mbrojtur atë.

Për shkak se Hungaria, tjetër vend anëtar pothuajse autoritar i NATO-s, ka refuzuar të lejojë përdorimin e territorit të saj për transportin e ndihmës ushtarake në Ukrainë, një pjesë e ngushtë e kufirit polak është e vetmja rrugë. Në ofrimin e këtij shërbimi, Polonia përballet me rrezik thelbësor, pasi Rusia ka caktuar autokolonat e furnizimit ushtarak si objektiva legjitime. Dhe, si Turqia në vitin 2016, Polonia pritet të strehojë një pjesë të madhe të miliona refugjatëve ukrainas që ikin nga lufta.

Perëndimi ka nevojë për favore nga Polonia dhe afrimi është parapagimi. Ndërsa zëvendëspresidentja e SHBA-së, Kamala Harris, i tha presidentit kukull të Kaczyńskit, Andrzej Duda: “Një mik në nevojë është me të vërtetë një mik”.

Georgette Mosbacher, ish-ambasadore e Trumpit në Poloni, shkoi më tej, duke argumentuar se “Polonia meriton një falje” nga BE-ja dhe SHBA-ja për kritikat e tyre në të kaluarën për kthimin demokratik të vendit. Flitet se Polonia merr fonde të BE-së që me të drejtë u ngrinë për shkak të shkeljeve flagrante të sundimit të ligjit. Këto me sa duket do të viheshin në dispozicion në këmbim të disa ndryshimeve kozmetike në ligjin polak.

Në vend që ta bëjnë Qeverinë e Polonisë më të përkushtuar ndaj vlerave evropiane, këto masa do ta inkurajojnë dhe fuqizojnë atë (jo më pak duke siguruar fonde të reja me të cilat PiS-i mund të blejë mbështetje elektorale). Vlen të kujtohet se vetëm pak muaj pas arritjes së marrëveshjes së tij me BE-në, Erdogan vazhdoi të spastronte gjyqësorin, shërbimin civil, median dhe universitetet e Turqisë pas grusht shtetit të dështuar në korrik të 2016-s. BE-ja qëndroi në masë të madhe e “heshtur”, ndërsa rreth 40.000 njerëz ishin të burgosur.

Një dinamikë e ngjashme është tashmë e dukshme në Poloni. Më 10 mars, Gjykata Kushtetuese polake, një institucion i rremë i mbushur me besnikë të Kaczyńskit, i shpalli dispozitat kryesore të Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut jokushtetuese. Kështu, Polonia është bërë i vetmi vend evropian – përveç Rusisë – që hodhi poshtë Traktatin historik të të drejtave të njeriut të kontinentit të vitit 1950. Lëvizja e ardhshme e mundshme e Qeverisë do të jetë thirrja e zgjedhjeve të parakohshme për të çimentuar mbajtjen e saj në pushtet deri në vitin 2026.

Polakët, turqit dhe venezuelasit e zakonshëm nuk do të jenë të vetmit që do të paguajnë çmimin për vendimin e Perëndimit për të përfshirë autoritarë të pakëndshëm në koalicionin e tij të vullnetarëve. Pazaret faustiane priren të kenë pasoja të padëshiruara dhe autokratët janë fiksues jo të besueshëm. Ndërsa Kaczyński dhe shoqëruesi i tij ishin rrugës për në Ukrainë, përfaqësuesit e BE-së në Bruksel thuhet se u mërzitën se vizita rrezikonte të ishte “shkëndija për luftën e tretë botërore”. Këto frikë nuk u zbutën nga komentet e mëvonshme të Kaczyńskit për vendosjen e trupave të NATO-s në terren në Ukrainë.

Nuk ka nevojë që politikanët perëndimorë të kënaqen me autokratë për të arritur unitetin përballë një krize. Duke qenë se mbështetja për Ukrainën brenda Polonisë ishte tashmë e përhapur dhe organike, Kaczyński nuk do të guxonte kurrë të bllokonte ndihmën e BE-së ose NATO-s. Çdo lavdërim shtesë apo lavdërim i dërguar në rrugë përbën një fitim të papritur politik të pamerituar.

Për më tepër, ka pothuajse gjithmonë opsione të tjera. Në vitin 2016, figura të shquara si George Soros ofruan propozime serioze për krijimin e një sistemi të qëndrueshëm të refugjatëve të BE-së, sistem që do të kishte zbutur nevojën për të arritur një marrëveshje me Erdoganin. Në mënyrë të ngjashme evropianët nuk kanë nevojë të pranojnë pashmangshmërinë e një lufte të zgjatur në Ukrainë. Në vend të kësaj, Evropa dhe SHBA-ja mund të bëjnë çdo përpjekje për të mbështetur Qeverinë e presidentit ukrainas Volodymyr Zelenskyy në përpjekjet e saj të përsëritura për të gjetur një zgjidhje të negociuar me Putinin.

Nëse duhet të bëjmë kompromise morale me aktorë të këqij, duhet të përqendrohemi në negociatat që mund të zgjidhin krizën, sesa në marrëveshjet anësore që vetëm do të krijojnë probleme në të ardhmen.

(Maciej Kisilowski është profesor i asociuar i Drejtësisë dhe Menaxhimit Publik në Universitetin e Evropës Qendrore. Komenti është shkruar për rrjetin botëror të gazetarisë, “Project Syndicate”, pjesë e të cilit është edhe “Koha Ditore”.)