Ndryshimin e sollën gratë dhe të rinjtë

Pas 14 shkurtit 2020, asnjë parti politike nuk guxon më t’i neglizhojë dy grupe të shoqërisë: gratë dhe të rinjtë

Zgjedhjet parlamentare të 14 shkurtit sollën më shumë sesa ndërrim të pushtetit. Zgjedhjet, përveçqë sollën një ndryshim të madh sa i përket pozicionit të partive politike, pas 14 shkurtit asnjë parti politike nuk guxon më t’i neglizhojë dy grupe të shoqërisë: gratë dhe të rinjtë.

Lëvizja Vetëvendosje do t’i kalojë 50% të votave të fituara pas numërimit të votave nga diaspora, një rekord impresiv për një parti e cila garon në kuadër të një sistemi parlamentar qeverisës. Në anën tjetër, dy partitë kryesore të cilat kanë qenë pjesë e pushtetit për dy dekada shënuan rezultatin më të dobët në historikun e ekzistimit të tyre, ku PDK fitoi 17.4% të votave, kurse LDK vetëm 13%. Përderisa Vetëvendosje u rrit nga 12.7%, prej vitit 2010 kur garoi për herë të parë në zgjedhje, në 48% të votave, LDK ra nga 45.6% prej zgjedhjeve të para në 13%.

Vetëvendosje mori vota nga të gjitha grupet shoqërore, por më së shumti u votua nga gratë dhe të rinjtë. Në momentin e mbylljes së vendvotimeve, në orën 19.00, KTV publikoi rezultatet e anketës me qytetarët, e realizuar në ditën e fundit të fushatës zgjedhore. Dy gjetje nga anketa e KTV-së ishin interesante. Në bazë të grupmoshave, Vetëvendosje përkrahjen më të madhe e kishte tek ata të rinj mes moshës 18 dhe 24-vjeçare. Në anën tjetër, LDK-ja mbështetjen më të madhe e kishte tek ata mbi moshën 65-vjeçare, kurse PDK-ja tek ata të moshës 35 deri 44 vjeç.

Ndryshim tjetër shumë më i madh mes votuesve të partive ishte edhe ai në bazë të gjinisë. Sipas anketës, 52.4% e grave të anketuara do të jepnin votën për Lëvizjen Vetëvendosje, në krahasim me 35.1% të burrave. Kurse partitë e tjera me një përqindje më të madhe votohen nga burrat sesa gratë. Edhe ‘exit poll’ i publikuar në të njëjtën kohë nga UBO dhe TV “Dukagjini” jep të njëjtën pasqyrë sa i përket përkrahjes më të madhe të Vetëvendosjes nga gratë.

Sipas të dhënave të organizatës joqeveritare Demokraci Plus, në listën e kandidatëve për deputetë, në krahasim me partitë e tjera, Lëvizja Vetëvendosje kishte më shumë gra në listë, si dhe numri më i madh i grave dhe burrave në listën për deputetë të kësaj partie hynte në grupmoshën mes 31-40 vjeç, grupmosha më e re në krahasim me partitë e tjera.

Lëvizja Vetëvendosje u dha hapësirë më të madhe grave në paraqitjet televizive gjatë fushatës zgjedhore. Nga monitorimi i debateve kryesore televizive gjatë fushatës zyrtare zgjedhore (nga 3 shkurti deri më 12 shkurt), organizata Qendra për Informim Kritikë dhe Aksion gjeti se në debate televizive Vetëvendosje u kishte dhënë hapësirë të barabartë paraqitjeje grave dhe burrave, gjersa LDK-ja ishte përfaqësuar në debate nga burrat në 84% të paraqitjeve, burrat kishin përfaqësuar PDK-në në debate në 72% të paraqitjeve, AAK-në në 85% të paraqitjeve, kurse NISMA në të gjitha debatet ishte përfaqësuar nga burrat.

Hapësira më e madhe që gëzojnë gratë në Lëvizjen Vetëvendosje është përkthyer edhe në votë më të madhe për gratë në zgjedhjet e kaluara. Të gjitha gratë deputete të Lëvizjes Vetëvendosje në zgjedhjet parlamentare të tetorit të vitit 2019 fituan ulëse në Kuvend pa pasur nevojë për ndihmën e kuotës. Madje, kandidates për deputete, Tinka Kurti, KQZ-ja ia mohoi ulësen për deputete edhe pse kishte vota më shumë sesa kolegu i saj që zuri ulësen e mbetur vakant. Arsyetimi i KQZ-së ishte se ulëset në Kuvend duhet të zëvendësohen nga pjesëtarët e gjinisë së njëjtë. Një interpretim absurd ky, ngase kuota garanton minimumin, por nuk duhet të jetë pengesë për përfaqësim të më shumë grave në parlament.

Edhe Zgjedhjet 2026 16 qer 2026 Në mesjavë pritet t’i jepet fund numërimit të votave me postë

Edhe anketa e KTV-së para zgjedhjeve, edhe ‘exit poll’ i UBO-s dhe TV Dukagjinit, ashtu sikurse matjet e vazhdueshme të UNDP-së dhe organizatave të tjera, nxjerrin papunësinë si shqetësimin kryesor të qytetarëve. E papunësia më e lartë është në mesin e grave dhe të rinjve. Të dhënat e fundit nga anketa e fuqisë punëtore tregojnë se papunësia e përgjithshme në Kosovë është 24.6%, shkalla e papunësisë së të rinjve është 46.9%, kurse 78.5% e grave nuk janë fare aktive në tregun e punës. Andaj, gratë dhe të rinjtë në masë më të madhe kanë votuar për ndryshim, pikërisht për shkak se ndajnë shqetësimet e përbashkëta sociale.

Suksesi i qeverisë së ardhshme do të varet nga ajo se sa merr në konsideratë shqetësimet e të rinjve dhe grave. Ulja e nivelit të lartë të papunësisë së të rinjve dhe grave është një ndër veprimet kryesore që duhet të ndërmarrë qeveria e re. Po ashtu, duhet të ndryshohet ligji zgjedhor dhe kuotat për përfaqësimin e gjinisë së nënpërfaqësuar duhet të rritet nga 30% sa janë tash në 50%. E njëjta logjikë duhet të ndiqet edhe në ndarjen e posteve në ekzekutiv, me qëllim që të ketë përfaqësim të barabartë të grave dhe burrave.

Përveçqë rezultati i zgjedhjeve ka vënë obligime për qeverinë dhe parlamentin e ardhshëm sa i përket përfaqësimit të interesave të grave dhe të rinjve, ky rezultat është sinjal edhe për partitë e tjera politike që duhet të reformohen. Ndarja e anëtarësisë në forume të grave dhe forume të të rinjve, ashtu siç kanë bërë deri më tani partitë në pushtet, është praktikë e prapambetur e cila tregon për mendësinë qeverisëse të tyre. Andaj, reformimi nënkupton përfaqësimin e grave dhe të rinjve në organe kryesore të partive, e jo margjinalizimin e tyre në dhoma të ndara.