Nisa të shkruaja që të mund të harroja

Në librin “Vémonos en Kósovo” u bëra zëri i viktimave dhe u vura fund shumë kronikave që kisha përgatitur. Ky ishte edhe motivi se përse pas luftës i mblodha rrëfimet që më ktheheshin në kokë dhe u ktheva në Kosovë për t’i gjetur personazhet e për të kuptuar se ç’ndodhi me ta. Rrugës gjeta edhe rrëfime të reja, të cilave detyrimisht u gjeta vend në libër...

Përurimi i librit tim në gjuhën shqipe më shkakton një gëzim të madh.

Botimi i tij ndodh në 20-vjetorin e vizitës sime të fundit në Kosovë, kur i takova personazhet e librit tim.

Fituesi i Çmimit Nobel për Letërsi, kolumbiani Gabriel García Márquez, kishte thënë me një rast: “Unë shkruaj që të më duan”. Pra unë nisa të shkruaja që të mund të harroja, që të mund t’i tejkaloja realitetet që i kisha përjetuar si korrespondente e luftës.

Të dëgjoj rrëfime për t’i treguar, është ajo që më së shumti më pëlqen në jetë, prandaj jam edhe gazetare.

Porse ushtrimi i këtij profesioni, që për mua është më i miri në botë, shpesh të lë shije të hidhur, nëse jo vragë që shërohen vështirë apo një dhimbje shpirtërore që vështirë tejkalohet.

Edhe Shtojca për Kulturë 7 qer 2026 “Mësova se duhej të heshtja, dhe kjo ndodhi në kufirin serb”

Të rrëfesh atë që e sheh dhe që e dëgjon, e zbut këtë dhimbje deri diku, ngase njëmend besoj në vlerën e të qenët jehonë e njerëzve teksa e riprodhon zhurmën e bombave që i vret dhe erën e tmerrshme të të vdekurve, të jesh altoparlant i frikës e i dhembjes së tyre, apo edhe i zhurmës së autoblindave që përpiqen o t’i shtypin, o t’i çlirojnë.

Edhe pse shumë herë veshët e shurdhër ma humbin besimin, vazhdoj të besoj se kjo jehonë është funksioni i vërtetë i gazetarisë dhe shërben për ta ndryshuar botën, qoftë edhe një grimë, krejt pak, apo bile një njeri të vetëm.

Të rrëfesh atë që e sheh dhe që e dëgjon, e zbut këtë dhimbje deri diku, ngase njëmend besoj në vlerën e të qenët jehonë e njerëzve teksa e riprodhon zhurmën e bombave që i vret dhe erën e tmerrshme të të vdekurve, të jesh altoparlant i frikës e i dhembjes së tyre, apo edhe i zhurmës së autoblindave që përpiqen o t’i shtypin, o t’i çlirojnë

Dhe ky është besimi i cili më bën të ec përpara, dhe më ndihmon t’i shëroj plagët që m’i shkaktojnë gjërat që i shoh dhe rrëfimet që m’i rrëfejnë.

Porse, sa mund të përfshijë një kronikë një apo dyminutëshe, nëse redaktorin e ke zemërgjerë? Zakonisht atë më tronditësen, më të shkëlqyerën dhe më të zhurmshmen e po qe se ke fat, edhe më të përshkueshmen.

Të gjitha të tjerat që mbesin pa u thënë, më mblidhen dhe më shkaktojnë ndjenjën e fajësisë se nuk u dal hakut njerëzve që ma besojnë rrëfimin e tyre, ndërkohë që i rijetojnë dramat dhe mjerimin e tyre apo edhe i rihapin varrat që mezi kanë filluar të mbyllen.

Prandaj edhe shkruaj libra, në përpjekje për t’u zbrazur, për të harruar, dhe për t’iu kërkuar falje pasi që e tradhtova besimin e tyre.

Në librin “Vémonos en Kósovo” e bëra mu këtë: u bëra zëri i viktimave dhe u vura fund shumë kronikave që kisha përgatitur. Ky ishte edhe motivi se përse pas luftës i mblodha rrëfimet që më ktheheshin në kokë dhe u ktheva në Kosovë për t’i gjetur personazhet e për të kuptuar se ç’ndodhi me ta.

Rrugës gjeta edhe rrëfime të reja, të cilave detyrimisht u gjeta vend në libër. Ky ishte rasti me masakrën e familjes Lipaj, që në mesin e familjarëve të tjerë, iu vranë edhe katër vajza adoleshente.

Protagonistët e tjerë, e mrekullueshmja Sabrije Sahitaj, fëmijët e humbur të Cecelive, Arbeni e Agroni, gjyshi Ruzhdi, plaku hungërues, me shumë sens humori, i cili do të ma falte edhe pulën më të hollë vetëm po t’ia kishin lënë serbët ndonjë apo gjyshi tjetër, Sherifi, i cili, imagjinojeni, më thoshte se më donte më shumë se Bill Clintonin.

Pra, vetëm me emrat që m’i kishin dhënë në kampet e refugjatëve, ku edhe i njoha, në Bllacë, Stenkovec, Brazdë, Çegran apo edhe në Hamallaj dhe te Pishinat në Shqipëri, pra veç me ta dhe me emrat e fshatrave në dorë, u ktheva në Kosovë e vendosur për t’i gjetur. Shumicën i gjetëm nëpër shtëpitë e tyre, apo në ato që kishte mbetur prej shtëpive dhe në to ma treguan edhe fundin e rrëfimeve të tyre.

Edhe Shtojca për Kulturë 29 mar 2026 Heshtja më e vështirë është ajo e fajtorëve

Tashmë, edhe atëherë, më 2000 dhe 2001, disa sish kishin vdekur, porse fëmijët e nipërit e vazhduan rrëfimin.

Dhe kjo është me rëndësi: të rrëfyerit që të mos harrohet e që të mos harrohen. Pikërisht këtë edhe e synoj: Të rrëfej ashtu që personazhet e mia të mos i gllabërojë Historia me shkronjë të madhe.

Shefat e ushtrive, udhëheqësit e gueriljes apo politikanët që e shpallin luftën apo e nënshkruajnë paqen do të shfaqen nëpër librat ku protagonistët e mi nuk do të kenë vend. Personazhet e mia nuk luftuan në beteja të mëdha dhe thuajse të gjithë janë humbës për të gjithat që i lanë pas, porse për mua, janë heronjtë e vërtetë të Kosovës janë njerëz që duhen dëgjuar për ta shkruar historinë dhe për ta ndërtuar të ardhmen e këtij shteti të porsalindur, të cilin Spanja, dhe besomëni se më vjen shumë keq, ende nuk e ka njohur.

Nuk kam tjetër pos t’i falënderoj shumë!

Nëpërmjet tyre gjithashtu u përmbush edhe besimi im se raporti im me Kosovën ishte fat i shkruar para 85 vjetësh, kur një shqiptar i ri kishte vendosur të luftonte kundër fashizmit në Spanjë. Ky njeri që u ishte bashkuar brigadave internacionale quhej Petro Marko dhe disa vjet më vonë e kishte shkruar romanin e quajtur “Hasta la vista”. Në të e kishte përshkruar përvojën e tij në Luftën Civile të Spanjës e edhe dashurinë e një brigadieri të ri shqiptar, Gorit, me një infermiere spanjolle, Anitën.

Edhe mua më quanin “Anita” për t’më dalluar nga Anat e tjera të familjes.

Dhe ishte kjo Anita që tash po ju flet, që më 1999 e bëri shtegtimin e kundërt nga Petro Marko për të shkuar në një luftë tjetër, të Kosovës, e që më pas, gjithashtu, ta shkruante një libër.

E nëse libri i Markos quhet “Hasta la vista”, imi quhet “Mirupafshim...”, që i bie njësoj.

Unë isha edhe me fat, ngase “Hasta la vista”, as nuk u përkthye e as nuk u botua në spanjishte, kurse libri im “Mirupafshim në Kosovë!” është përkthyer në shqip dhe sipas atyre që tashmë e kanë lexuar, është përkthyer në formë aq brilante saqë është më i mirë se origjinali im. Pra, faleminderit Flaka Surroi!

Për fund, dua t’ju them se kjo Anitë nuk e gjeti Gorin e vet në Kosovë. Gori im ka qenë vetë Kosova dhe secili nga protagonistët e librit tim. Shumë faleminderit të gjithë atyre e edhe juve për vëmendjen!

Fjalë e lexuar në ceremoninë ndarjes së shpërblimeve “Rexhai Surroi” për gazetari dhe letërsi për vitin 2021